CauToan.comCầu Toàn
Cầu toàn khi làm cha mẹ

Tự trách khi con ốm: cách cha mẹ bớt dằn vặt mà vẫn chăm con chu đáo

Con ốm, cha mẹ cầu toàn thường lật lại từng việc mình đã làm để tìm lỗi. Cách phân biệt trách nhiệm với tự trách, đổi câu tự nói và dồn sức vào việc chăm con.

Vietnamese mother sitting beside a sleeping child in a dim bedroom at night, hand resting on the blanket, small bedside lamp glowing, shot from the doorway at shoulder height

Khi con ốm, cha mẹ cầu toàn hay tự trách vì tin rằng nếu mình làm đủ tốt thì con đã không ốm. Cách bớt dằn vặt là tách rõ trách nhiệm (việc cần làm bây giờ để chăm con) với tự trách (lật lại quá khứ để tìm lỗi), rồi dồn sức vào trách nhiệm, còn với tự trách thì tập đáp lại bằng một câu công bằng hơn.

Bài này không bàn chuyện bệnh hay thuốc; mọi điều về sức khoẻ của con cần theo lời bác sĩ và nhân viên y tế. Nội dung chỉ dành cho phần cảm xúc của người lớn: vì sao cảm giác có lỗi đến nhanh như vậy, nó ảnh hưởng tới việc chăm con thế nào, và làm sao để thương con mà không tự làm mình kiệt sức.

Vòng tự trách quen thuộc khi con ốm

Chị Thu đưa con trai năm tuổi đi chơi công viên chiều Chủ nhật. Tối đó con sốt. Trong lúc làm theo lời dặn của bác sĩ, đầu chị chạy liên tục những câu: "Biết thế không cho con ra ngoài", "Tại mình không mặc thêm áo cho con", "Tại tuần trước mình bận, con ăn uống thất thường". Cả đêm chị không ngủ, sáng ra nhắn xin nghỉ làm, và tiếp tục đọc thông tin tới trưa để xem mình đã sai ở đâu.

Nhiều cha mẹ nhận ra mình trong câu chuyện ấy. Với người cầu toàn, con ốm giống như một kết quả xấu, và kết quả xấu thì phải có nguyên nhân, mà nguyên nhân gần nhất là chính mình. Suy nghĩ ấy tưởng là trách nhiệm, nhưng thực ra nó lấy đi sức lực cần cho việc chăm con.

Trẻ nhỏ ốm vặt là chuyện thường gặp trong quá trình lớn lên, kể cả ở những nhà chăm con rất kỹ. Không phải mọi lần con ốm đều có một việc cha mẹ làm sai đứng sau. Nhận ra điều đó không làm bạn bớt thương con, chỉ giúp bạn thôi đeo một gánh không cần thiết.

Trách nhiệm và tự trách khác nhau thế nào

Hai thứ này dễ lẫn vào nhau vì cùng xuất phát từ việc thương con. Bảng sau giúp bạn nhận ra lúc nào mình đang làm trách nhiệm, lúc nào đã trượt sang tự trách.

Khía cạnhTrách nhiệmTự trách
Hướng nhìnHiện tại và vài ngày tớiQuá khứ, lặp đi lặp lại
Câu hỏi chính"Bây giờ con cần gì?""Mình đã sai ở đâu?"
Hành động sinh raTheo lời dặn của bác sĩ, ở bên con, sắp xếp việc nhàĐọc thông tin không dứt, kiểm tra con quá nhiều lần, mất ngủ
Cảm giác sau đóMệt nhưng biết mình đang làm việc cần làmNặng nề, bồn chồn, không nghỉ được
Ảnh hưởng tới conCon có người chăm bình tĩnh bên cạnhCon cảm nhận sự căng thẳng của cha mẹ
Khi con khỏiRút ra một hai điều thực tế nếu cóVẫn nhớ, vẫn nhắc lại, lo lần sau

Khi thấy mình đang ở cột thứ ba, đừng tự trách thêm vì đã tự trách. Chỉ cần nhận ra, rồi đưa câu hỏi về cột giữa: "Bây giờ con cần gì, và mình cần gì để chăm con được?"

Ba câu hỏi tự soi khi thấy mình bắt đầu trách mình

Lúc cảm giác có lỗi trào lên, dừng lại một chút và tự hỏi lần lượt. Bạn nói thầm trong đầu hoặc viết ra giấy cũng được:

  • Mình có biết trước được điều này không? Ở thời điểm quyết định, với thông tin lúc đó, mình đã chọn điều hợp lý chưa? Nếu đặt một người bạn vào vị trí của mình, mình có trách họ không?
  • Có điều gì cần đổi thật không, hay chỉ là "biết thế"? Nếu có một việc cụ thể đáng điều chỉnh, ghi lại một dòng rồi để đó. Nếu chỉ là "biết thế", thì đó không phải bài học mà là nỗi lo quay ngược.
  • Việc nghĩ mãi về điều này có giúp con lúc này không? Nếu không, nhẹ nhàng đưa sự chú ý về việc đang làm: lau người cho con, kể chuyện, chuẩn bị bữa nhẹ.

