CauToan.comCầu Toàn
Cầu toàn khi làm cha mẹ

Làm lại việc con đã làm: cha mẹ cầu toàn buông tay thế nào để con tự lập

Gấp lại chăn con vừa gấp, viết lại thiệp con vừa viết: thói quen nhỏ khiến con ngại tự làm. Cách buông tay dần, đặt mức đủ tốt và chỉ sửa khi thật cần.

Small Vietnamese boy making his bed with a crooked blanket in a sunny bedroom, father watching from a chair, hands folded, low angle from the floor, warm morning tones

Cha mẹ cầu toàn hay làm lại việc con vừa làm vì thấy chưa đạt chuẩn, nhưng mỗi lần như vậy con học được rằng việc của mình không đủ tốt, và dần thôi muốn tự làm. Muốn con tự lập, cha mẹ cần đặt mức "đủ tốt" cho từng việc theo sức con, chỉ sửa khi liên quan tới an toàn, và khi cần sửa thì để con tự sửa thay vì làm hộ.

Muốn mọi việc trong nhà được làm tử tế là mong muốn chính đáng. Chỉ là con cần thời gian và nhiều lần làm chưa khéo để trở nên khéo. Bài này giúp bạn đếm thử xem mình làm lại bao nhiêu lần một tuần, chọn việc để buông, và đi qua những bước "tay sau lưng" mà không thấy bứt rứt quá mức.

Vì sao tay cứ tự với ra sửa

Anh Dũng có con trai sáu tuổi. Sáng nào con cũng tự gấp chăn, và sáng nào anh cũng gấp lại cho vuông. Con tự rót nước, anh lau chỗ nước đổ rồi rót hộ cốc tiếp theo. Con viết thiệp tặng cô giáo, chữ nghiêng ngả, anh gợi ý con viết lại tờ khác, rồi cuối cùng tự viết hộ phần lời chúc. Anh không thấy có gì sai: anh chỉ muốn mọi thứ chỉn chu.

Một hôm, con nói: "Bố gấp đi, con gấp kiểu gì bố cũng gấp lại." Câu nói khiến anh khựng lại. Anh nhận ra con không lười, mà con đã học được rằng việc mình làm sẽ không được giữ lại.

Với người cầu toàn, thấy một việc làm chưa đúng chuẩn giống như thấy một bức tranh treo lệch: khó mà làm ngơ. Sửa xong thì thấy dễ chịu ngay, nên thói quen này tự củng cố: càng sửa, lần sau càng khó nhịn. Lại thêm áp lực thời gian: buổi sáng vội, làm hộ nhanh hơn chờ con. Hiểu được những lý do này giúp bạn không tự trách, mà biết rằng muốn đổi thì phải chuẩn bị trước, chứ không thể chỉ dựa vào ý chí lúc đang bứt rứt.

Ví dụ tính: một tuần bạn làm lại bao nhiêu lần

Thử đếm trong một tuần thường. Mỗi lần bạn làm lại, chỉnh lại, hay làm hộ việc con vừa làm hoặc đang làm, ghi một vạch vào điện thoại. Gấp chăn, xếp giày, cất đồ chơi, rửa cốc, buộc dây giày, chải tóc, xếp cặp, tô màu, viết chữ. Cuối tuần, cộng lại.

Với gia đình anh Dũng, con số là ba mươi tám lần trong bảy ngày, tức khoảng năm lần mỗi ngày. Anh thử tính tiếp: nếu mỗi lần làm lại mất ba phút, đó là gần hai tiếng một tuần anh dành để làm những việc đã được làm. Quan trọng hơn, đó là ba mươi tám lần con nhận được thông điệp "việc con làm chưa được".

Con số ở nhà bạn sẽ khác. Mục đích của việc đếm không phải để tự chấm mình là cha mẹ tốt hay chưa tốt, mà để thấy thói quen rõ ràng. Nhiều người ngạc nhiên vì họ tưởng chỉ thỉnh thoảng mới sửa. Khi đã thấy, bạn sẽ dễ chọn ra vài việc để bắt đầu buông, thay vì cố buông tất cả cùng lúc rồi bỏ cuộc sau hai ngày.

Khi đếm, nên đếm cả những lần chỉ nói mà không làm, như "con gấp lại đi", "chưa thẳng kìa". Với con, một câu nhắc chỉnh cũng mang ý nghĩa gần giống việc làm lại. Ghi riêng hai loại sẽ giúp bạn thấy mình hay sửa bằng tay hay bằng lời nhiều hơn.

Đặt mức đủ tốt cho việc con tự làm

Mỗi việc nên có một mức đủ tốt hợp với sức con lúc này, thấp hơn chuẩn của người lớn. Bảng gợi ý dưới đây, bạn điều chỉnh theo con mình.

