CauToan.comCầu Toàn
Cách sống "đủ tốt"

Quy tắc 80% cho người cầu toàn: làm đủ tốt ở đâu, giữ thật kỹ ở đâu

Quy tắc 80% là dừng khi việc đạt khoảng bốn phần năm độ hoàn thiện bạn hình dung, trừ vài chỗ cần làm thật kỹ. Cách chia việc, ví dụ và giới hạn của quy tắc.

A Vietnamese father arranges simple dishes on a family dinner table at home, wide shot from the doorway, evening warm light, steam rising, face turned away

Quy tắc 80% gợi ý rằng với phần lớn công việc, bạn dừng khi sản phẩm đạt khoảng bốn phần năm mức hoàn thiện mình hình dung, và chỉ đẩy lên mức cao nhất ở vài chỗ thật sự cần. Con số 80 không phải phép đo chính xác mà là một lời nhắc: phần hoàn thiện cuối cùng thường tốn sức nhất nhưng ít người nhận ra nhất.

Với người cầu toàn, quy tắc này dễ gây phản ứng "làm thế là ẩu". Thật ra nó không bảo bạn làm ẩu, mà bảo bạn chọn chỗ để kỹ. Bài này giải thích cách phân loại việc, ví dụ cụ thể ở chỗ làm, ở nhà và khi học, cách nhận ra mình đã tới mức tám mươi, và những việc không nên áp quy tắc này.

Vì sao phần cuối cùng lại tốn sức nhất

Thử nhớ lại một việc bạn từng làm rất kỹ, chẳng hạn chuẩn bị một bữa cơm mời khách. Nấu xong các món chính mất khoảng hai giờ. Rồi bạn dành thêm một giờ để bày đĩa cho đẹp, thay khăn trải bàn, lau lại ly lần nữa, sắp đũa thẳng hàng. Khách tới, khen món ăn ngon, trò chuyện vui. Không ai nhắc tới chiếc ly lau hai lần.

Đó là hình ảnh của phần hoàn thiện cuối. Nó không vô nghĩa, nhưng giá trị nó mang lại cho người khác nhỏ hơn nhiều so với công sức bạn bỏ ra. Người cầu toàn cảm nhận rất rõ phần cuối này vì họ là người nhìn thấy mọi chỗ chưa khít. Người khác thì phần lớn chỉ thấy tổng thể.

Quy tắc 80% không yêu cầu bạn bỏ hẳn phần cuối. Nó đề nghị bạn hỏi trước: phần cuối của việc này có ai cần không? Nếu có, làm. Nếu chỉ để chính mình yên tâm, hãy cân nhắc dùng thời gian đó cho việc khác, cho giấc ngủ, hoặc cho chính bữa cơm cùng khách mà bạn đã chuẩn bị.

Chia việc thành ba nhóm trước khi áp quy tắc

Bước quan trọng nhất là phân loại. Không phải việc nào cũng dừng ở tám mươi. Bảng dưới gợi ý ba nhóm, với ví dụ giả định ở nhiều mặt đời sống.

NhómĐặc điểmVí dụ
Phải thật kỹSai thì ảnh hưởng tới an toàn, tiền bạc, sức khoẻ hoặc người khác phải gánh hậu quảSố tiền chuyển khoản; giấy tờ tuỳ thân trước chuyến bay; hợp đồng; khoá ga trước khi đi ngủ
Tám mươi là đủCó người dùng, cần đúng ý chính, chi tiết trình bày ít ảnh hưởngBáo cáo nội bộ; tin nhắn nhóm; bữa cơm hằng ngày; ghi chép bài học
Năm mươi cũng đượcChỉ mình bạn dùng hoặc dùng một lần rồi bỏDanh sách đi chợ; bản nháp ý tưởng; dọn bàn làm việc giữa tuần
Có thể bỏKhông ai cần, làm vì thói quenĐịnh dạng lại thư mục đã ổn; kiểm lần ba một việc đã kiểm hai lần

Đầu tuần, nhìn danh sách việc và ghi nhóm bên cạnh mỗi việc. Lần đầu bạn sẽ thấy muốn xếp gần hết vào nhóm "phải thật kỹ". Hãy hỏi lại từng việc: nếu làm ở mức tám mươi thì chuyện xấu nhất xảy ra là gì, và mình có sửa được không? Phần lớn câu trả lời là "không có gì nghiêm trọng, sửa được".

Làm sao biết mình đã tới mức tám mươi

Đã trả lời đủ câu hỏi chính. Nếu việc là một văn bản, người đọc đã tìm thấy điều họ cần biết chưa? Nếu là một bữa ăn, mọi người đã có đủ món để ăn no chưa? Khi chức năng chính đã đạt, bạn thường đã ở quanh mức tám mươi.

Những chỗ còn lại chỉ là "đẹp hơn", không phải "đúng hơn". Lắng nghe lý do mình muốn sửa tiếp. Nếu là "chỗ này sai" thì sửa. Nếu là "chỗ này có thể đẹp hơn" thì đó là dấu hiệu bạn đã qua mức đủ.