Ba câu hỏi không làm cảm giác có lỗi biến mất ngay. Chúng chỉ tạo ra một khoảng dừng, đủ để bạn chọn tiếp tục chăm con thay vì tiếp tục trách mình. Lặp lại nhiều lần, khoảng dừng đó sẽ đến nhanh hơn. Nhiều người cầu toàn kể rằng chỉ riêng việc viết ra cũng giúp đầu óc đỡ quay cuồng.

Đổi câu tự nói: câu cũ và câu mới

"Tại mình mà con ốm." Đổi thành: "Trẻ con ốm là chuyện thường gặp. Việc của mình bây giờ là chăm con theo lời bác sĩ."

"Mình là mẹ mà không giữ được cho con khoẻ." Đổi thành: "Không ai giữ được con không bao giờ ốm. Mình đang có mặt khi con cần, và đó là điều con cần nhất."

"Lẽ ra mình phải cẩn thận hơn." Đổi thành: "Nếu có điều nên làm khác, mình ghi lại. Còn lại, mình đã làm theo những gì mình biết."

"Mình không được nghỉ khi con đang ốm." Đổi thành: "Mình nghỉ một chút để còn sức chăm con đêm nay. Người kia trông con lúc này."

"Người khác sẽ nghĩ mình không biết chăm con." Đổi thành: "Người hiểu chuyện biết trẻ con nhà ai cũng ốm. Mình không cần chứng minh gì với ai lúc này."

"Lần sau phải làm sao cho con không bao giờ ốm nữa." Đổi thành: "Lần sau con có thể vẫn ốm. Mình sẽ bình tĩnh hơn vì đã biết cách chăm."

Khi con hỏi "con ốm có phải tại con không"

Trẻ lớn một chút đôi khi cũng tự trách giống bố mẹ. Con nhớ mình đã nghịch nước, đã không chịu mặc áo khoác, rồi nghĩ mình làm bố mẹ vất vả. Nếu nghe bố mẹ nói "tại hôm qua con nghịch nước", con dễ học luôn cách nhìn lỗi về phía mình mỗi khi có chuyện không vui.

Khi con hỏi, bạn có thể đáp ngắn và ấm: "Không phải tại con đâu. Ai cũng có lúc ốm, bố mẹ cũng vậy. Giờ việc của con là nghỉ ngơi, còn việc của bố mẹ là chăm con." Nếu có điều thật sự nên rút kinh nghiệm, để tới lúc con khoẻ rồi nói nhẹ nhàng như một mẹo, ví dụ "lần sau trời lạnh mình mang theo áo khoác nhé", không gắn với chuyện con bị ốm.

Cũng để ý những câu bố mẹ nói với nhau trước mặt con. Câu "tại anh cho con đi chơi" hay "tại em không mặc áo cho con" lọt vào tai con, và con học rằng khi có chuyện, người trong nhà tìm người để trách. Những lúc mệt ai cũng dễ lỡ lời; điều quan trọng là sau đó hai người cùng nói lại với con rằng cả nhà đang cùng nhau chăm con, không ai có lỗi cả.

Khi con ốm, đặt nỗi lo vào việc làm được

Nỗi lo cần một chỗ để đi. Thay vì để nó chạy vòng trong đầu, bạn có thể chuyển nó thành những việc cụ thể, vừa giúp con vừa giúp mình:

  1. Làm theo lời dặn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế. Nếu có điều chưa rõ, ghi câu hỏi ra để hỏi lại, thay vì tự đoán.
  2. Ghi diễn biến của con theo giờ vào sổ hoặc điện thoại: ăn uống, ngủ, những thay đổi bạn thấy. Bản ghi này hữu ích khi gặp bác sĩ và giúp đầu bạn đỡ phải nhớ.
  3. Chia ca với người cùng chăm con. Mỗi người có một khoảng được ngủ thật, không phải nằm cạnh để canh.
  4. Hạ chuẩn việc nhà trong những ngày này: ăn đơn giản, nhà bừa cũng được, việc gì chờ được thì để sau.
  5. Ăn và uống đủ cho chính mình. Một người lớn kiệt sức khó chăm một đứa trẻ ốm.
  6. Nếu con có dấu hiệu khiến bạn lo hơn, đưa con tới cơ sở y tế ngay, đừng chờ để chắc chắn mình không làm quá.