Việc con tự làmMức đủ tốtKhi nào người lớn nên giúp
Gấp chănChăn nằm trên giường, không rơi xuống sànCon nhờ giúp, hoặc chăn quá to so với sức con
Cất đồ chơiĐồ chơi vào đúng giỏ, không cần xếp gọnCó món vỡ, sắc cạnh cần người lớn cất
Tự mặc quần áoMặc đủ, hợp thời tiết, có thể ngược màuTrời lạnh mà con mặc quá mỏng
Rót nước, dọn bátLàm được, đổ một chút thì con tự lauĐồ nóng, đồ thuỷ tinh nặng
Xếp cặp sáchCó đủ sách vở theo thời khoá biểuCon mới bắt đầu học, cần làm cùng vài tuần
Viết thiệp, vẽ tặngLà bài của con, đúng ý conKhông cần sửa, trừ khi con hỏi

Cột giữa là chỗ người cầu toàn thấy khó nhất. Chăn chưa vuông, giày chưa thẳng hàng vẫn là đủ tốt nếu con đã tự làm. Hãy viết bảng của riêng nhà mình và dán ở chỗ người lớn hay nhìn, để nhắc mình khi định đưa tay ra.

Mức đủ tốt nên được nâng dần khi con lớn và khéo hơn, nhưng nâng chậm và nói rõ với con. Ví dụ khi con đã gấp chăn quen tay, bạn có thể rủ con thử gấp đôi rồi gấp ba, như một trò chơi mới, không phải như một lời chê.

Ba câu hỏi trước khi đưa tay ra sửa

Khoảnh khắc trước khi sửa thường rất ngắn. Tập dừng một nhịp và hỏi nhanh ba câu này:

  • Có ảnh hưởng tới an toàn không? Nếu có, giúp ngay và giải thích ngắn. Nếu không, chuyển sang câu tiếp theo.
  • Mười phút nữa, việc này còn quan trọng không? Chăn chưa vuông, tranh tô lem màu thường không còn quan trọng sau mười phút. Đó là dấu hiệu để buông, dù trong lòng vẫn muốn chỉnh cho xong.
  • Nếu con làm thế này mãi thì sao? Phần lớn câu trả lời là con sẽ không làm thế mãi, vì càng làm nhiều con càng khéo. Việc của bạn là để con có đủ lần làm.

Ba câu hỏi chỉ mất vài giây. Lúc đầu bạn sẽ quên, sửa xong mới nhớ ra. Không sao, nhớ ra sau cũng là tiến bộ. Dần dần, câu hỏi đến trước khi tay đưa ra. Có cha mẹ dán ba câu hỏi cạnh gương phòng tắm, nơi buổi sáng nào cũng nhìn thấy, để nhắc mình đúng vào giờ dễ sửa nhất.

Tay sau lưng: các bước buông dần trong một tháng

Buông đột ngột thường làm người cầu toàn bứt rứt tới mức quay lại thói cũ. Đi từng bước nhỏ sẽ bền hơn:

  1. Tuần thứ nhất: chọn một việc duy nhất để buông hoàn toàn, ví dụ gấp chăn. Con làm thế nào để nguyên thế đó cả ngày.
  2. Tuần thứ hai: thêm một việc nữa. Nếu thấy bứt rứt, rời khỏi phòng một lúc thay vì đứng nhìn.
  3. Tuần thứ ba: với những việc cần chỉnh, đổi từ làm hộ sang hỏi con: "Con thấy chỗ này thế nào? Con muốn sửa không?" Nếu con không muốn, để yên.
  4. Tuần thứ tư: khi con làm xong, chỉ nói điều con đã làm: "Con tự gấp chăn rồi." Không thêm "nhưng".
  5. Cuối tháng: đếm lại số lần làm lại trong một tuần, so với lần đếm đầu tiên, chỉ để thấy chiều hướng của chính mình.

Trong tháng ấy, bạn có thể để ý con có tự giác hơn không, có rủ bố mẹ xem việc mình làm không. Nhiều cha mẹ kể rằng con bắt đầu nhận thêm việc mới khi thấy việc cũ của mình được giữ nguyên.

Nếu giữa tháng bạn lỡ quay lại sửa vài lần, đừng bắt đầu lại từ đầu. Chỉ cần tiếp tục bước đang làm. Thói quen thay đổi theo đường gập ghềnh, không theo đường thẳng, và điều đó đúng với cả người lớn lẫn trẻ con.

Khi việc con làm thật sự cần sửa

Liên quan tới an toàn thì sửa ngay. Dao kéo để sai chỗ, ổ điện, đồ nóng, đường đi bộ: những việc này người lớn can thiệp không chần chừ, kèm một câu giải thích ngắn để con hiểu.

