CauToan.comCầu Toàn
Cầu toàn trong công việc

Tính cầu toàn trong công việc: khi nào giúp bạn, khi nào làm bạn chậm

Cầu toàn ở chỗ làm giúp bạn chỉn chu, ít sai, nhưng cũng làm bạn chậm, mệt và khó giao việc. Cách nhận ra ranh giới và chọn lúc nên kỹ, lúc nên nhanh.

A Vietnamese woman in a grey cardigan pauses at an office desk by a tall window, hand resting on a closed folder, seen from behind, soft morning light

Tính cầu toàn trong công việc giúp bạn khi nó nhắm vào đúng chỗ có giá trị: con số phải khớp, lời hứa với khách phải giữ, chi tiết sai sẽ tốn kém về sau. Nó làm bạn chậm khi mọi việc, kể cả việc nhỏ và việc làm lại được, đều bị đối xử như thể sai một li là hỏng cả. Ranh giới không nằm ở việc bạn kỹ hay không, mà ở chỗ sự kỹ lưỡng có được chọn lựa hay đang tự động bật lên cho mọi thứ.

Nhiều người cầu toàn kể rằng họ được khen là chu đáo nhưng tối nào cũng về muộn, hay giữ việc lại thay vì giao, và thấy căng mỗi khi sắp nộp. Phần dưới đây giúp bạn nhìn rõ những biểu hiện đó, phân biệt phần nào đáng giữ, phần nào đang ăn mòn thời gian và sức lực, rồi thử vài cách chọn mức kỹ lưỡng cho từng việc mà không phải bỏ đi tính chỉn chu vốn là điểm mạnh của bạn.

Cầu toàn ở chỗ làm trông như thế nào

Đọc lại email nhiều lần trước khi gửi. Một email ba dòng gửi đồng nghiệp mà bạn mở ra đọc lại bốn, năm lần, đổi chữ "nhé" thành "ạ" rồi lại đổi về, sợ người nhận hiểu sai giọng. Việc mất hai phút kéo thành mười lăm phút, mà phần thêm vào gần như không ai nhận ra.

Khó coi một việc là "xong". Bản báo cáo đã đủ nội dung nhưng bạn vẫn thấy chỗ này có thể gọn hơn, biểu đồ kia có thể đẹp hơn. Trong đầu không có điểm dừng rõ ràng, nên việc chỉ kết thúc khi hết giờ chứ không phải khi đạt yêu cầu.

Giữ việc lại thay vì giao. Bạn nghĩ "tự làm cho nhanh, giao rồi lại phải sửa", nên việc của cả nhóm dồn về một mình. Lúc đầu đúng là nhanh hơn, nhưng sau vài tháng bạn thành nút thắt mà mọi người phải chờ.

Phản hồi nhỏ làm bạn nghĩ mãi. Sếp chỉ nhắc một lỗi chính tả trong bản trình bày dài, vậy mà cả buổi chiều bạn vẫn nghĩ về nó, bỏ qua phần lớn lời khen đi kèm.

Ngại bắt đầu việc mới. Một việc chưa rõ cách làm khiến bạn lùi lại, vì bắt đầu đồng nghĩa với khả năng làm chưa tốt. Thế là việc bị đẩy tới sát hạn, rồi làm trong căng thẳng.

Đặt chuẩn cho mình cao hơn hẳn chuẩn của việc. Khách cần bản tóm tắt một trang, bạn làm năm trang có phụ lục. Không ai yêu cầu, nhưng bạn thấy thiếu thì không yên.

Mặt tốt thật sự của người cầu toàn ở chỗ làm

Trước khi bàn chuyện bớt, cần nói cho công bằng: những người kỹ tính thường là người được giao việc khó. Họ phát hiện lỗi mà người khác bỏ qua, giữ lời hứa về chất lượng, chuẩn bị kỹ trước cuộc họp quan trọng và hiếm khi để khách phải nhắc hai lần. Trong những nghề mà một con số sai kéo theo cả chuỗi hậu quả, sự cẩn trọng này là thứ được trả lương.

Người cầu toàn cũng thường có trách nhiệm cao với việc chung. Họ không làm qua loa rồi đẩy rủi ro cho người sau. Nhiều đồng nghiệp tin tưởng giao cho họ những phần cần chính xác, và sự tin tưởng đó có thật, được xây dựng bằng nhiều năm làm việc cẩn thận.

Vì vậy mục tiêu không phải biến bạn thành người làm ẩu cho nhanh. Mục tiêu là giữ sự cẩn thận ở những chỗ nó tạo ra giá trị, và thôi tiêu nó vào những chỗ không ai cần. Một người thợ giỏi không mài mọi con dao sắc như nhau; họ mài con dao sẽ dùng cho việc tinh, còn dao chặt củi thì mài vừa đủ. Sức lực của bạn mỗi ngày có hạn, và đặt nó vào đâu là một quyết định, không phải phản xạ.

Nhận ra mặt tốt cũng giúp bạn bớt tự trách. Khi đọc về "tác hại của cầu toàn", nhiều người thấy như mình đang bị chê. Thực ra phần cần chỉnh chỉ là cách sử dụng một phẩm chất tốt cho có chọn lọc.

