Là sếp nhưng cầu toàn, bạn mang lại cho nhóm một chuẩn chất lượng cao, nhưng nếu soi và sửa mọi chi tiết, nhóm sẽ chậm lại, ngại chủ động và dồn hết quyết định về bạn. Cách dẫn nhóm hợp hơn là viết chuẩn ra cho rõ, chọn vài chỗ thật sự cần bạn soi kỹ, và để những phần còn lại cho nhóm tự quyết, kể cả khi họ làm khác bạn.
Bài này viết cho người ở vị trí quản lý tự nhận ra mình cầu toàn, không phải cho người có sếp cầu toàn. Nhiều người được lên làm quản lý chính vì làm việc cẩn thận, và chính sự cẩn thận ấy, khi áp lên cả nhóm, có thể biến thành gánh nặng cho người khác mà bạn không thấy. Phần dưới đây giúp bạn nhìn nhóm qua mắt nhân viên, đặt chuẩn thành văn bản, chọn chỗ soi, đổi cách góp ý và khen, cùng câu nói mẫu khi muốn thay đổi cách làm việc với nhóm.
Nhóm của bạn đang thấy gì
Chị Hoa là trưởng phòng hành chính nhân sự, nổi tiếng chu đáo. Hợp đồng nào qua tay chị cũng sạch lỗi, thông báo nào cũng rõ ràng. Nhưng trong một buổi trò chuyện cuối năm, một nhân viên nói nhỏ: "Em làm gì chị cũng sửa lại, nên em quen gửi chị bản nháp rồi chờ chị sửa luôn." Chị Hoa giật mình, vì chị vẫn nghĩ mình đang giúp nhân viên làm tốt hơn.
Đây là điều sếp cầu toàn hay bỏ lỡ: khi bạn luôn sửa, nhân viên không học thêm được gì, mà học cách chờ. Họ thôi đầu tư vào bản đầu vì biết bản cuối sẽ là của bạn. Những người giỏi dần thấy mình không được tin, và một số chọn rời đi. Bạn thì ngày càng nhiều việc, vì mọi thứ phải qua tay bạn mới xong.
Thử hình dung tuần làm việc qua mắt một nhân viên: họ gửi bản nháp, chờ, nhận lại bản đầy vết sửa, chỉnh theo, gửi lại, có khi lại nhận thêm vết sửa mới mà lần đầu không có. Mỗi vòng như vậy dạy họ một điều: chuẩn của sếp không đoán trước được.
Nhận ra điều này không có nghĩa bạn là người quản lý tệ. Nó chỉ nghĩa là một thói quen tốt từ thời làm nhân viên đang chưa được chuyển sang đúng cách ở vai trò mới.
Viết chuẩn của bạn thành văn bản
Phần lớn căng thẳng giữa sếp cầu toàn và nhóm đến từ chuẩn ngầm: bạn biết thế nào là "được", nhân viên thì phải đoán. Viết ra giúp cả hai phía.
- Chọn ba loại sản phẩm nhóm làm thường xuyên nhất, ví dụ hợp đồng lao động, thông báo nội bộ, báo cáo nhân sự tháng.
- Với mỗi loại, viết năm đến bảy tiêu chí "đạt", cụ thể tới mức người mới đọc cũng kiểm được: "đủ chữ ký các bên", "ngày hiệu lực khớp với quyết định", "thông báo dưới một trang".
- Tách riêng một dòng "không bắt buộc" cho những thứ bạn thích nhưng không cần, như cách đặt tiêu đề hay kiểu gạch đầu dòng. Nhân viên biết đó là sở thích, không phải lỗi.
- Gửi cho nhóm đọc và hỏi: tiêu chí nào chưa rõ, tiêu chí nào các bạn thấy thừa. Sửa theo góp ý.
- Từ nay, khi góp ý một sản phẩm, chỉ dựa vào tiêu chí đã viết. Thấy cần thêm tiêu chí mới thì bổ sung vào văn bản cho lần sau, không bắt sửa hồi tố.
Việc viết chuẩn cũng làm lộ ra một điều thú vị: nhiều thứ bạn tưởng là bắt buộc, khi viết ra, bạn thấy nó chỉ là thói quen của mình. Gạch được những dòng đó là gỡ được một phần áp lực cho cả nhóm.
