Phối hợp với đồng nghiệp cầu toàn dễ hơn khi nhóm thống nhất trước "bản nào là đủ để bàn giao" và đặt mốc giao giữa chừng, thay vì chỉ một hạn cuối. Khi việc chung bị trễ, hãy nói về mốc và hệ quả cụ thể, không nói về tính cách của họ.
Người cầu toàn trong nhóm thường là người bắt được lỗi mà người khác bỏ qua, viết tài liệu cẩn thận nhất và được khách tin. Nhưng chính sự kỹ ấy có thể làm cả nhóm chờ: phần của họ chưa xong thì phần của bạn chưa bắt đầu được. Bài này đi qua những chỗ hay vướng, cách chia việc, cách đặt mốc, câu nói mẫu và cách giữ quan hệ lâu dài.
Những chỗ hay vướng khi làm cùng người cầu toàn
Trước khi tìm cách, nên gọi đúng tên chỗ vướng. Mỗi kiểu vướng cần một cách gỡ khác, và nhiều nhóm chỉ gặp một hai kiểu.
| Chỗ vướng | Nhìn từ phía bạn | Nhìn từ phía người cầu toàn |
|---|---|---|
| Giữ việc tới sát hạn | Phần sau bị dồn, không còn thời gian làm | Chưa thấy đủ tốt để đưa ra, sợ bị chê |
| Sửa lại phần của người khác | Thấy công sức mình bị coi nhẹ | Muốn sản phẩm chung không có lỗi |
| Bàn mãi một chi tiết nhỏ | Cuộc họp kéo dài, việc lớn chưa bàn | Thấy chi tiết đó có thể gây rủi ro |
| Không nhờ ai, ôm hết | Không biết họ đang ở đâu, không giúp được | Ngại giao vì sợ phải sửa lại |
| Phản ứng mạnh khi bị góp ý | Ngại góp ý, để lỗi trôi qua | Nghe góp ý như bị chê cả con người |
Đọc cột phải không phải để bào chữa cho họ, mà để bạn chọn lời nói và cách sắp xếp trúng nỗi lo thật. Người ta hợp tác dễ hơn nhiều khi thấy nỗi lo của mình được tính tới.
Cũng nên tự hỏi nhóm mình đang vướng ở hàng nào nhiều nhất trong một tháng gần đây. Nếu chỉ là giữ việc tới sát hạn, mốc giữa chừng là đủ. Nếu là sửa phần của người khác, cần ranh giới phân việc rõ hơn. Chọn một chỗ để gỡ trước, đừng cố chỉnh mọi thứ cùng lúc.
Chuyện của nhóm ba người và tập hồ sơ thầu
Hoa, Tuấn và Vy (nhân vật giả định) cùng làm một bộ hồ sơ dự thầu. Vy là người cầu toàn nhất nhóm, phụ trách phần thuyết minh kỹ thuật, phần mà hai người kia cần để làm bảng giá và phần trình bày. Hạn nộp là thứ Sáu. Tới chiều thứ Tư, Vy vẫn chưa gửi, chỉ nhắn "chị đang soát lại mấy đoạn".
Tuấn nóng ruột, nhắn vào nhóm chung: "Chị Vy ơi chị kỹ quá, cả nhóm chờ đó." Vy im lặng tới tối rồi gửi bản thuyết minh kèm câu "em xin lỗi đã làm chậm". Hồ sơ vẫn kịp, nhưng Hoa và Tuấn thức tới khuya thứ Năm, còn Vy thấy mình bị trách trước mặt mọi người.
Lần thầu sau, Hoa đề xuất cách khác ngay buổi đầu: Vy gửi bản khung thuyết minh, chỉ có các đề mục và số liệu chính, vào chiều thứ Hai để Tuấn làm bảng giá song song. Vy vẫn có tới thứ Năm để hoàn thiện câu chữ. Phần cần cho người khác được tách ra khỏi phần Vy muốn làm thật kỹ. Không ai phải đổi tính, chỉ đổi cách chia mốc.
Điều đáng để ý là Tuấn cũng đổi cách nhắn. Thay vì nhắc trong nhóm chung, Tuấn hỏi riêng Vy vào trưa thứ Hai rằng khung có vướng chỗ nào không. Vy nói một số liệu về khối lượng chưa chắc, Tuấn gọi khách hỏi lại trong mười phút, và khung được gửi đúng hẹn.
Chia việc theo điểm mạnh của người cầu toàn
Giao cho họ phần cần độ chính xác cao. Kiểm tra số liệu, soát hợp đồng, rà lỗi trước khi gửi khách là những việc người cầu toàn làm giỏi và thấy có ý nghĩa. Đặt họ ở đó, sự kỹ của họ thành lợi thế cho cả nhóm thay vì thành chỗ nghẽn.
