CauToan.comCầu Toàn
Cách sống "đủ tốt"

Sắp xếp ưu tiên khi muốn việc nào cũng hoàn hảo: chọn chỗ đáng dồn sức

Người cầu toàn dễ coi mọi việc quan trọng như nhau. Cách lọc danh sách việc bằng bốn câu hỏi, chọn ba việc chính mỗi ngày và nói không với phần còn lại.

A Vietnamese office worker sorts sticky notes into three piles on a glass meeting room table, top-down view, bright overhead daylight, cool grey with coral accents

Sắp xếp ưu tiên với người cầu toàn không chỉ là chọn làm việc nào trước, mà là chấp nhận rằng có những việc sẽ được làm ở mức vừa phải, có việc được giao đi, và có việc không làm. Khi mọi việc đều phải hoàn hảo, thực chất không việc nào được ưu tiên, và sức lực bị dàn mỏng cho tới khi kiệt.

Bài này không đưa ra một hệ thống quản lý thời gian phức tạp. Nó tập trung vào điểm vướng riêng của người cầu toàn: khó buông bất kỳ việc gì. Bạn sẽ có bốn câu hỏi lọc việc, cách chọn ba việc chính mỗi ngày, ví dụ một tuần làm việc, và những câu nói mẫu khi phải từ chối hoặc lùi hạn.

Vì sao người cầu toàn khó chọn

Với nhiều người, sắp xếp ưu tiên là một bài toán thời gian: có tám giờ, mười việc, chọn việc nào trước. Với người cầu toàn, nó còn là bài toán cảm xúc. Bỏ một việc, hay làm nó ở mức vừa phải, đồng nghĩa với chấp nhận một chỗ "chưa ổn" tồn tại. Và mỗi chỗ chưa ổn lại gợi lên cảm giác có lỗi.

Vì thế người cầu toàn hay xử lý danh sách việc theo một trong hai cách. Cách thứ nhất: làm tất cả, mỗi việc đều kỹ, kéo dài sang buổi tối và cuối tuần. Cách thứ hai: làm trước những việc nhỏ dễ hoàn hảo, như trả lời thư, dọn hộp thư, sắp xếp tài liệu, để có cảm giác kiểm soát, rồi việc lớn bị dồn lại tới sát hạn.

Cả hai cách đều xuất phát từ cùng một mong muốn chính đáng: làm tròn trách nhiệm. Vấn đề là trách nhiệm được hiểu như "mọi việc đều tròn" thay vì "những việc quan trọng nhất được làm tốt". Sắp xếp ưu tiên là đổi lại cách hiểu đó, và nó đòi hỏi bạn chịu đựng được một chút khó chịu khi thấy vài việc nhỏ còn dở dang.

Bốn câu hỏi lọc danh sách việc

Nếu việc này không làm trong tuần, điều gì xảy ra? Câu hỏi đầu tiên tách việc có hậu quả thật khỏi việc chỉ gây áy náy. Nếu câu trả lời là "không có gì, chỉ là mình thấy chưa xong", việc đó có thể lùi.

Ai cần kết quả, và họ cần tới mức nào? Việc có người chờ thường quan trọng hơn việc chỉ mình bạn biết. Nhưng mức họ cần thường thấp hơn mức bạn định làm; hỏi họ trước giúp bạn không dồn sức vào chỗ thừa.

Mình có phải là người duy nhất làm được không? Người cầu toàn hay nghĩ "để người khác làm thì không vừa ý". Nhưng nếu một đồng nghiệp hay người thân làm được ở mức đủ dùng, việc đó nên được giao, và thời gian của bạn dành cho việc chỉ bạn làm được.

Việc này có đưa mình tới gần điều mình coi trọng không? Câu cuối giúp nhìn xa hơn tuần này. Một khoá học nâng nghề, bữa tối với gia đình, giấc ngủ đủ giờ, những thứ này hiếm khi gấp nhưng lâu dài lại rất quan trọng, và thường bị việc vặt lấn mất.

Phân loại một danh sách việc thật

Ví dụ giả định với danh sách mười việc của chị Ngọc, trưởng nhóm bán hàng, vào sáng thứ Hai. Chị trả lời bốn câu hỏi rồi xếp mỗi việc vào một nhóm.