Lúc lành mạnh và lúc thành gánh: bảng so sánh

Cùng một hành vi có thể giúp hoặc hại tuỳ vào bối cảnh. Bảng dưới đây đặt hai phía cạnh nhau để bạn tự đối chiếu với tuần làm việc vừa qua.

Hành viKhi còn lành mạnhKhi đã thành gánh
Kiểm tra lạiSoát số liệu một lượt theo danh sách trước khi gửiSoát đi soát lại không có điểm dừng, vẫn thấy chưa yên
Chuẩn mựcĐặt chuẩn theo yêu cầu của việc và người nhậnĐặt chuẩn theo nỗi sợ bị đánh giá, cao hơn hẳn yêu cầu
Thời gianDành thêm thời gian cho phần rủi ro caoDành thời gian như nhau cho mọi phần, kể cả phần không quan trọng
Sai sótSửa, rút kinh nghiệm, đi tiếpNghĩ mãi về một lỗi nhỏ, thấy mình kém cỏi
Làm cùng người khácGóp ý rõ ràng, chấp nhận cách làm khác mà vẫn đạtSửa lại việc của người khác cho đúng ý mình
Sau giờ làmVề nhà vẫn nghỉ ngơi đượcMang việc trong đầu về tận lúc ngủ

Nếu phần lớn hành vi của bạn rơi vào cột thứ ba, không có nghĩa là bạn có vấn đề gì nghiêm trọng. Đó chỉ là tín hiệu rằng cách làm hiện tại đang tốn nhiều hơn mức cần, và đáng để thử điều chỉnh từng chút.

Ba câu hỏi để chọn mức kỹ cho từng việc

Thay vì mặc định làm việc nào cũng kỹ nhất có thể, trước mỗi việc hãy dừng một phút và tự trả lời ba câu hỏi theo thứ tự này.

  1. Sai thì có sửa lại được không? Một bản nháp nội bộ, một tin nhắn hẹn họp, một ý tưởng gửi nhóm góp ý đều sửa được dễ dàng. Hợp đồng đã ký, số liệu đã nộp cơ quan thuế, thông báo gửi toàn bộ khách hàng thì khó sửa hơn nhiều. Việc sửa được thì làm ở mức vừa đủ; việc khó sửa thì đáng dành thêm công.
  2. Ai sẽ dùng kết quả và họ cần gì? Sếp cần nắm ý chính để quyết định trong mười phút khác với đối tác cần đọc kỹ từng điều khoản. Hỏi thẳng người nhận "anh cần bản này ở mức nào" thường tiết kiệm cho bạn cả buổi.
  3. Phần thời gian thêm vào mang lại gì? Nếu một giờ đầu đưa bản báo cáo từ chưa có tới đạt yêu cầu, thì giờ thứ ba có khi chỉ đổi màu biểu đồ. Ước lượng thật thà phần cải thiện của mỗi giờ thêm, bạn sẽ thấy lúc nào nên dừng.

Ví dụ: chị Hạnh làm ở phòng kinh doanh cần soạn bảng so sánh giá cho buổi họp nội bộ sáng mai. Trả lời ba câu: sai thì sửa được ngay trong buổi họp; người dùng là năm đồng nghiệp cần số chính xác, không cần trình bày đẹp; giờ thứ hai chỉ để căn chỉnh định dạng. Chị chốt làm trong bốn mươi phút, soát số một lượt rồi gửi, và dành buổi tối cho gia đình.

Câu tự nói với mình: đổi câu cũ sang câu mới

Phần lớn sự căng thẳng của người cầu toàn đến từ giọng nói bên trong. Không cần ép mình nghĩ tích cực, chỉ cần đổi sang câu chính xác hơn với thực tế.

Câu cũCâu mới
Phải hoàn hảo mới được gửi.Phải đạt yêu cầu mới được gửi; phần còn lại là tuỳ chọn.
Sai một lỗi là mọi người sẽ nghĩ mình kém.Mọi người nhìn cả quá trình làm việc của mình, không phải một lỗi.
Giao cho người khác thì họ làm hỏng mất.Họ sẽ làm khác mình; mình cần nói rõ phần nào không được khác.
Còn thời gian thì phải dùng hết để làm cho tốt hơn.Còn thời gian thì mình được nghỉ, hoặc làm việc khác đang chờ.
Nếu không kiểm tra lần nữa, lỡ có sai thì sao.Mình đã kiểm theo danh sách; nếu có sai mình sẽ sửa khi phát hiện.

Lúc đầu câu mới nghe giả và gượng. Điều đó bình thường. Bạn không cần tin ngay, chỉ cần đọc nó lên mỗi khi tay muốn mở lại tệp đã xong. Sau vài tuần, nhiều người kể rằng câu mới tự bật ra trước câu cũ, dù không phải lúc nào cũng vậy.