Tránh đặt họ ở đầu chuỗi việc gấp. Nếu phần của họ là đầu vào cho người khác và thời gian ngắn, cả nhóm sẽ chờ. Khi bắt buộc phải vậy, tách phần đầu vào tối thiểu ra để giao sớm.
Cho họ vai "người soát cuối" có giới hạn thời gian. Ví dụ: "Chị soát bản cuối trong hai tiếng sáng thứ Sáu, chỉ đánh dấu lỗi sai, không viết lại." Vai này vừa dùng được mắt soi lỗi của họ, vừa ngăn việc viết lại toàn bộ phần của người khác.
Nói rõ phần nào là của ai. Người cầu toàn hay sửa phần của người khác khi ranh giới mơ hồ. Bảng phân việc ghi tên người chịu trách nhiệm từng phần giúp họ yên tâm rằng phần kia đã có người lo.
Ghi nhận sự kỹ của họ trước mặt nhóm. Một câu như "nhờ chị Vy soát mà mình không gửi nhầm số cho khách" có tác dụng lớn. Người được ghi nhận đúng chỗ ít phải chứng minh thêm bằng cách giữ việc lâu.
Đặt mốc bàn giao giữa chừng
Hạn cuối duy nhất là môi trường dễ trễ nhất với người cầu toàn, vì họ sẽ dùng hết thời gian còn lại để sửa. Mốc giữa chừng chia nhỏ áp lực và cho cả nhóm thấy tiến độ. Có thể làm theo trình tự:
- Liệt kê phần nào của họ là đầu vào cho người khác. Thường chỉ là khung, số liệu chính hoặc danh sách hạng mục, không phải toàn bộ câu chữ.
- Đặt mốc "bản đủ dùng" cho phần đầu vào. Ví dụ: "Chiều thứ Hai gửi khung có đủ đề mục và số liệu, câu chữ để sau."
- Thống nhất bằng lời thế nào là "đủ dùng". "Đủ dùng nghĩa là Tuấn làm được bảng giá từ đó, chưa cần đẹp." Câu định nghĩa này quan trọng hơn cả ngày giờ.
- Đặt mốc hoàn thiện riêng, muộn hơn. Họ vẫn có thời gian làm kỹ phần mình quan tâm, chỉ là không chặn người khác.
- Hỏi thăm trước mốc một ngày. "Mai mình nhận khung nhé, có gì vướng không?" Câu hỏi sớm giúp họ nói ra chỗ khó thay vì im lặng giữ bài.
Nếu mốc giữa chừng vẫn trễ, đừng vội kết luận họ cố tình. Hỏi xem phần nào đang làm họ chưa dám gửi: có thể là một số liệu chưa chắc, và bạn giúp xác nhận được ngay.
Câu nói mẫu khi việc chung đang trễ
Khi việc chung trễ, người cầu toàn thường đã tự trách mình rồi. Một câu trách thêm, nhất là trong nhóm chat đông người, dễ làm họ thu mình hoặc phản ứng mạnh. Vài cặp câu để thay, xưng "mình" giữa đồng nghiệp ngang hàng:
| Thay vì | Thử nói |
|---|---|
| "Bạn kỹ quá, cả nhóm chờ đó." | "Mình cần phần khung để làm bảng giá. Chiều nay bạn gửi bản đang có được không, chưa xong cũng được." |
| "Sao lâu thế?" | "Phần nào đang làm bạn chưa yên tâm? Mình xem cùng cho nhanh." |
| "Thôi để mình làm luôn." | "Bạn giữ phần thuyết minh, mình lo phần trình bày, mình gặp nhau ở bản ghép vào sáng mai nhé." |
| "Cái đó không quan trọng đâu." | "Chi tiết này mình ghi lại để soát ở bản cuối, giờ mình chốt phần chính trước nhé." |
| Nhắc trong nhóm chung | Nhắn riêng trước, chỉ đưa vào nhóm chung khi cần cả nhóm biết thay đổi lịch |
Cột phải có ba điểm chung: nói rõ mình cần gì, cho phép phần chưa hoàn hảo, và giữ thể diện cho người kia. Người cầu toàn dễ buông bài hơn nhiều khi được bảo rõ rằng "chưa xong cũng được".
Khi họ sửa lại phần việc của bạn
Một tình huống hay gây khó chịu là bạn gửi phần của mình và thấy người cầu toàn đã viết lại gần hết, không hỏi trước. Cảm giác đầu tiên thường là bị coi thường. Trước khi phản ứng, thử phân biệt: họ sửa lỗi sai thật, hay đổi theo khẩu vị riêng? Hai trường hợp cần hai cách nói khác nhau.