Người không trong nghề nhìn vào thấy ổn. Một cách kiểm nhanh là tưởng tượng người nhận lướt qua trong hai phút. Họ có thấy chỗ bạn đang băn khoăn không? Nếu phải chỉ cho họ mới thấy, chỗ đó thuộc phần hai mươi cuối.

Thời gian đã dùng gần bằng dự kiến. Nếu bạn đã ước lượng thời gian trước và đã dùng gần hết, đó cũng là một mốc. Phần thời gian vượt thêm thường rơi vào phần hoàn thiện cuối.

Ví dụ tính: anh Minh và bản trình bày cuối quý

Anh Minh (nhân vật giả định) làm ở bộ phận kinh doanh, mỗi quý phải trình bày kết quả trước nhóm mười người. Trước đây anh mất khoảng mười hai giờ cho bản trình bày: bốn giờ gom số liệu và viết ý chính, ba giờ dựng các trang, năm giờ còn lại chỉnh màu, căn hình, đổi chữ, làm hiệu ứng chuyển trang.

Quý này anh thử áp quy tắc 80%. Anh giữ nguyên bốn giờ cho số liệu và ý chính vì đây là phần "phải thật kỹ": sai số là sai quyết định. Ba giờ dựng trang giữ nguyên. Phần chỉnh sửa anh giới hạn ở một giờ rưỡi, chỉ sửa những trang có số liệu chính và trang kết luận.

Tổng cộng anh dùng tám giờ rưỡi, bớt ba giờ rưỡi so với trước. Buổi trình bày diễn ra bình thường; câu hỏi của mọi người đều xoay quanh con số và kế hoạch quý tới, không ai hỏi về màu sắc. Ba giờ rưỡi tiết kiệm được, anh dùng để chuẩn bị trả lời câu hỏi khó, thứ thật sự giúp buổi họp tốt hơn. Đó là điểm tinh tế của quy tắc: thời gian rút ra từ phần ít giá trị có thể đổ vào phần nhiều giá trị.

Áp quy tắc 80% vào việc học và việc nhà

Ở chỗ làm, người giao việc giúp bạn biết đâu là phần chính. Ở việc học và việc nhà, bạn phải tự xác định. Vài bước gợi ý, dùng được cho cả sinh viên lẫn người đang lo việc gia đình:

  1. Gọi tên mục đích thật. Ghi chép bài học để hiểu và ôn lại, không phải để trưng bày. Bữa cơm hằng ngày để cả nhà ăn ngon và đủ chất, không phải để chụp ảnh. Câu mục đích giúp bạn biết phần nào là lõi.
  2. Tách lõi và phần trang trí. Với ghi chép: lõi là ý chính và ví dụ; trang trí là chữ đẹp, kẻ màu. Với dọn nhà: lõi là sạch và an toàn; trang trí là xếp đồ thẳng hàng, gấp khăn theo kiểu.
  3. Làm lõi tới nơi tới chốn. Phần này không cắt. Nếu ghi chép thiếu ý chính, bổ sung; nếu bếp còn dầu mỡ dễ trơn, lau sạch.
  4. Đặt giới hạn cho phần trang trí. Cho phép mười phút làm đẹp nếu bạn thích, nhưng hết mười phút thì dừng. Niềm vui làm đẹp vẫn còn, chỉ không chiếm hết buổi tối.
  5. Ghi một dòng sau khi xong. "Ghi chép môn này mất bốn mươi phút thay vì hai giờ; ôn lại vẫn hiểu." Dòng ghi giúp bạn tin vào cách làm mới hơn là chỉ dựa vào cảm giác.

Cha mẹ có con cầu toàn có thể giới thiệu cách tách lõi và phần trang trí này cho con như một mẹo học, không như lời phê bình. Con tự nhận ra mình đang dồn sức vào đâu thường bền hơn khi được nhắc "đừng kỹ quá".

Bốn hiểu nhầm hay gặp về quy tắc 80%

"Tám mươi phần trăm là con số phải đo đúng." Con số chỉ là hình ảnh. Không ai đo được một bức thư đạt bảy mươi chín hay tám mươi mốt. Hãy dùng nó như lời nhắc dừng sớm hơn thói quen một chút.

"Dùng quy tắc này nghĩa là hạ tiêu chuẩn bản thân." Tiêu chuẩn ở phần lõi giữ nguyên, có khi còn được nâng lên vì có thêm thời gian. Thứ giảm đi là công sức dồn vào phần ít người cần.

"Chỉ người lười mới cần quy tắc này." Ngược lại, quy tắc này hữu ích nhất với người làm việc rất chăm, vì họ là người dễ dồn sức vào mọi chỗ như nhau và kiệt sức trước hạn.

"Đã áp dụng thì phải áp cho mọi việc." Không. Quy tắc này dành cho nhóm việc "tám mươi là đủ". Nhóm "phải thật kỹ" vẫn làm thật kỹ, và việc chọn đúng nhóm mới là phần khó, đáng tập.

