CauToan.comCầu Toàn
Cầu toàn trong học hành

Học đến khuya mỗi đêm: khi sự chăm chỉ của người cầu toàn thành quá sức

Học tới một hai giờ sáng không phải vì bài nhiều mà vì chưa thấy "xong"? Cách tính quỹ giờ, đặt tiêu chí xong bài và giờ dừng cho người học cầu toàn.

A Vietnamese high school student hunched over a cluttered study desk late at night, shot from a high angle behind the shoulder, single desk lamp, cold dark room

Người cầu toàn học đến khuya mỗi đêm thường không phải vì bài quá nhiều, mà vì trong đầu không có điểm "xong": bài nào cũng có thể làm kỹ hơn, vở nào cũng có thể đẹp hơn, nên buổi học kéo dài tới khi mệt quá mới dừng. Cách thoát ra là đặt trước tiêu chí xong cho từng bài và một giờ dừng cố định cho cả buổi.

Chăm chỉ là phẩm chất đáng quý, và không ai nên bị chê vì học nhiều. Nhưng khi giờ học kéo dài tới mức lấy mất giấc ngủ, bữa ăn và thời gian nghỉ, sự chăm chỉ đó bắt đầu làm việc học kém đi. Phần dưới đây giúp bạn nhận ra lúc nào giờ học không còn hiệu quả, tính lại quỹ thời gian một buổi tối, đặt tiêu chí xong bài, và tạo một nghi thức kết thúc giúp đầu óc chịu dừng.

Vì sao người cầu toàn khó dừng học

Thử hình dung Minh, học sinh lớp 11, ngồi vào bàn lúc 19 giờ 30 với ba môn cần chuẩn bị. Bài Toán xong lúc 21 giờ, nhưng Minh làm thêm hai cách giải nữa cho chắc. Bài Văn viết xong dàn ý thì Minh thấy câu mở bài chưa hay, viết lại bốn lần. Tới khi mở sách Anh ra đã gần nửa đêm, và Minh ngồi tới 1 giờ sáng để học thuộc từ mới cho thật trọn. Sáng hôm sau, Minh ngủ gật ở tiết đầu.

Câu chuyện của Minh có một điểm chung với nhiều người cầu toàn: không có lúc nào trong buổi học mà Minh tự nói "thế là đủ". Mỗi bài đều được đo bằng một chuẩn rất cao và không được nói ra, nên không bao giờ đạt được hẳn. Cảm giác chưa xong không đến từ bài, mà đến từ chuẩn trong đầu.

Một lý do nữa là học khuya mang lại cảm giác an toàn. Khi còn đang học, nỗi lo được giữ ở mức chịu được; khi dừng lại, nỗi lo "mình chưa chuẩn bị đủ" ùa tới. Vì vậy dừng học lại trở thành việc khó nhất của cả buổi tối, khó hơn cả làm bài. Hiểu điều này giúp bạn bớt tự trách: không phải bạn thiếu kỷ luật, mà là bạn chưa có một điểm dừng rõ ràng để dựa vào.

Giờ học thứ nhất và giờ học thứ năm khác nhau thế nào

Ai từng học tới khuya đều biết cảm giác đọc một đoạn ba lần mà không nhớ gì. Bảng sau so hai thời điểm trong cùng một buổi tối của một người học cầu toàn, theo những gì nhiều người kể lại:

Điều quan sátGiờ học đầu tiênSau bốn, năm tiếng liên tục
Tốc độ đọc hiểuĐọc một lần là nắm ýĐọc đi đọc lại vẫn trôi
Tốc độ làm bàiLàm đều tayMột bài dễ cũng mất gấp đôi thời gian
Lỗi nhỏÍt, dễ nhận raNhiều hơn, rồi lại mất thời gian sửa
Tâm trạngTập trung, hơi hồi hộpBực bội, dễ tự trách
Việc đang làmHọc phần mớiThường là sửa, chép lại, kiểm tra lại phần đã xong

Cột bên phải cho thấy một vòng lặp quen thuộc: càng mệt càng sai, càng sai càng phải sửa, càng sửa càng khuya. Nhận ra mình đang ở cột phải là tín hiệu nên dừng, chứ không phải tín hiệu cần cố thêm.

Một cách nhận biết đơn giản: nếu trong nửa tiếng vừa qua bạn chủ yếu làm lại việc đã làm, thay vì học thêm điều mới, thì giờ học đã không còn đem lại nhiều.

Tính thử quỹ thời gian một buổi tối

Người cầu toàn thường lập kế hoạch học theo danh sách việc mà không tính tới giờ. Thử đổi cách làm: bắt đầu từ giờ đi ngủ rồi tính ngược lại. Giả sử bạn cần ngủ trước 23 giờ để sáng 6 giờ dậy kịp đi học. Bạn ăn tối xong lúc 19 giờ. Trừ nửa tiếng tắm rửa, chuẩn bị đồ và một khoảng nghỉ trước khi ngủ, quỹ học thật sự là từ 19 giờ 30 tới 22 giờ 30, tức ba tiếng.

