Sống chung với vợ hoặc chồng cầu toàn dễ thở hơn khi hai người chia rõ việc nào do ai làm theo cách của người đó, việc nào phải theo một chuẩn chung, và nói chuyện về chuyện này vào lúc bình yên chứ không phải lúc đang bực. Bạn không cần đổi tính họ, cũng không cần đổi tính mình.
Người cầu toàn trong nhà thường là người nhớ hạn đóng tiền điện, biết gạo, mắm trong bếp còn bao nhiêu, giữ cho nhà cửa tươm tất khi có khách. Nhưng sống cạnh họ, bạn cũng có thể thấy mình làm gì cũng "chưa đúng": rửa bát chưa sạch, gấp áo sai nếp, xếp đồ vào tủ lạnh không theo hàng. Bài này viết cho người đứng ở phía bên kia, người đang thương nhưng cũng đang mệt.
Câu bạn hay nghe và điều người cầu toàn đang lo
Lời nhắc của người cầu toàn thường nghe như lời chê. Phía sau mỗi câu thường là một nỗi lo khá cụ thể. Đọc ra được nỗi lo giúp bạn trả lời vào đúng chỗ, thay vì trả lời vào giọng điệu.
| Câu bạn nghe | Điều họ có thể đang lo | Điều bạn có thể đáp lại |
|---|---|---|
| "Anh rửa lại cái chảo đi, còn dầu kìa." | Bếp bẩn thì sinh gián, con dễ đau bụng | "Em lo bếp sạch cho con, anh hiểu. Mình thống nhất chảo rửa đến mức nào là được nhé." |
| "Sao em để đồ lung tung thế?" | Không tìm thấy đồ lúc gấp sẽ cuống | "Anh muốn chỗ nào cố định cho chìa khoá và giấy tờ? Em sẽ để đúng chỗ đó." |
| "Để em làm cho, anh làm không ra gì." | Làm lại mất công hơn tự làm từ đầu | "Em chỉ anh một lần cách em muốn, lần sau anh làm, chưa giống hệt cũng chịu nhé." |
| "Khách đến mà nhà thế này à?" | Bị người ngoài đánh giá gia đình mình | "Mình chọn ba chỗ khách thấy để dọn kỹ, chỗ còn lại để mai." |
Không phải lúc nào cũng đoán đúng, và không phải câu nào cũng cần trả lời. Nhưng chỉ cần vài lần bạn đáp vào nỗi lo thay vì vào giọng điệu, không khí cãi nhau thường hạ xuống rõ.
Chuyện nhà Khoa và Thảo: cái bồn rửa lúc mười giờ tối
Khoa và Thảo (nhân vật giả định) cưới nhau được ba năm, có một con nhỏ. Thảo cầu toàn với bếp: bát phải úp đúng giá, khăn lau phải giặt mỗi tối, bồn rửa phải khô trước khi đi ngủ. Khoa không bừa bộn, nhưng rửa bát xong thì để đó, khăn vắt lên vòi, nước còn đọng.
Gần như tối nào cũng lặp lại một cảnh: Khoa rửa xong ra xem điện thoại, Thảo vào bếp, im lặng làm lại một lượt, rồi ra phòng khách với vẻ mặt căng. Khoa thấy mình bị coi như người làm hỏng việc, nên càng ngày càng ngại vào bếp. Thảo thấy mình phải làm mọi thứ một mình, nên càng mệt. Cả hai đều đúng một nửa.
Một buổi sáng cuối tuần, lúc con đã ngủ trưa, hai người ngồi nói chuyện. Thảo nói rõ ba điều chị cần: bồn khô, khăn giặt, bát úp đúng giá. Khoa nói điều anh cần: không bị làm lại ngay trước mặt. Họ thống nhất Khoa làm đủ ba việc đó, còn cách rửa thì theo kiểu của Khoa; nếu Thảo thấy chỗ chưa sạch thì nói một câu, không tự làm lại. Hai tuần đầu vẫn có lúc vấp, nhưng tối nào Khoa cũng vào bếp, và Thảo được ngồi nghỉ sớm hơn.
Chia nhà thành ba vùng: của họ, của bạn và vùng chung
Vùng của họ: theo chuẩn của họ, họ làm. Có những việc người cầu toàn quan tâm sâu, như tủ quần áo, góc làm việc hay giấy tờ gia đình. Nhường hẳn những vùng đó cho họ, kể cả việc làm. Bạn bớt bị nhắc, họ bớt lo, và không ai phải sống theo chuẩn của người kia ở mọi chỗ.