Chọn chỗ cần sếp soi kỹ
Thời gian của bạn có hạn. Dồn sự cẩn thận vào nơi mà chỉ người ở vị trí của bạn mới bắt được lỗi, còn lại tin vào chuẩn đã viết và vào nhóm.
| Mức soi | Loại việc | Cách bạn tham gia |
|---|---|---|
| Soi kỹ từng dòng | Việc có rủi ro pháp lý, tài chính, hoặc gửi ra ngoài lần đầu | Đọc toàn bộ trước khi gửi, ký duyệt |
| Soi điểm then chốt | Việc quan trọng nhưng nhân viên đã làm quen | Chỉ xem phần số liệu, kết luận, cam kết |
| Xem kết quả | Việc lặp lại, có quy trình và tiêu chí rõ | Kiểm ngẫu nhiên một lần mỗi tháng |
| Không soi | Việc nội bộ, sai thì sửa được ngay | Tin nhóm, chỉ hỗ trợ khi được hỏi |
Mỗi quý, đưa ít nhất một loại việc xuống một hàng. Khi một nhân viên đã làm tốt một việc nhiều lần, hạ mức soi là cách ghi nhận rõ ràng nhất, rõ hơn mọi lời khen.
Nếu bạn thấy khó chịu khi không đọc một bản trước khi nó đi, hỏi lại: nếu bản này có lỗi, hậu quả là gì và sửa mất bao lâu? Câu trả lời thường giúp bạn bình tĩnh hơn.
Đổi cách góp ý và cách khen
Góp ý ít mà trúng. Thay vì đánh dấu hai mươi chỗ, chọn ba chỗ quan trọng nhất theo tiêu chí. Hai mươi vết sửa khiến người nhận chỉ thấy mình làm hỏng; ba góp ý rõ thì họ biết phải làm gì.
Để nhân viên tự sửa. Trả lại bản nháp kèm góp ý, không tự sửa rồi gửi lại. Mất thêm một vòng, nhưng người làm học được, và lần sau bạn không phải góp ý lại điều đó.
Phân biệt "sai" và "khác". Trước mỗi góp ý, hỏi mình: chỗ này sai so với tiêu chí, hay chỉ khác cách mình làm? Nếu là khác, để nguyên. Nếu muốn chia sẻ cách của mình, nói rõ "đây là gợi ý, em chọn".
Khen cụ thể và khen sớm. Người cầu toàn thường keo khen vì thấy phần tốt là đương nhiên. Nhưng nhân viên cần biết họ đang đi đúng hướng. Một câu như "phần tóm tắt em viết rất gọn, chị đọc một lần là nắm" có giá trị hơn một chữ "được" ở cuối email.
Thừa nhận khi chính bạn sai. Khi bạn để lọt lỗi, nói ra trước nhóm và sửa. Điều này cho nhóm thấy sai sót là chuyện bình thường, được xử lý bình thường, và họ sẽ dám báo lỗi sớm thay vì giấu.
Câu nói mẫu khi muốn đổi cách làm việc với nhóm
Thay đổi thói quen của sếp cũng là thay đổi cho cả nhóm, nên cần nói ra. Một vài câu bạn có thể dùng, chỉnh theo cách xưng hô quen thuộc ở chỗ làm:
- Mở đầu: "Chị nhận ra chị hay sửa lại việc của mọi người, và như vậy mọi người khó chủ động. Từ tháng này chị sẽ góp ý theo tiêu chí đã thống nhất, phần còn lại mọi người tự quyết."
- Khi giao việc: "Em làm theo cách em thấy hợp, chỉ cần đạt năm tiêu chí trong tệp chung. Chiều thứ Tư mình xem bản nháp."
- Khi thấy mình lỡ sửa tay: "Chị lại sửa luôn rồi, thói quen cũ. Em xem lại giúp chị, nếu em thấy cách cũ của em ổn thì giữ nguyên nhé."
- Khi xin phản hồi từ nhóm: "Mọi người thấy dạo này chị góp ý có rõ hơn không, có chỗ nào chị vẫn soi quá mức cần không?"
- Khi nhân viên làm khác mà vẫn tốt: "Cách em sắp xếp phụ lục khác chị hay làm, nhưng dễ tra hơn. Mình dùng cách của em cho cả nhóm."
Theo dõi thay đổi bằng hai câu hỏi mỗi tháng: tháng này có loại việc nào mình đã hạ mức soi? Có nhân viên nào chủ động đề xuất cách làm mới không? Ghi câu trả lời lại. Không cần điểm số, sự chủ động của nhóm chính là thước đo.
Chị Hoa kể rằng tháng đầu chị phải dán tờ giấy "sai hay khác?" cạnh màn hình. Ba tháng sau, nhân viên bắt đầu gửi bản gần như hoàn chỉnh ngay lần đầu, vì họ biết chuẩn là gì và biết bản của mình sẽ được dùng.
Áp lực từ phía trên và sức của chính bạn
Sếp cầu toàn thường đang chịu áp lực từ cấp trên, và soi kỹ nhóm là cách giảm nỗi lo bị cấp trên phát hiện lỗi. Nếu đó là trường hợp của bạn, đáng làm rõ với cấp trên chuẩn nào là bắt buộc, sai sót ở mức nào là chấp nhận được, và nhóm có bao nhiêu thời gian cho từng loại việc. Có thông tin này, bạn không phải ôm vào mình nỗi lo vô hạn rồi chuyển xuống nhóm.