Để con tự sửa, đừng sửa hộ. Thay vì gấp lại, nói: "Một góc chăn đang rơi xuống sàn, con kéo lên giúp bố nhé." Con vẫn là người làm, và con biết thêm một điều.

Chỉ sửa một điểm mỗi lần. Nếu có ba chỗ chưa được, chọn chỗ quan trọng nhất. Nghe ba lời góp ý cùng lúc, con dễ nản và nghĩ mình làm gì cũng sai.

Chọn thời điểm con sẵn sàng nghe. Không góp ý lúc con đang hào hứng khoe việc vừa làm. Để con vui với thành quả trước, góp ý vào lần làm tiếp theo.

Sửa cùng nhau khi việc ảnh hưởng tới người khác. Nếu con xếp cặp thiếu sách và hôm sau sẽ bị nhắc ở lớp, ngồi cùng con kiểm lại theo thời khoá biểu. Con vẫn là người cầm sách bỏ vào cặp, bạn chỉ đọc danh sách.

Làm mẫu một lần, rồi lùi lại. Muốn dạy cách gấp gọn hơn, làm mẫu chậm một lần cạnh con, rồi để con tự làm lại theo cách của mình.

Câu cũ và câu mới, với mình và với con

Thói quen làm lại đi kèm những câu nói quen. Đổi câu là một cách đổi thói quen:

  • Với mình: "Phải làm lại cho đàng hoàng" → "Con đã làm. Đủ tốt cho hôm nay."
  • Với mình: "Để con làm thì lâu lắm" → "Sáng nay chậm năm phút, đổi lại con biết tự làm."
  • Với con: "Thôi để bố làm cho nhanh" → "Con làm tiếp đi, bố chờ."
  • Với con: "Sao con gấp thế này?" → "Con tự gấp à? Cảm ơn con."
  • Với người nhà: "Anh xem con gấp chăn kìa, gấp lại đi" → "Kệ con gấp thế, con đang tập."

Những câu mới nghe có vẻ đơn giản, nhưng nói ra đúng lúc bứt rứt mới là phần khó. Tập nói thành tiếng vài lần khi ở một mình, đến lúc cần sẽ dễ bật ra hơn. Con cũng sẽ dần quen với giọng mới của bố mẹ.

Với người cùng nuôi con, hai người có thể thống nhất một tín hiệu nhỏ, như chạm nhẹ vai nhau, khi thấy người kia sắp đưa tay sửa. Tín hiệu không mang ý trách, chỉ để nhắc. Nhiều cặp vợ chồng thấy cách này dễ chịu hơn là phải nói ra trước mặt con.

Câu hỏi thường gặp

Con làm chưa đẹp mà không sửa thì con có học được không?

Con học nhiều nhất bằng cách làm nhiều lần. Mỗi lần tự làm, con khéo hơn một chút. Khi cha mẹ sửa hộ, con mất đi lần tập đó. Nếu muốn con làm tốt hơn, làm mẫu một lần rồi để con tự thử lại.

Buổi sáng vội quá, không chờ con tự làm được thì sao?

Chọn việc để con tự làm vào lúc ít vội như buổi tối hoặc cuối tuần. Buổi sáng có thể chuẩn bị trước từ tối hôm trước để con có thêm vài phút. Không cần buông mọi việc cùng lúc.

Ông bà hay làm hộ cháu thì cha mẹ nên nói thế nào?

Bạn nói nhẹ: "Bà để cháu tự làm, cháu đang tập. Bà khen cháu một câu là cháu vui lắm." Nhờ ông bà một việc cụ thể dễ được đồng ý hơn là bảo ông bà đừng làm hộ.

Con nói bố mẹ làm đi vì con làm kiểu gì cũng bị sửa thì sao?

Đó là tín hiệu quý. Hãy thừa nhận với con: "Bố hay sửa lại thật. Từ nay con làm thế nào bố để nguyên." Rồi giữ lời trong vài tuần để con tin lại. Con thường quay lại tự làm khi thấy việc của mình được giữ.

Có nên khen mỗi lần con tự làm việc nhà không?

Không cần khen lớn. Một câu ghi nhận cụ thể như "con tự cất giày rồi" hoặc một lời cảm ơn là đủ. Việc nhà dần trở thành phần bình thường của cuộc sống, không phải việc làm để được khen.

Làm sao để mình không bứt rứt khi nhìn việc con làm chưa gọn?

Bứt rứt sẽ còn một thời gian. Rời khỏi chỗ đó một lúc, nhắc mình mức đủ tốt đã đặt cho việc này, và nhìn vào điều con đã làm được. Cảm giác thường dịu dần sau vài tuần lặp lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138