Vùng của bạn: theo cách của bạn, họ không chỉnh. Ngược lại, cũng nên có vài việc hoàn toàn của bạn: đưa đón con, đi chợ, chăm cây, xe cộ. Thống nhất rằng ở vùng này họ có thể góp ý một lần nhưng không làm lại. Đây là chỗ bạn được làm theo cách mình mà không bị chấm.
Vùng chung: thống nhất một chuẩn tối thiểu. Bếp, phòng khách, phòng tắm thường là vùng chung. Ở đây hai người cùng đặt một chuẩn đủ dùng, viết ra được thành ba bốn điều cụ thể, kiểu "bồn rửa khô, bàn không để đồ qua đêm". Ai làm cũng chỉ cần đạt đến đó. Phần muốn hơn là tuỳ người, không bắt người kia.
Chuẩn chung phải nói bằng việc nhìn thấy được. "Sạch sẽ" là từ mỗi người hiểu một kiểu. "Không còn dầu khi sờ vào đáy chảo" thì ai cũng kiểm được. Chuẩn càng cụ thể, càng ít chỗ cho câu "chưa đúng" mơ hồ.
Xem lại vùng sau vài tuần. Đời sống thay đổi: có con nhỏ, đổi giờ làm, chuyển nhà. Vùng chia lúc này có thể không hợp lúc khác. Cứ một hai tháng hỏi nhau một lần xem có vùng nào cần đổi chủ.
Nói chuyện về tiêu chuẩn vào lúc bình yên
Nói về chuyện rửa bát ngay lúc đang đứng ở bồn rửa gần như luôn thành cãi nhau. Cuộc nói chuyện có ích thường diễn ra lúc cả hai đã ăn, đã nghỉ và không có ai đang bực. Có thể đi theo các bước:
- Hẹn trước. "Cuối tuần này mình ngồi với nhau chừng nửa tiếng nói chuyện việc nhà nhé, không phải trách ai, chỉ để đỡ cãi nhau." Hẹn trước giúp người cầu toàn không thấy bị bất ngờ.
- Mỗi người nói ba điều mình thật sự cần. Chỉ ba điều, không liệt kê hết. Người cầu toàn sẽ phải chọn điều quan trọng nhất, và chính việc chọn đã giúp họ nhẹ đi.
- Nói điều mình cần, không nói điều người kia sai. "Anh cần không bị làm lại trước mặt" dễ nghe hơn "Em lúc nào cũng làm lại việc của anh".
- Chia vùng và viết ra. Một tờ giấy dán trong tủ bếp, hoặc ghi chú chung trong điện thoại, ghi vùng nào của ai và chuẩn chung là gì.
- Hẹn ngày xem lại. "Hai tuần nữa mình xem lại, chỗ nào chưa ổn thì đổi." Có ngày xem lại thì thoả thuận không bị coi là cố định mãi, dễ đồng ý hơn.
Nếu cuộc nói chuyện đầu chưa xong, cứ dừng lại và hẹn lần sau. Một thoả thuận nhỏ mà hai người cùng giữ được còn hơn một bản quy định dài mà không ai theo.
Câu nói mẫu khi bị chê làm chưa đúng
Những câu dưới đây xưng "anh", "em" theo cách nhiều cặp vợ chồng nói với nhau; bạn đổi cho hợp nhà mình. Mục đích không phải thắng mà là đưa chuyện về chỗ bàn được:
- Khi bị làm lại trước mặt: "Em ơi, anh biết em muốn sạch hơn. Em nói anh chỗ nào chưa được, anh làm lại, chứ em làm thay thì anh không biết mà sửa."
- Khi bị nhắc lúc đang mệt: "Anh nghe rồi. Giờ anh mệt quá, sáng mai anh làm cho đúng nhé."
- Khi chuẩn của họ quá cao với việc chung: "Mình thống nhất mức tối thiểu cho phòng khách đi, phần em muốn kỹ hơn thì em làm thêm, anh không cản."
- Khi muốn ghi nhận họ: "Nhờ em để ý mà nhà mình chưa bao giờ trễ hạn đóng tiền học của con."
- Khi thấy họ đang quá tải: "Hôm nay để bát đó mai rửa cũng được, em ngồi nghỉ với anh một lát."
Câu cuối là câu nhiều người cầu toàn cần nghe nhất mà ít khi nghe. Họ thường nghĩ nếu mình không làm thì không ai làm. Một lời cho phép nghỉ từ người thân, nói đúng lúc, nhiều khi có tác dụng hơn mọi lời khuyên.
Tránh những câu gắn nhãn như "em bị bệnh sạch sẽ à" hay "anh khó tính như ông cụ". Chúng hay được buông ra lúc đùa, nhưng người cầu toàn thường nghe chúng như một lời phán về con người mình.