Trong ba tiếng đó, chừa ra hai khoảng nghỉ mười phút. Còn lại khoảng hai tiếng bốn mươi phút. Nếu tối nay có ba môn, mỗi môn được trung bình khoảng năm mươi phút. Môn nào có bài kiểm tra ngày mai thì được nhiều hơn, môn nào chỉ cần đọc trước thì được ít hơn. Viết con số đó cạnh tên môn ngay từ đầu buổi.

Phép tính này không nhằm ép bạn chạy theo đồng hồ. Nó cho bạn thấy một sự thật mà cảm giác cầu toàn che mất: thời gian có giới hạn, và mỗi phút dồn thêm cho một bài là một phút lấy từ bài khác hoặc từ giấc ngủ. Khi thấy rõ con số, quyết định dừng một bài để chuyển sang bài kế tiếp trở nên dễ hơn nhiều.

Với sinh viên, quỹ giờ có thể dài hơn nhưng cách tính vẫn vậy. Bắt đầu từ giờ ngủ, trừ các việc cố định, rồi chia phần còn lại cho các môn theo hạn nộp gần nhất.

Đặt tiêu chí xong cho từng bài trước khi bắt đầu

Tiêu chí xong là một câu ngắn trả lời "bài này làm tới đâu thì coi như xong". Viết nó ra trước khi bắt đầu, khi đầu óc còn tỉnh táo và chưa bị cảm giác chưa đủ chi phối:

  1. Đọc lại yêu cầu của thầy cô và gạch dưới phần bắt buộc. Tiêu chí xong dựa vào yêu cầu thật, không dựa vào điều mình tưởng tượng thầy cô muốn.
  2. Viết tiêu chí bằng việc nhìn thấy được, ví dụ "làm đủ năm bài trong sách, mỗi bài một cách giải" thay vì "hiểu thật kỹ chương này".
  3. Cho phép một lượt kiểm tra, không phải ba lượt. Ghi rõ "kiểm tra lại một lần rồi cất".
  4. Gắn mỗi tiêu chí với số phút đã tính ở quỹ giờ.
  5. Khi đạt tiêu chí, đánh dấu xong và chuyển bài, kể cả khi trong đầu vẫn có tiếng nói "làm thêm chút nữa cho chắc".
  6. Ghi những ý muốn làm thêm vào một góc giấy riêng có tên "nếu còn thời gian". Phần lớn tối, góc đó không cần dùng tới, và cũng không sao.

Lúc đầu, dừng ở tiêu chí xong sẽ thấy khó chịu, như bỏ dở việc. Cảm giác đó thường giảm dần sau vài tuần, khi bạn thấy kết quả trên lớp không hề kém đi.

Giờ dừng và nghi thức kết thúc buổi học

Giờ dừng chỉ có tác dụng khi nó cố định và có một nghi thức đi kèm, giống như cánh cửa đóng lại. Một nghi thức kết thúc có thể gồm:

  • Báo thức nhẹ mười lăm phút trước giờ dừng, để có thời gian hoàn thành ý đang làm thay vì dừng đột ngột.
  • Ghi ba dòng cho ngày mai: bài nào đang dở, bắt đầu lại từ đâu, cần hỏi thầy cô điều gì. Việc chưa xong đã có chỗ nằm nên đầu óc dễ buông hơn.
  • Gấp sách vở, xếp vào cặp. Hành động gấp vở là tín hiệu cho chính mình rằng buổi học đã khép lại.
  • Rời khỏi bàn học, sang phòng khác, rửa mặt hoặc uống cốc nước.
  • Không mở lại vở sau giờ dừng, kể cả khi chợt nhớ ra điều gì. Ghi nhanh điều đó vào giấy ba dòng là đủ.

Nếu ở nhà có người thân, có thể nhờ họ nhắc giờ dừng. Một câu mẫu để nói với bố mẹ: "Con đang tập dừng học lúc mười giờ rưỡi. Nếu thấy con còn ngồi, bố mẹ nhắc con một câu giúp con nhé." Nhờ người nhắc không có nghĩa là bạn yếu ý chí; đó là cách thông minh để không phải tự chống lại thói quen một mình.

Khi bài nhiều thật chứ không chỉ do cầu toàn

Phân biệt hai loại khuya. Có những tối bài nhiều thật, ví dụ ba bài kiểm tra trùng một ngày. Có những tối bài vừa phải nhưng làm lại nhiều lần. Ghi lại thời gian làm từng bài trong một tuần sẽ cho thấy bạn đang ở loại nào.