Câu mẫu với cấp trên: "Em muốn thống nhất với anh mức độ kiểm duyệt cho báo cáo hằng tuần. Em đề xuất nhóm tự soát theo danh sách, em chỉ duyệt phần số tổng và kết luận. Anh thấy có rủi ro gì em cần để ý thêm không ạ?"
Cũng đừng quên sức của chính bạn. Một người quản lý đọc mọi văn bản, sửa mọi email, có mặt ở mọi cuộc họp sẽ kiệt dần, và khi bạn mệt, sự kiên nhẫn với nhóm giảm theo. Bớt soi không chỉ tốt cho nhóm mà còn trả lại cho bạn những buổi tối.
Nếu áp lực ở vị trí quản lý khiến bạn mất ngủ kéo dài, căng thẳng thường xuyên, khó chịu với mọi người xung quanh hay thấy trống rỗng sau giờ làm trong nhiều tuần, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần tại cơ sở y tế có chuyên môn để được hỗ trợ đúng cách.
Nhịp duyệt việc trong tuần của sếp cầu toàn
Sếp cầu toàn hay duyệt việc rải rác cả ngày, mỗi khi có thứ gì gửi tới. Cách đó vừa làm bạn khó tập trung vào việc của mình, vừa khiến nhân viên chờ không biết khi nào có phản hồi. Một nhịp cố định giúp cả hai phía:
- Chọn hai khung duyệt mỗi ngày, ví dụ mười một giờ sáng và bốn giờ chiều, báo cho nhóm biết. Việc gửi tới trước khung nào được trả lời trong khung đó.
- Ngoài khung duyệt, chỉ nhận việc gấp thật, như sự cố với khách hay hạn chót trong ngày. Nhóm sẽ tự phân biệt được sau vài tuần.
- Mỗi lần duyệt, đặt giới hạn thời gian cho từng bản theo mức soi đã chọn: bản cần soi kỹ có ba mươi phút, bản xem kết quả có năm phút. Hết thời gian thì quyết định: đạt, hoặc trả lại với tối đa ba góp ý.
- Cuối tuần, dành mười lăm phút nhìn lại: bản nào bị trả lại nhiều vòng, vì tiêu chí chưa rõ hay vì mình đổi ý giữa chừng? Bổ sung vào văn bản chuẩn nếu cần.
- Mỗi tháng một lần, hỏi riêng từng nhân viên một câu: "Có việc nào em thấy chị nên duyệt nhẹ hơn không?" Câu trả lời thường rất thẳng và rất hữu ích.
Nhịp đều đặn giúp nhân viên bớt hồi hộp chờ, và giúp bạn không bị kéo vào từng chi tiết suốt ngày. Khi duyệt có giờ, bạn cũng tự nhiên soi ít hơn, vì không còn thời gian cho những sửa đổi theo sở thích.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mình là sếp soi từng chi tiết?
Để ý xem bạn có thường sửa lại việc của nhân viên thay vì góp ý, có phải duyệt mọi thứ trước khi đi, và nhân viên có hay gửi bản nháp chờ bạn sửa không. Hỏi trực tiếp nhóm cũng là cách nhanh nhất để biết.
Bớt soi thì chất lượng công việc của nhóm có giảm không?
Nếu chuẩn đã được viết rõ và bạn vẫn soi kỹ ở những việc rủi ro cao, chất lượng thường giữ được. Phần bớt đi là những sửa đổi theo sở thích, vốn không làm sản phẩm tốt hơn với người dùng.
Nhân viên làm khác cách mình thì có nên sửa không?
Chỉ sửa khi phần đó sai so với tiêu chí đã thống nhất. Nếu chỉ khác cách bạn làm mà vẫn đạt thì giữ nguyên. Bạn có thể chia sẻ cách của mình như một gợi ý để nhân viên tự chọn.
Làm sao khen nhân viên mà không thấy giả tạo?
Khen cụ thể vào một việc thật, như cách trình bày phần tóm tắt hay việc phát hiện lỗi sớm. Lời khen cụ thể là thông tin hữu ích chứ không phải xã giao, nên bạn sẽ thấy tự nhiên hơn khi nói ra.
Có nên nói với nhóm rằng mình đang tập bớt cầu toàn không?
Nên nói về hành vi cụ thể, như "chị sẽ góp ý theo tiêu chí và không sửa tay nữa", thay vì nhận xét về tính cách. Nói ra giúp nhóm hiểu thay đổi và nhắc bạn khi bạn quay lại thói quen cũ.
Áp lực từ cấp trên khiến mình phải soi kỹ thì làm sao?
Làm rõ với cấp trên chuẩn nào bắt buộc, mức sai sót nào chấp nhận được và thời gian cho từng loại việc. Khi có thông tin cụ thể, bạn chọn được chỗ cần soi kỹ thay vì soi tất cả.