Khi bạn cũng có tiêu chuẩn riêng của mình
Sống cạnh người cầu toàn, dễ rơi vào vai "người dễ dãi" trong nhà, như thể mình không có chuẩn gì. Thật ra ai cũng có tiêu chuẩn, chỉ là ở chỗ khác: bạn có thể không để ý bồn rửa khô hay không, nhưng rất để ý con được đi chơi cuối tuần, bữa cơm có đủ người ngồi, hay lời hứa với bố mẹ hai bên có được giữ.
Nói ra tiêu chuẩn của mình giúp cân lại cán cân. Cuộc nói chuyện không còn là "người kỹ và người ẩu" mà là "hai người có hai thứ mình quý". Người cầu toàn thường tôn trọng tiêu chuẩn của người khác hơn khi được nghe nó rõ ràng, vì họ hiểu cảm giác muốn một điều gì đó phải đúng.
Cũng đừng vì muốn yên mà nhận hết phần "dễ dãi" về mình. Nếu bạn luôn là người nhường, lâu dần bạn sẽ thấy mình mất tiếng nói trong chính nhà mình. Nhường ở vùng của họ, giữ ở vùng của bạn, và cùng nhau ở vùng chung, đó là cách giữ cho cả hai không ai phải co mình lại.
Để ý không khí trong nhà thay vì đếm ai đúng
Không cần chấm điểm, cũng không cần đếm số lần cãi nhau. Vài dấu hiệu nhỏ cho thấy mọi thứ đang nhẹ hơn:
- Số tối bạn vào bếp mà không ngại bị làm lại tăng lên.
- Người cầu toàn bắt đầu nói "chỗ này chưa được" thay vì tự làm lại im lặng.
- Có những buổi tối họ chịu ngồi nghỉ trước khi mọi thứ hoàn hảo.
- Con cái bớt phải chứng kiến những lần căng thẳng về việc nhà.
- Hai người nói chuyện về việc nhà bằng giọng bình thường, không phải giọng phòng thủ.
Nếu người bạn đời thường xuyên mất ngủ, lo lắng không dứt về chuyện nhà cửa sạch hay không, phải lặp lại một việc nhiều lần mới yên, hoặc căng thẳng đến mức ảnh hưởng công việc và sức khoẻ, đó không còn là chuyện thói quen mà vợ chồng tự xếp với nhau được. Hãy nhẹ nhàng gợi ý cùng đi gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ở cơ sở y tế có chuyên môn, và nói rõ bạn đi cùng vì thương chứ không phải vì thấy họ có vấn đề.
Câu hỏi thường gặp
Vợ cầu toàn hay làm lại việc nhà của chồng thì nên làm gì?
Hai người ngồi lại lúc bình yên, nói rõ ba điều mỗi người cần, rồi chia việc nào theo chuẩn của ai. Với vùng chung, thống nhất một chuẩn tối thiểu cụ thể; nếu chưa đạt thì nói một câu, không tự làm lại.
Có nên chiều theo mọi tiêu chuẩn của người cầu toàn cho yên nhà không?
Không nên. Chiều mọi thứ lâu ngày khiến bạn mất tiếng nói và tích bực bội. Cách cân bằng hơn là nhường ở vùng họ quan tâm sâu, giữ vùng của bạn, và thống nhất chuẩn chung ở những chỗ cả hai dùng.
Nói chuyện thế nào để chồng cầu toàn không thấy bị chê?
Nói điều bạn cần thay vì điều anh ấy sai, ghi nhận phần anh ấy làm tốt, và tránh gắn nhãn kiểu "anh khó tính quá". Chọn lúc cả hai đã nghỉ ngơi, không nói ngay giữa lúc đang làm việc nhà.
Chia việc nhà thế nào khi hai người có chuẩn rất khác nhau?
Chia thành ba vùng: vùng của người kỹ, vùng của người thoải mái, và vùng chung có chuẩn tối thiểu viết ra cụ thể. Xem lại sau vài tuần để đổi chỗ nào chưa hợp.
Khi nào nên khuyên vợ hoặc chồng gặp chuyên gia?
Khi họ lo lắng không dứt, mất ngủ kéo dài, phải lặp lại một việc nhiều lần mới yên, hoặc căng thẳng ảnh hưởng tới sức khoẻ và công việc. Gợi ý nhẹ nhàng cùng đi gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý.
Con nhỏ có bị ảnh hưởng khi bố mẹ hay căng thẳng về việc nhà không?
Trẻ thường cảm nhận được không khí căng trong nhà dù không hiểu chuyện gì. Giảm những lần cãi nhau trước mặt con và cho con thấy bố mẹ bàn bạc bình tĩnh là điều có ích hơn việc nhà phải thật hoàn hảo.