Xếp theo mức gấp, không theo mức khó. Bài nộp ngày mai làm trước, bài nộp tuần sau làm sau. Người cầu toàn hay làm bài khó trước cho yên tâm, rồi bài gấp bị dồn tới nửa đêm.

Chọn phần làm ở mức đủ. Không phải bài nào cũng cần làm ở mức tốt nhất của mình. Một bài luyện tập ở nhà khác với bài kiểm tra cuối kỳ. Đặt mức đủ cho bài luyện tập giúp dành sức cho bài quan trọng.

Hỏi thầy cô khi khối lượng vượt sức. Nếu tuần nào cũng không thể xong bài trước giờ ngủ dù đã làm ở mức đủ, nên nói với giáo viên chủ nhiệm. Câu mẫu: "Thưa cô, tuần này em có ba bài lớn cùng hạn, em làm không kịp nếu vẫn muốn ngủ đủ. Cô cho em hỏi nên ưu tiên bài nào ạ?"

Học thêm cũng là bài. Nếu lịch học thêm buổi tối đã kín, quỹ giờ làm bài ở nhà ngắn lại. Khi tính quỹ giờ, đưa cả giờ học thêm và giờ đi lại vào để thấy bức tranh thật.

Theo dõi tiến bộ mà không chấm điểm mình

Người cầu toàn dễ biến cả việc thay đổi thói quen thành một bài kiểm tra mới: dừng đúng giờ được năm ngày thì vui, lỡ một ngày thì thấy mình thất bại. Để tránh điều đó, hãy theo dõi bằng ghi chép mô tả thay vì điểm số.

Mỗi tối, sau nghi thức kết thúc, ghi một dòng: hôm nay dừng lúc mấy giờ, có khó dừng không, sáng hôm sau thấy thế nào. Không cần đánh giá tốt hay xấu. Cuối tuần đọc lại cả bảy dòng và tự hỏi hai câu: tối nào dễ dừng nhất, vì sao; tối nào khó nhất, điều gì xảy ra hôm đó.

Sau vài tuần, nhiều người nhận ra những điều mà trước đây không thấy. Ví dụ tối có bài Văn là tối khó dừng nhất, vì việc viết đi viết lại câu mở bài; hoặc những tối ngủ đủ thì sáng hôm sau làm bài nhanh hơn hẳn. Những phát hiện đó quý hơn bất kỳ con số tự chấm nào, vì chúng cho bạn biết cần điều chỉnh ở đâu.

Nếu thức khuya đã kéo dài nhiều tháng, bạn thường xuyên mệt, đau đầu, khó tập trung hoặc buồn bã kéo dài, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý tại cơ sở y tế có chuyên môn để được tư vấn đúng cho trường hợp của mình.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh cấp ba nên học buổi tối bao nhiêu tiếng là đủ?

Không có con số đúng cho mọi người, vì còn tuỳ lượng bài và tốc độ của từng bạn. Cách thực tế hơn là tính ngược từ giờ đi ngủ để vẫn ngủ đủ, rồi chia quỹ giờ còn lại cho các môn theo mức gấp.

Dừng học khi bài chưa thật hoàn hảo có làm kết quả kém đi không?

Thường là không, vì phần làm thêm sau khi đã đạt yêu cầu ít khi được thầy cô tính điểm. Ngủ đủ giúp bạn nhớ bài và tập trung hơn trên lớp, nên kết quả tổng thể hay tốt lên.

Nằm xuống rồi vẫn nghĩ về bài chưa xong thì làm sao?

Ghi điều đang nghĩ vào tờ giấy ba dòng cho ngày mai, rồi đặt tờ giấy ra xa giường. Nếu vẫn không ngủ được sau một lúc lâu, ngồi dậy làm việc nhẹ một chút, tránh mở vở ra học tiếp.

Cha mẹ có nên bắt con tắt đèn đúng giờ không?

Ép buộc dễ làm con căng thẳng thêm. Hiệu quả hơn là cùng con thống nhất giờ dừng, giải thích lý do, rồi nhắc nhẹ khi tới giờ. Khi con thấy đó là thoả thuận chung, con dễ hợp tác hơn.

Sinh viên ở ký túc xá học khuya vì phòng ồn thì có phải cầu toàn không?

Không nhất thiết. Học khuya vì hoàn cảnh khác với học khuya vì không thấy xong. Nếu bạn dừng được khi đạt yêu cầu bài, đó là sắp xếp thời gian; nếu vẫn làm lại mãi một bài, đó mới là dấu hiệu cầu toàn.

Có nên học bù vào cuối tuần cho đỡ phải thức khuya không?

Có thể, nếu chia đều và vẫn giữ thời gian nghỉ. Tránh dồn cả ngày cuối tuần vào học, vì người cầu toàn dễ biến khoảng trống đó thành thêm giờ làm lại bài cũ thay vì học phần mới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138