ViệcNhómMức làm
Báo cáo doanh số cho giám đốc, hạn thứ BaLàm trướcKỹ ở số liệu, gọn ở trình bày
Gọi lại hai khách đang phân vânLàm trướcChuẩn bị ý chính năm phút rồi gọi
Đào tạo nhân viên mới về sản phẩmLàm trong tuầnDùng lại tài liệu cũ, chỉ cập nhật hai trang
Làm lại mẫu bảng giá cho đẹpLùi sang tháng sauMẫu cũ vẫn dùng được
Sắp xếp lại thư mục chung của nhómGiao điNhờ một bạn trong nhóm, chấp nhận cách xếp của bạn ấy
Đọc kỹ toàn bộ thư nội bộLàm mức tối thiểuChỉ đọc tiêu đề, mở thư có tên mình
Chuẩn bị quà sinh nhật mẹ cuối tuầnLàm trong tuầnChọn trong buổi trưa thứ Tư, không so sánh quá ba cửa hàng
Viết lại quy trình chăm sóc khách hàngLùi, hẹn ngày cụ thểGhi vào lịch đầu tháng sau

Để ý rằng không có việc nào bị bỏ quên: mỗi việc đều có chỗ, chỉ khác nhau về thời điểm và mức làm. Với người cầu toàn, biết rằng việc đã được "xếp chỗ" giúp bớt lo hơn nhiều so với để nó trôi nổi trong đầu.

Chọn ba việc chính mỗi ngày

Một danh sách mười lăm việc mỗi ngày gần như chắc chắn khiến người cầu toàn kết thúc ngày với cảm giác thất bại. Cách làm nhẹ hơn:

  1. Tối hôm trước hoặc sáng sớm, nhìn danh sách và khoanh ba việc. Đó là ba việc mà nếu chỉ làm được chúng, ngày hôm đó vẫn có ý nghĩa.
  2. Đặt ba việc này vào khung giờ đầu óc tỉnh nhất. Với nhiều người là buổi sáng. Việc vặt như trả lời tin nhắn để vào khoảng sau trưa.
  3. Mỗi việc ghi một dòng "xong là khi…". Dòng này ngăn một việc chính phình ra chiếm cả ngày.
  4. Những việc khác là phần thêm. Làm được thì tốt, không làm được thì chuyển sang danh sách ngày mai mà không coi là thất bại.
  5. Cuối ngày, đánh dấu ba việc chính. Chỉ nhìn ba việc này khi tự hỏi "hôm nay mình làm được gì", không nhìn cả danh sách dài.

Con số ba không bắt buộc; có ngày hai, có ngày bốn. Điểm chính là có một danh sách ngắn để đo ngày của mình, thay vì đo bằng một danh sách không bao giờ hết.

Câu nói mẫu khi phải từ chối, lùi hạn hoặc giao việc

Sắp xếp ưu tiên thường đi kèm những cuộc trò chuyện người cầu toàn ngại nhất. Vài câu mẫu, sửa theo giọng và vai của bạn:

  • Với sếp giao thêm việc: "Tuần này em đang ưu tiên báo cáo doanh số và hai khách lớn. Việc mới này em bắt đầu từ thứ Năm được không, hay anh muốn em dời việc nào?"
  • Với đồng nghiệp nhờ giúp: "Hôm nay mình kín rồi, mai chiều mình xem cùng bạn được không?"
  • Khi giao việc: "Em sắp xếp thư mục theo cách em thấy tiện nhé, chị chỉ cần tìm được hồ sơ khách là được."
  • Với gia đình: "Tuần này con bận dự án, cuối tuần con về muộn một chút, con vẫn về ăn cơm."
  • Với chính mình: câu cũ "việc gì cũng phải xong mới được nghỉ" đổi thành câu mới "ba việc chính xong là được nghỉ".

Điểm chung của các câu này: nói rõ điều bạn đang ưu tiên, đề xuất một phương án thay vì chỉ nói không, và để người kia tham gia quyết định khi cần. Người nghe thường tôn trọng sự rõ ràng này hơn là một lời đồng ý rồi làm trễ.

Khi lỡ để việc phụ chiếm hết ngày

Sẽ có những ngày bạn bắt đầu bằng việc "chỉ dọn hộp thư mười phút" và nhìn lên đã là bốn giờ chiều. Với người cầu toàn, ngày như vậy dễ kết thúc bằng một trận tự trách. Hãy thử cách khác: nhìn lại xem điều gì đã kéo bạn vào việc phụ. Có phải việc chính đang có một phần mơ hồ, khó bắt đầu? Có phải bạn đang lo về kết quả?

Thường thì việc phụ là chỗ trốn khi việc chính gây lo. Biết được điều đó, lần sau bạn có thể chia việc chính thành bước đầu tiên thật nhỏ, hoặc hỏi người giao việc phần còn mơ hồ. Còn hôm nay, chọn một việc chính, làm phần nhỏ nhất có thể trong ba mươi phút còn lại, và dừng.

Ngày hôm sau, bắt đầu bằng việc chính trước khi mở hộp thư. Thói quen này đơn giản nhưng giúp được rất nhiều người cầu toàn, vì nó đặt việc quan trọng vào lúc đầu óc chưa bị kéo đi bởi những thứ dễ làm cho hoàn hảo.

Ưu tiên ở nhà: khi việc nhà, con cái và chính mình cùng đòi chỗ

Ở chỗ làm, còn có sếp và hạn chót giúp xếp thứ tự. Ở nhà thì không ai đặt hạn, nên người cầu toàn dễ coi mọi việc đều phải xong mỗi ngày: nhà phải sạch, cơm phải đủ món, con phải được kèm bài, quần áo phải gấp phẳng. Thứ bị đẩy xuống cuối danh sách gần như luôn là chính họ: giấc ngủ, bữa ăn ngồi yên, nửa giờ đọc sách.

Bốn câu hỏi lọc vẫn dùng được ở nhà, chỉ đổi cách hỏi. "Không làm tối nay thì sao?" Sàn nhà chưa lau một tối thường không sao, nhưng con chưa được nghe kể chuyện trước khi ngủ thì có khi con nhớ. "Ai cần, cần tới mức nào?" Cả nhà cần bữa cơm ấm, ít ai cần ba món xào. "Mình có phải người duy nhất làm được không?" Phơi đồ, rửa bát, dọn đồ chơi, người khác trong nhà đều làm được, dù không theo cách của bạn.

Một gợi ý thực tế: mỗi tối chọn một việc nhà chính, một việc dành cho con, một việc dành cho mình. Ba việc này được làm tử tế; phần còn lại làm ở mức gọn gàng hoặc để mai. Câu nói mẫu với người sống cùng: "Tối nay mình lo cơm và kèm con học, anh rửa bát với phơi đồ giúp mình nhé, phơi kiểu gì cũng được."

Theo dõi xem ưu tiên có đúng không

Cuối mỗi tuần, dành mười phút nhìn lại. Không chấm điểm, chỉ trả lời ba câu. Thứ nhất: việc nào trong tuần thật sự có ích nhất cho công việc hoặc gia đình, mình có dành cho nó đủ thời gian không? Thứ hai: việc nào mình đã lùi hoặc làm ở mức tối thiểu, có hậu quả gì không? Thứ ba: thời gian dôi ra, mình đã dùng vào đâu?

Câu thứ hai là bằng chứng quan trọng. Phần lớn người cầu toàn sẽ thấy những việc được lùi hoặc làm vừa phải hầu như không gây ra chuyện gì. Những lần có hậu quả, ghi lại để lần sau xếp việc đó vào nhóm cao hơn. Đó là cách bộ lọc của bạn ngày càng chính xác.

Nếu tuần nào cũng thấy mọi việc đều cấp bách, không có gì lùi được, có lẽ khối lượng việc đã vượt sức một người. Lúc đó nên trao đổi thẳng với cấp trên hoặc người thân về việc chia lại trách nhiệm, thay vì cố xoay sở bằng cách ngủ ít đi. Nếu tình trạng kéo dài làm bạn kiệt sức, mất ngủ, hãy tìm tới chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ ở cơ sở y tế có chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp

Người cầu toàn nên bắt đầu sắp xếp ưu tiên từ đâu?

Bắt đầu bằng việc viết hết mọi việc ra giấy, sau đó trả lời bốn câu hỏi lọc cho từng việc: không làm thì sao, ai cần và cần tới đâu, mình có phải người duy nhất làm được không, việc này có đưa mình tới điều mình coi trọng không.

Làm sao chấp nhận việc phụ còn dở dang?

Hãy cho mỗi việc phụ một chỗ cụ thể: ngày làm, người làm, hoặc ghi rõ là không làm. Biết việc đã được xếp chỗ giúp đầu óc yên hơn nhiều so với để nó trôi nổi. Cảm giác khó chịu vẫn có lúc đầu, nhưng thường nhẹ dần.

Giao việc cho người khác mà họ làm không vừa ý thì sao?

Trước khi giao, nói rõ tiêu chí tối thiểu thay vì cách làm chi tiết. Khi họ làm xong, kiểm theo tiêu chí đó. Nếu đạt tiêu chí mà chỉ khác cách bạn sẽ làm, cứ để nguyên. Người được giao cũng cần chỗ để làm theo cách của họ.

Mỗi ngày chọn ba việc chính có quá ít không?

Ba việc chính không có nghĩa là chỉ làm ba việc. Đó là ba việc quyết định ngày của bạn có ý nghĩa hay không. Những việc khác vẫn làm nếu còn thời gian, nhưng không được dùng để đánh giá ngày hôm đó.

Làm sao từ chối sếp mà không mất lòng?

Nói rõ những việc bạn đang ưu tiên, rồi hỏi sếp muốn đổi thứ tự thế nào hoặc đề xuất thời điểm khác. Cách này không phải là từ chối thẳng mà là mời sếp cùng quyết định, và phần lớn cấp trên đánh giá cao sự rõ ràng này.

Sắp xếp ưu tiên có áp dụng được cho việc nhà không?

Được. Việc nhà cũng chia được thành phải làm hằng ngày, làm trong tuần, lùi hoặc giao cho thành viên khác. Thống nhất với cả nhà mức sạch gọn đủ dùng giúp bạn không phải ôm hết việc và cũng bớt căng thẳng với người sống cùng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138