Làm mẹ lần đầu mà muốn mọi thứ đúng chuẩn thì những tháng đầu thường nặng nề gấp đôi, vì em bé không theo lịch của sách và người mẹ thì thiếu ngủ. Cách bớt áp lực là chọn ít nguồn thông tin đáng tin, chấp nhận nhịp thật của em bé, nhận giúp đỡ mà không giành lại việc, và đặt ra một "ngày đủ tốt" thay cho ngày hoàn hảo.
Nhiều người mẹ cầu toàn chuẩn bị cho em bé rất kỹ: đọc nhiều, sắm đủ đồ, lên kế hoạch từng giờ. Sự chuẩn bị ấy cho thấy họ thương con và có trách nhiệm. Chỉ là thực tế những tuần đầu luôn khác kế hoạch, và khoảng cách ấy dễ biến thành cảm giác thất bại. Bài viết dành cho mẹ mới và cả người nhà đang ở bên cạnh. Mọi điều về sức khoẻ của mẹ và bé xin theo lời dặn của bác sĩ, nhân viên y tế.
Vì sao những tháng đầu làm mẹ là lúc cầu toàn mệt nhất
Chị Lan làm kế toán, quen với những con số khớp tới từng đồng. Trước khi sinh, chị có một cuốn sổ ghi giờ bú, giờ ngủ, giờ tắm cho con theo những gì đã đọc. Từ tuần đầu, bé ngủ không theo giờ nào, có hôm quấy cả buổi tối mà chị không hiểu vì sao. Chị ghi chép kỹ hơn, đọc thêm nhiều hơn, và mỗi lần bé khóc lại thấy như mình đang làm sai một điều gì đó.
Những tháng đầu có mấy điều khiến người cầu toàn đặc biệt khó: việc nhiều mà không có lúc xong, kết quả không đo được rõ ràng, người mẹ thiếu ngủ nên mọi cảm xúc đều mạnh hơn, và ai cũng có lời khuyên, mà lời khuyên thì thường trái nhau. Với một người quen làm việc theo tiêu chí rõ ràng, đây là môi trường không có tiêu chí nào chắc chắn.
Cơ thể người mẹ sau sinh cũng đang trải qua nhiều thay đổi, cần thời gian hồi phục. Đặt tiêu chuẩn của một người đang khoẻ mạnh, ngủ đủ cho một người vừa sinh con là không công bằng với chính mình. Nhận ra điều này không phải để buông xuôi, mà để cho phép mình làm ít hơn trong một giai đoạn có thời hạn.
Chuẩn trong đầu và nhịp thật của em bé
Bảng dưới đặt cạnh nhau điều mẹ cầu toàn hay mong, điều thường xảy ra trong thực tế, và một câu tự nhắc. Đây không phải lời khuyên chăm bé, mà là cách nhìn lại kỳ vọng của chính mình.
| Điều mẹ mong | Điều thường xảy ra | Câu tự nhắc |
|---|---|---|
| Bé ngủ theo một lịch cố định từ sớm | Giấc ngủ của bé thay đổi theo từng tuần | "Lịch của bé đang hình thành. Mình theo bé, không theo sổ." |
| Hiểu được bé khóc vì sao | Nhiều lần không biết lý do, dỗ mãi rồi bé tự nín | "Không hiểu hết không có nghĩa là mình làm sai." |
| Nhà cửa vẫn gọn như trước | Đồ của bé ở khắp nơi, việc nhà dồn lại | "Giai đoạn này nhà chỉ cần đủ sạch chỗ bé nằm và chỗ mình ăn." |
| Tự mình làm hết mọi việc cho con | Mệt tới mức không đứng nổi | "Nhờ người khác là một phần của việc chăm con." |
| Lấy lại vóc dáng, công việc thật nhanh | Cơ thể và nhịp sống cần thời gian | "Mình đang hồi phục. Từng chút một là được." |
| Cảm thấy hạnh phúc trọn vẹn mọi lúc | Vui xen lẫn mệt, lo, đôi khi buồn | "Nhiều cảm xúc lẫn lộn là chuyện thường gặp." |
Đọc lại bảng này vào những lúc thấy mình đang thất bại. Khoảng cách giữa cột đầu và cột giữa là chuyện xảy ra với rất nhiều người mẹ, không phải chỉ riêng mình. Nếu có điều ở cột giữa khiến bạn lo về sức khoẻ của bé, hãy hỏi nhân viên y tế thay vì tự lý giải.