Theo dõi tiến bộ mà không tự chấm điểm

Người cầu toàn rất dễ biến cả việc thay đổi thành một cuộc thi mới: hôm nay mình đã đủ "bớt cầu toàn" chưa. Để tránh điều đó, hãy ghi lại sự việc thay vì đánh giá bản thân. Cuối mỗi ngày, mất chưa tới năm phút, viết vào sổ ba dòng: việc nào hôm nay mình dừng đúng lúc; việc nào mình làm quá mức cần và vì sao; mình đã ra về lúc mấy giờ.

Sau hai, ba tuần, đọc lại sổ và tìm khuôn mẫu chứ không tìm lỗi. Có thể bạn thấy mình hay làm quá vào chiều thứ Sáu vì sợ để việc dở qua cuối tuần, hoặc luôn sửa mãi những gì gửi cho một người cụ thể. Biết được khuôn mẫu, bạn chuẩn bị trước được: chẳng hạn hẹn với mình thứ Sáu chỉ nhận việc nhỏ.

Đừng gắn số điểm hay phần trăm cho bản thân. Một ngày bạn lại soát email năm lần không xoá đi những ngày bạn đã gửi sau một lần đọc. Tiến bộ ở đây là những lần dừng đúng lúc nhiều dần lên, không phải một đường thẳng đi lên.

Bạn cũng có thể nhờ một đồng nghiệp tin cậy nhận xét định kỳ: "Dạo này em có còn giữ việc lâu không?" Góc nhìn bên ngoài thường thấy rõ thay đổi hơn chính mình.

Khi nào cần thêm sự hỗ trợ

Với phần lớn người cầu toàn, những điều chỉnh trên là đủ để công việc nhẹ hơn. Nhưng nếu sự đòi hỏi bản thân đi kèm những dấu hiệu kéo dài nhiều tuần như mất ngủ thường xuyên vì nghĩ về việc, sợ hãi mỗi sáng phải đi làm, thấy mình vô dụng sau mỗi lỗi nhỏ, không còn hứng thú với những thứ từng thích, hay cơ thể liên tục mệt mỏi dù đã nghỉ, thì đó là lúc nên gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý.

Đi gặp chuyên gia không có nghĩa bạn yếu đuối hay "có bệnh". Nó giống như đi khám khi một cơn đau kéo dài: người có chuyên môn giúp bạn hiểu chuyện gì đang xảy ra và cách xử lý phù hợp với riêng bạn. Hãy tìm cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần, tâm lý, hoặc hỏi bác sĩ bạn quen để được giới thiệu.

Nếu có lúc bạn nảy ra ý nghĩ làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc nói với một người thân bạn tin cậy, đừng ở một mình với ý nghĩ đó.

Ở chỗ làm, bạn cũng nên nói với quản lý trực tiếp rằng mình đang quá tải, mà không cần kể chi tiết. Một câu như "Dạo này em thấy khối lượng việc vượt sức, em muốn cùng anh xem lại thứ tự ưu tiên" đã đủ để mở ra cuộc trò chuyện.

Câu hỏi thường gặp

Cầu toàn trong công việc có phải là tính xấu không?

Không. Cầu toàn mang lại sự chỉn chu, ít sai sót và trách nhiệm cao, là những thứ chỗ làm nào cũng quý. Nó chỉ thành gánh khi được áp cho mọi việc như nhau, làm bạn chậm, mệt và khó làm cùng người khác.

Làm sao biết mình đang cầu toàn quá mức ở chỗ làm?

Để ý những dấu hiệu như thường về muộn vì sửa những chi tiết không ai yêu cầu, khó coi việc là xong, không dám giao việc, và nghĩ mãi về một lỗi nhỏ. Nếu chúng xuất hiện hầu hết các tuần, bạn đang trả giá nhiều hơn mức cần.

Bớt cầu toàn thì chất lượng công việc có giảm không?

Thường là không, vì phần bạn bớt đi là phần làm thêm vượt yêu cầu mà người nhận không nhận ra. Phần quan trọng như số liệu, cam kết với khách vẫn được giữ kỹ, thậm chí kỹ hơn vì bạn còn sức cho chúng.

Có nên nói với sếp rằng mình là người cầu toàn không?

Không cần dùng nhãn đó. Hữu ích hơn là hỏi rõ sếp cần kết quả ở mức nào và hạn chót thật là khi nào. Thông tin cụ thể giúp bạn dừng đúng chỗ, còn nhãn tính cách thì không giúp gì nhiều.

Tính cầu toàn có thay đổi được không?

Tính cách không đổi trong một sớm một chiều và cũng không cần đổi hẳn. Điều thay đổi được là thói quen: chọn mức kỹ cho từng việc, đặt điểm dừng, giao việc rõ ràng. Nhiều người làm vậy vẫn giữ được sự chỉn chu mà bớt mệt.

Khi nào nên tìm chuyên gia tâm lý vì áp lực cầu toàn?

Khi áp lực kéo dài nhiều tuần kèm mất ngủ, sợ đi làm, thấy mình vô dụng sau lỗi nhỏ hay mệt mỏi không hồi phục. Lúc đó nên gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý tại cơ sở y tế có chuyên môn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138