Danh sách này thay cho việc đọc thông tin không dứt lúc nửa đêm. Khi đã làm đủ những việc làm được, bạn có quyền nghỉ, kể cả khi trong lòng vẫn còn lo.

Sau khi con khỏi: nhìn lại mà không tra hỏi

Khi con đã khoẻ lại, người cầu toàn thường muốn "rút kinh nghiệm" thật kỹ để không bao giờ lặp lại. Nhìn lại một lần là có ích, nhưng hãy giới hạn nó. Ngồi với người cùng chăm con khoảng mười lăm phút, mỗi người nói một điều thấy đã làm tốt và nhiều nhất một điều muốn làm khác lần sau. Rồi dừng.

Điều đã làm tốt thường bị quên: hai vợ chồng chia ca hợp lý, gọi được cho bác sĩ đúng lúc, con được ôm nhiều. Nói thành lời những điều này giúp bạn nhớ rằng mình đã chăm con chu đáo, không chỉ nhớ những chỗ chưa ưng.

Điều muốn làm khác nên cụ thể và nhỏ, ví dụ "để sẵn túi đồ đi khám" hay "lưu sẵn số của phòng khám quen trong điện thoại". Tránh những kết luận lớn kiểu "từ nay không cho con ra ngoài" vì chúng sinh từ nỗi sợ, và có thể lấy đi của con nhiều điều tốt.

Khi cảm giác có lỗi ở lại quá lâu

Có những cha mẹ, dù con đã khỏi từ lâu, vẫn mang cảm giác có lỗi. Họ kiểm tra con nhiều lần mỗi đêm, không dám cho con đi đâu, liên tục tìm đọc về bệnh tật. Khi đó cảm giác có lỗi không còn là phản ứng với một lần con ốm, mà đã thành một phần nặng nề trong cuộc sống hằng ngày.

Nếu bạn thấy mình như vậy nhiều tuần liền, mất ngủ, khó tập trung, thấy mình không xứng đáng làm cha mẹ, đó là dấu hiệu nên gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ở cơ sở y tế có chuyên môn. Nếu có lúc nghĩ tới việc làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc một người thân tin cậy.

Tìm người giúp cho mình là một cách chăm con. Con cần cha mẹ có sức, có lúc vui, có lúc nghỉ, hơn là cha mẹ không bao giờ để mình sai. Khi bạn chăm lo cho chính mình, con cũng học được rằng người lớn biết nghỉ và biết nhờ giúp đỡ.

Câu hỏi thường gặp

Con ốm có phải do cha mẹ chăm chưa kỹ không?

Không phải lần nào cũng vậy. Trẻ nhỏ ốm vặt là chuyện thường gặp khi lớn lên, kể cả ở những gia đình chăm con rất kỹ. Mọi câu hỏi về nguyên nhân và cách chăm cụ thể nên hỏi bác sĩ thay vì tự kết luận là lỗi của mình.

Cảm giác có lỗi khi con ốm là bình thường hay đáng lo?

Cảm thấy có lỗi một chút là phản ứng thường gặp vì cha mẹ thương con. Nó đáng để ý khi kéo dài sau khi con đã khỏi, khiến bạn mất ngủ, không tập trung được hoặc thấy mình không xứng đáng làm cha mẹ.

Làm sao để không đọc thông tin về bệnh tới nửa đêm?

Ghi các câu hỏi ra giấy để hỏi bác sĩ, đặt giờ dừng đọc, và chuyển nỗi lo thành việc cụ thể như ghi diễn biến của con. Đọc nhiều lúc mệt thường làm bạn lo hơn chứ không giúp con khoẻ nhanh hơn.

Người kia trách mình khi con ốm thì nên nói gì?

Bạn thử nói: "Em biết anh đang lo. Em cũng lo. Mình cùng chăm con trước, chuyện khác bàn sau nhé". Khi con đã khỏi, hai người ngồi lại nhìn lại công bằng, mỗi người nói điều đã làm tốt và một điều muốn làm khác.

Có nên xin nghỉ làm để ở nhà chăm con ốm dù đã có người trông?

Tuỳ tình hình của con và công việc của bạn. Nếu đã có người trông đáng tin và con không cần bạn ở bên, đi làm không có nghĩa là bỏ mặc con. Hãy chọn theo nhu cầu thật của con, không theo cảm giác có lỗi.

Khi nào nên tìm chuyên gia vì cảm giác tự trách?

Khi cảm giác có lỗi kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng giấc ngủ, công việc và cách bạn chăm con, nên gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ở cơ sở y tế có chuyên môn. Có ý nghĩ làm hại bản thân thì liên hệ cơ sở y tế gần nhất ngay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138