Nếu là lỗi sai thật, cảm ơn và ghi lại, lần sau bạn tự soát chỗ đó. Nếu là khẩu vị riêng, bạn nói nhẹ nhưng rõ: "Mình thấy bạn viết lại đoạn mở. Lần sau bạn đánh dấu chỗ bạn thấy chưa ổn rồi để mình sửa nhé, như vậy mình cũng học được cách bạn nghĩ." Câu này không chê họ, nhưng trả lại cho bạn quyền với phần việc của mình.
Về lâu dài, cách hiệu quả là thống nhất một quy ước nhỏ trong nhóm: góp ý bằng ghi chú bên lề, người phụ trách phần nào tự sửa phần đó. Quy ước chung dễ nhận hơn lời đề nghị riêng với một người, vì nó áp cho tất cả và không ai thấy mình bị nhắm tới.
Giữ quan hệ lâu dài và tự nhìn lại cách mình phối hợp
Làm cùng nhau lâu, mối quan hệ quan trọng hơn bất kỳ một lần trễ hạn nào. Vài điều giúp giữ nó:
- Nhìn lại sau mỗi dự án, không chỉ khi có chuyện. Mười lăm phút hỏi nhau: lần này mốc nào chạy tốt, mốc nào nên đổi. Người cầu toàn thường thích kiểu rút kinh nghiệm có hệ thống này.
- Ghi lại điều đã thống nhất. Định nghĩa "đủ dùng" của dự án trước có thể dùng lại, đỡ phải bàn từ đầu.
- Để ý tiến bộ nhỏ. Lần này họ gửi khung sớm hơn một ngày so với lần trước; một lời ghi nhận lúc đó giúp thói quen mới ở lại.
- Đừng gánh thay mãi. Nếu bạn luôn là người thức khuya bù cho phần trễ, hãy nói ra ở buổi nhìn lại. Gánh thay âm thầm lâu ngày dễ thành bực bội.
- Đổi vai khi có thể. Có dự án để họ làm người soát cuối, có dự án để họ làm phần ít bị phụ thuộc. Đổi vai giúp họ thấy sự kỹ của mình được dùng đúng chỗ, và giúp bạn không luôn ở thế người chờ.
- Biết lúc cần người quản lý. Khi việc trễ lặp lại ảnh hưởng tới khách hoặc tới người khác, đưa chuyện lên trưởng nhóm như một vấn đề quy trình, không như lời phàn nàn về một người.
Một đồng nghiệp cầu toàn được đặt đúng chỗ thường là người đáng tin nhất nhóm. Phần việc của bạn là giúp nhóm có cấu trúc để sự kỹ ấy không biến thành sự chờ.
Câu hỏi thường gặp
Đồng nghiệp cầu toàn hay giữ việc tới sát hạn thì nên làm gì?
Tách phần của họ mà người khác cần ra thành một mốc riêng, nói rõ mốc đó chỉ cần bản đủ dùng chứ chưa cần đẹp. Hỏi thăm trước mốc một ngày để họ có dịp nói chỗ vướng.
Có nên nhắc họ trong nhóm chat chung không?
Nên nhắn riêng trước. Nhắc trong nhóm đông người dễ khiến người cầu toàn thấy bị trách công khai và thu mình lại. Chỉ đưa vào nhóm chung khi cả nhóm cần biết lịch đã thay đổi.
Họ sửa lại phần việc của mình mà không hỏi thì xử lý sao?
Phân biệt họ sửa lỗi sai thật hay đổi theo khẩu vị riêng. Lỗi sai thì cảm ơn và ghi lại. Khẩu vị riêng thì đề nghị họ đánh dấu góp ý để bạn tự sửa phần mình phụ trách.
Giao việc gì cho đồng nghiệp cầu toàn là hợp nhất?
Những việc cần độ chính xác cao như soát số liệu, rà hợp đồng, kiểm lỗi trước khi gửi khách. Nên giới hạn thời gian và nói rõ chỉ đánh dấu lỗi, không viết lại toàn bộ.
Khi nào nên báo chuyện trễ hạn lên trưởng nhóm?
Khi việc trễ lặp lại nhiều lần và ảnh hưởng tới khách hoặc người khác dù đã thử đặt mốc và nói chuyện riêng. Trình bày như một vấn đề quy trình cần chỉnh, không như lời phàn nàn về tính cách.
Làm sao để không thành người luôn gánh thay phần trễ?
Nói ra ở buổi nhìn lại sau dự án, kèm đề xuất cụ thể như mốc giữa chừng. Gánh thay âm thầm lâu ngày khiến bạn bực bội và người kia cũng không biết cần điều chỉnh.