Lọc thông tin: vài nguồn đáng tin là đủ
Người cầu toàn hay đọc thật nhiều để chắc chắn mình làm đúng, nhưng càng đọc càng gặp ý kiến trái nhau, càng lo hơn. Thử giới hạn lại:
- Chọn một nguồn chuyên môn chính cho sức khoẻ của bé: bác sĩ nhi hoặc nhân viên y tế đang theo dõi bé. Câu hỏi nào về sức khoẻ, hỏi nguồn này trước.
- Chọn một người có kinh nghiệm mà bạn tin, như mẹ, chị gái hay một người bạn thân đã có con, để hỏi những chuyện sinh hoạt thường ngày.
- Ghi các câu hỏi vào một chỗ trong điện thoại thay vì tìm ngay lúc nửa đêm. Gom lại để hỏi trong lần khám hoặc lần gọi điện tiếp theo.
- Rời bớt những nhóm trò chuyện làm bạn lo hơn sau mỗi lần đọc, hoặc tắt thông báo của chúng trong vài tháng.
- Khi nghe một lời khuyên mới, tự hỏi: lời khuyên này đến từ đâu, nó có hợp với bé nhà mình và lời dặn của bác sĩ không? Nếu không chắc, để đó, chưa làm theo.
Ít nguồn hơn không có nghĩa là ít quan tâm hơn. Nó giúp bạn có câu trả lời rõ ràng thay vì hàng chục câu trả lời nửa vời, và có thêm thời gian để ngủ khi bé ngủ. Nhiều mẹ kể rằng sau khi rời bớt vài nhóm trò chuyện, họ bớt hẳn những đêm thức trắng chỉ để đọc.
Nhận giúp đỡ mà không giành lại việc
Giao trọn một việc, không giao nửa vời. Thay vì "anh trông con giúp em một lúc", giao hẳn "anh tắm cho con buổi tối từ nay". Người được giao có quyền làm theo cách của họ, miễn là an toàn.
Rời khỏi phòng khi người khác đang làm. Đứng nhìn sẽ khiến bạn muốn nhắc, muốn chỉnh. Đi tắm, đi nằm, đi ăn trong lúc ấy, đúng là việc bạn đang cần.
Chấp nhận khác cách là khác cách, không phải sai. Chồng bế bé kiểu khác, bà ru bé bằng bài khác. Nếu bé an toàn, đó chỉ là thêm một cách bé được yêu thương.
Nói rõ việc cần, không chờ người khác tự hiểu. Người nhà thường muốn giúp nhưng không biết giúp gì. Một danh sách nhỏ dán ở tủ lạnh, như nấu cơm, giặt đồ, đi chợ, giúp họ nhận việc dễ dàng.
Cảm ơn thay vì sửa. Sau khi ai đó giúp, câu đầu tiên là cảm ơn. Nếu có điều thật sự cần điều chỉnh vì an toàn của bé, nói sau, nhẹ nhàng, một điều thôi.
Một ngày đủ tốt của mẹ mới sinh trông ra sao
Sau vài tuần kiệt sức, chị Lan cùng chồng viết lại một "ngày đủ tốt" thay cho cuốn sổ lịch cũ. Danh sách chỉ có mấy điều: bé được ăn, được thay tã, được ôm; mẹ được ăn ba bữa và ngủ ít nhất một giấc dài nhờ bố trông; nhà sạch chỗ bé nằm và chỗ cả nhà ăn. Ngày nào làm được chừng ấy, ngày đó là ngày tốt.
Những thứ không có trong danh sách thì được phép dời lại: dọn tủ quần áo, chụp ảnh bé thật đẹp mỗi tuần, trả lời hết tin nhắn chúc mừng, nấu món cầu kỳ. Chị vẫn ghi chép, nhưng chỉ ghi những điều bác sĩ dặn theo dõi, không ghi từng phút.
Chị kể tuần đầu áp dụng rất khó chịu, cứ thấy mình đang lười. Nhưng tới tuần thứ ba, chị nhận ra mình cáu ít hơn, ngủ được hơn, và có những lúc ngồi nhìn con ngủ mà không nghĩ tới việc gì phải làm tiếp. Bạn có thể viết ngày đủ tốt của riêng mình, ngắn nhất có thể, và dán nó ở nơi dễ thấy. Khi ngày trôi qua mà chỉ làm được chừng đó, hãy nhìn vào tờ giấy và tự nói: hôm nay đủ rồi.
Câu tự nói lúc nửa đêm
Giọng nói gay gắt nhất thường đến vào lúc mệt nhất, khi bé khóc lúc ba giờ sáng. Chuẩn bị sẵn vài câu mới để đáp lại:
- "Mình không biết làm mẹ" → "Mình đang học làm mẹ, và mới học được vài tuần."