Câu nói mẫu khi người khác thắc mắc

Đôi khi người quen với sự kỹ lưỡng của bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy bạn làm "vừa đủ". Vài câu nói giúp giải thích mà không phải phân bua:

  • Với sếp: "Em tập trung kiểm kỹ phần số liệu và kết luận, phần trình bày em để gọn. Anh thấy cần chỉnh chỗ nào thì em làm thêm."
  • Với đồng nghiệp: "Bản này mình làm đủ để cả nhóm bàn được, khi chốt hướng rồi mình làm bản đẹp."
  • Với người thân: "Hôm nay mình nấu ba món đơn giản thôi, để còn ngồi ăn cùng cả nhà."
  • Với chính mình: câu cũ "không làm hết sức là có lỗi" đổi thành câu mới "làm hết sức ở đúng chỗ là có trách nhiệm".

Để ý rằng những câu này không xin lỗi. Chúng nói rõ bạn đã chọn ưu tiên gì. Người nghe thường đón nhận dễ hơn nhiều so với khi bạn giải thích dài hay tỏ ra áy náy.

Khi quy tắc 80% không nên dùng, và cách tập dần

Quy tắc này không phải công thức cho mọi việc. Những việc thuộc nhóm "phải thật kỹ" vẫn cần đi hết quy trình kiểm tra. Ngoài ra, những lúc bạn đang học một kỹ năng mới, đôi khi làm tới mức cao nhất một lần giúp bạn hiểu chuẩn mực của nghề là gì. Đó là đầu tư cho lâu dài, khác với việc lần nào cũng làm tới mức tối đa vì sợ.

Để tập, chọn mỗi tuần một việc thuộc nhóm "tám mươi là đủ" và cố ý dừng ở đó. Ghi ra trước khi làm: mức tám mươi của việc này là gì. Làm xong, ghi thêm: có ai nhận ra chỗ thiếu không, mình đã làm gì với thời gian dư ra. Sau một tháng, nhìn lại bốn dòng ghi chép. Phần lớn người cầu toàn sẽ thấy rất ít hoặc không có hậu quả nào, và có thêm vài giờ mỗi tuần.

Cảm giác khó chịu khi dừng ở tám mươi sẽ xuất hiện, nhất là vài lần đầu. Đó là phản ứng bình thường của một thói quen lâu năm, không phải dấu hiệu bạn đang làm sai. Nếu cảm giác ấy mạnh tới mức khiến bạn mất ngủ hay không làm được việc khác nhiều tuần liền, nên tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần ở cơ sở y tế có chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp

Quy tắc 80% có nghĩa là làm ẩu hai mươi phần trăm không?

Không. Quy tắc này nói rằng phần hoàn thiện cuối cùng thường tốn nhiều công sức nhất mà ít người cần nhất, nên bạn chọn có làm hay không. Những chỗ ảnh hưởng tới an toàn, tiền bạc hay người khác vẫn phải làm thật kỹ.

Làm sao đo được mình đã đạt tám mươi phần trăm?

Không có phép đo chính xác, con số chỉ là lời nhắc. Dấu hiệu thực tế là chức năng chính đã đạt, những chỗ còn muốn sửa chỉ làm đẹp hơn chứ không làm đúng hơn, và người không trong nghề nhìn vào thấy ổn.

Người cầu toàn làm việc trong nghề cần tỉ mỉ thì có dùng được quy tắc này không?

Được, nhưng áp vào phần việc phụ hơn là phần lõi. Một kế toán vẫn kiểm số kỹ, nhưng có thể làm gọn phần trình bày thư nội bộ. Phân loại việc thành ba nhóm giúp bạn biết chỗ nào thuộc lõi nghề.

Nếu sếp đòi hoàn hảo thì sao?

Hãy hỏi cụ thể sếp cần hoàn hảo ở phần nào. Nhiều người nói "làm cho tốt" nhưng thật ra quan tâm nhất tới một hai điểm. Biết rõ điểm đó, bạn làm kỹ ở đó và gọn ở chỗ khác, rồi hỏi lại sau khi gửi.

Áp quy tắc 80% cho việc nhà như thế nào?

Chia việc nhà thành mức hằng ngày và mức định kỳ. Hằng ngày chỉ cần sạch, gọn, an toàn; phần lau kỹ góc khuất, xếp lại tủ để một ngày cố định trong tuần hoặc trong tháng. Cách này giúp nhà vẫn ổn mà bạn không phải dọn kỹ mỗi tối.

Dùng quy tắc này lâu có làm mình mất đi sự chỉn chu không?

Sự chỉn chu vẫn nằm ở những việc quan trọng, nơi bạn tiếp tục làm thật kỹ. Điều thay đổi là bạn không còn dàn đều sức cho mọi việc, nên phần kỹ lưỡng của bạn thường còn rõ hơn vì có thời gian và sức để dồn vào đúng chỗ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138