- "Mẹ khác chắc không để con khóc lâu thế" → "Em bé nào cũng có lúc khóc mà người lớn không dỗ được ngay."
- "Phải làm đúng như sách viết" → "Sách viết về nhiều em bé. Mình đang chăm một em bé cụ thể."
- "Mình không được mệt" → "Mệt là bình thường. Sáng mai mình nhờ người trông để ngủ bù."
- "Mình đang làm hỏng mọi thứ" → "Con được ôm, được ăn, được chăm. Đêm nay như vậy là đủ."
Có thể viết những câu này lên một tờ giấy đặt cạnh chỗ cho bé bú hoặc chỗ dỗ bé ngủ. Lúc nửa đêm, đọc một câu thường dễ hơn tự nghĩ ra một câu. Người chồng cũng có thể học thuộc vài câu để nói với vợ những đêm vất vả.
Dấu hiệu nên gặp chuyên gia: mẹ và người nhà cùng biết
Sau sinh, nhiều người mẹ có những ngày buồn, dễ khóc, lo lắng, rồi dịu đi khi cơ thể và nhịp sống dần ổn định. Nhưng có những dấu hiệu cần được chú ý nghiêm túc hơn, không nên tự cố gắng chịu đựng.
Nếu cảm giác buồn, trống rỗng hoặc lo sợ kéo dài nhiều tuần mà không dịu đi; nếu mẹ không ngủ được cả khi bé đã ngủ và có người trông; nếu mẹ không thấy chút gắn bó nào với con, hoặc luôn sợ hãi điều tệ sẽ xảy ra; nếu mẹ thấy mình không còn là mình, không làm nổi những việc cơ bản, thì nên gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ở cơ sở y tế có chuyên môn, càng sớm càng tốt. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé, hãy liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất và báo cho người thân tin cậy.
Người nhà có phần rất lớn ở đây vì người mẹ cầu toàn thường cố che đi để không bị coi là "mẹ kém". Chồng, mẹ, chị em nếu thấy những dấu hiệu trên, hãy nói nhẹ nhàng: "Em đã vất vả quá. Mình đi gặp bác sĩ cùng nhau nhé, anh trông con." Tìm giúp đỡ chuyên môn là một cách chăm con, vì con cần mẹ khoẻ.
Câu hỏi thường gặp
Làm mẹ lần đầu thấy mình làm gì cũng sai có bình thường không?
Cảm giác này rất thường gặp, nhất là ở người mẹ quen làm việc có tiêu chí rõ ràng. Những tuần đầu ai cũng đang học. Nếu cảm giác ấy kéo dài, nặng nề và kèm buồn chán, mất ngủ, nên gặp chuyên gia ở cơ sở y tế có chuyên môn.
Có nên ghi chép giờ bú, giờ ngủ của bé thật kỹ không?
Ghi những gì bác sĩ dặn theo dõi là hữu ích. Ghi từng phút để so với sách thường làm mẹ lo hơn. Bạn có thể hỏi bác sĩ nên theo dõi điều gì, rồi chỉ ghi những điều đó.
Ông bà và chồng chăm bé khác cách mình thì làm sao?
Nếu bé an toàn, khác cách chỉ là khác cách. Giao trọn việc và rời khỏi phòng khi người khác đang làm sẽ giúp bạn đỡ muốn chỉnh. Những điều liên quan tới an toàn thì nói rõ một lần, nhẹ nhàng.
Đọc thông tin nuôi con trên mạng nhiều có hại không?
Đọc nhiều nguồn trái nhau dễ khiến mẹ lo hơn và mất thêm giấc ngủ. Nên chọn một nguồn chuyên môn chính là bác sĩ, nhân viên y tế theo dõi bé, cộng một người có kinh nghiệm mà bạn tin.
Người chồng có thể làm gì để vợ bớt áp lực?
Nhận trọn một vài việc cố định như tắm bé, trông bé cho vợ ngủ một giấc dài, lo bữa ăn. Nói với vợ những câu ghi nhận cụ thể, và để ý những dấu hiệu mệt mỏi kéo dài để cùng vợ đi gặp chuyên gia khi cần.
Khi nào mẹ sau sinh cần gặp bác sĩ chuyên khoa?
Khi buồn, lo sợ, trống rỗng kéo dài nhiều tuần, mất ngủ cả khi có người trông bé, không thấy gắn bó với con hoặc không làm nổi việc cơ bản. Có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc bé thì liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất.