CauToan.comCầu Toàn
Cầu toàn trong công việc

Nhân viên mới cầu toàn: ba tháng đầu ở chỗ làm không cần hoàn hảo

Mới vào làm và sợ hỏi, sợ sai, làm gì cũng muốn thật hoàn hảo để chứng minh mình? Cách nhân viên mới cầu toàn đi qua ba tháng đầu mà không kiệt sức.

A young Vietnamese woman on her first workday carries a small cardboard box through a sunny office corridor, seen from behind, plants along the wall, airy morning light

Nhân viên mới cầu toàn thường cố làm mọi thứ thật hoàn hảo ngay từ tuần đầu để chứng minh mình xứng đáng, nhưng ở giai đoạn này người quản lý mong đợi bạn học nhanh, hỏi đúng lúc và tiến bộ đều, chứ không mong bạn không bao giờ sai. Ba tháng đầu đi nhẹ hơn khi bạn coi mình là người đang học, đặt mục tiêu theo từng tháng, và hỏi sớm thay vì tự mò tới khuya.

Sợ hỏi vì sợ bị nghĩ là kém, làm đi làm lại một việc nhỏ cho thật chuẩn, mang tài liệu về nhà đọc tới khuya: đó là những gì nhiều người cầu toàn kể về thời gian thử việc. Phần dưới đây giúp bạn hiểu điều người quản lý thật sự quan sát, lên kế hoạch cho ba tháng, cách hỏi không ngại, cách xử lý lỗi đầu tiên và những câu tự nhắc cho những tối thấy mình chưa đủ giỏi.

Người quản lý thật sự quan sát gì ở nhân viên mới

Người cầu toàn thường tưởng tượng rằng mọi lỗi nhỏ đều đang bị ghi lại. Thực tế, trong thời gian thử việc, người quản lý thường để ý những điều khác.

Bạn hay lo vềNgười quản lý thường để ý
Bản đầu tiên có lỗi khôngBạn sửa nhanh và không lặp lại lỗi đó
Hỏi nhiều có bị coi là kém khôngBạn hỏi đúng lúc, trước khi làm sai cả buổi
Có biết hết quy trình chưaBạn có ghi chép, tự tra lại trước khi hỏi lần hai
Có làm nhanh bằng người cũ khôngTốc độ của bạn có tăng dần qua các tuần không
Có ai thấy mình chưa giỏi khôngBạn có hợp tác, có báo tiến độ, có nhận việc với thái độ cởi mở

Nhìn cột phải, có thể thấy gần như mọi điều người quản lý quan tâm đều là quá trình chứ không phải sự hoàn hảo. Một người mới làm sai rồi sửa nhanh, hỏi đúng lúc, tiến bộ mỗi tuần thường để lại ấn tượng tốt hơn người cố giấu chỗ chưa biết và tự mò cho tới khi trễ hạn.

Nếu không chắc chỗ làm của bạn đánh giá thử việc theo tiêu chí nào, hỏi thẳng ngay tuần đầu: "Anh chị cho em biết sau ba tháng em cần làm được những việc gì ạ?" Có tiêu chí rõ, bạn bớt phải tự tưởng tượng một chuẩn cao hơn thực tế.

Kế hoạch ba tháng theo từng giai đoạn

Chia thời gian thử việc thành ba chặng với mục tiêu khác nhau giúp bạn không đòi hỏi mình phải giỏi ngay từ tuần thứ hai.

Giai đoạnMục tiêu chínhĐiều không cần đòi hỏi mình
Tháng thứ nhấtHiểu việc, hiểu người, ghi chép quy trình, làm được việc đơn giản có người kèmLàm nhanh, làm không cần hỏi, biết hết tên hệ thống
Tháng thứ haiTự làm được các việc thường ngày, biết khi nào cần hỏi aiKhông còn sai sót nào, đề xuất cải tiến lớn
Tháng thứ baLàm đều các việc chính, bắt đầu nhận một phần việc riêngNgang bằng người đã làm nhiều năm

Viết bảng này ra và dán vào sổ. Mỗi lần bạn tự trách "sao mình chưa biết cái này", nhìn lại cột giữa của tháng hiện tại. Nếu điều đó thuộc tháng sau, bạn không chậm, bạn đang đúng nhịp.

Cuối mỗi tháng, ghi ba việc mình đã làm được mà tháng trước chưa làm được. Đây là cách theo dõi tiến bộ không chấm điểm, và là tư liệu cụ thể cho buổi đánh giá thử việc.

Cách hỏi mà không thấy ngại

Người cầu toàn ngại hỏi vì sợ lộ ra mình chưa biết. Nhưng hỏi có chuẩn bị lại là dấu hiệu của người làm việc cẩn thận. Thử nếp hỏi sau:

  1. Tự tìm trong mười lăm phút. Tra tài liệu, xem lại ghi chép, xem việc tương tự đã làm trước đó. Quá mười lăm phút mà chưa ra, chuyển sang hỏi.
  2. Gom câu hỏi. Nếu không gấp, ghi vào danh sách và hỏi một lần vào khung giờ người hướng dẫn rảnh, thay vì nhắn từng câu lẻ.
  3. Nói rõ mình đã thử gì. "Em đã xem quy trình nhập kho, nhưng chưa rõ hàng trả lại thì nhập mã nào ạ?" Người nghe trả lời nhanh hơn và thấy bạn chủ động.
  4. Ghi lại câu trả lời. Một cuốn sổ hoặc một tệp riêng cho những gì đã học. Lần sau gặp lại, bạn tự tra được.
  5. Cảm ơn và báo kết quả. "Em làm theo chị chỉ, chạy được rồi ạ." Câu ngắn này cho người hướng dẫn thấy công sức của họ có tác dụng, và họ sẵn lòng giúp lần sau.

Câu tự nhắc: "Không hỏi bây giờ thì sẽ hỏi muộn hơn, khi đã làm sai." Với người mới, câu hỏi đúng lúc luôn rẻ hơn một buổi chiều làm sai rồi làm lại.

Khi mắc lỗi đầu tiên

Sớm hay muộn, bạn sẽ mắc một lỗi ở chỗ làm mới. Người cầu toàn thường đón lỗi đầu tiên như một thảm hoạ: nghĩ mãi, tự trách, có khi muốn xin nghỉ. Thử hình dung tình huống của Khoa, nhân viên mới ở bộ phận chăm sóc khách hàng, gửi nhầm mẫu thư cho một khách trong tuần thứ ba.

Phản ứng đầu tiên của Khoa là muốn giấu và tự xử lý. Nhưng cậu chọn báo ngay với trưởng nhóm: "Anh ơi, em vừa gửi nhầm mẫu thư cho khách hàng mã số này, nội dung là thư nhắc thanh toán thay vì thư xác nhận. Em định gửi thư đính chính và xin lỗi khách, anh xem giúp em nội dung được không ạ?" Trưởng nhóm sửa vài chữ, Khoa gửi đi, khách trả lời "không sao". Cả việc mất hai mươi phút.

Điều giúp Khoa không phải là không mắc lỗi, mà là báo sớm, nói rõ chuyện gì đã xảy ra, và đề xuất cách sửa. Ba yếu tố đó biến một lỗi thành bằng chứng rằng bạn có trách nhiệm.

Sau khi xử lý xong, thêm một dòng vào danh sách tự soát của mình, ví dụ "kiểm tra tên mẫu thư trước khi bấm gửi". Rồi dừng lại ở đó. Nghĩ thêm cả buổi tối không làm lỗi đó nhỏ đi, nó chỉ lấy mất sức của bạn cho ngày mai.

Nhiều người cầu toàn kể rằng sau lỗi đầu tiên được xử lý êm, họ nhẹ hẳn: điều đáng sợ nhất đã xảy ra, và nó hoá ra xử lý được.

Câu tự nhắc cho những tối thấy mình chưa đủ giỏi

Những tối đầu ở chỗ làm mới, giọng nói bên trong thường rất to. Thử đổi câu cũ sang câu mới, sát sự thật hơn:

Câu cũCâu mới
Mọi người ở đây đều giỏi hơn mình.Mọi người ở đây đã làm việc này lâu hơn mình; mình mới bắt đầu.
Hỏi nhiều thế này chắc họ thấy phiền.Hỏi có chuẩn bị là việc người mới nên làm; họ cũng từng hỏi như vậy.
Mình phải làm thật hoàn hảo để được giữ lại.Mình cần tiến bộ đều qua từng tháng; điều đó mình đang làm.
Hôm nay sai một lỗi, chắc họ hối hận vì đã nhận mình.Hôm nay sai một lỗi và đã sửa; mình biết thêm một điều cần soát.
Phải đọc hết tài liệu tối nay mới yên tâm.Tài liệu sẽ còn đó ngày mai; tối nay mình nghỉ để mai học tiếp.

Cũng nên giữ lại một phần đời sống ngoài công việc trong thời gian thử việc. Người cầu toàn hay dồn hết sức vào ba tháng này, bỏ ăn uống điều độ, bỏ gặp bạn bè, ngủ muộn. Đến tháng thứ ba, khi việc bắt đầu nhiều lên thật sự, họ đã cạn sức. Một buổi tối không mở tài liệu công việc mỗi tuần là cách đầu tư cho cả quá trình.

Trò chuyện với người hướng dẫn và khi nào cần hỗ trợ

Hẹn người hướng dẫn hoặc quản lý một buổi ngắn sau mỗi tháng để hỏi họ thấy bạn tiến bộ ra sao. Người cầu toàn thường sợ cuộc trò chuyện này, nhưng không hỏi thì bạn chỉ có trí tưởng tượng làm thước đo, mà trí tưởng tượng của người cầu toàn hay khắt khe hơn thực tế nhiều.

Câu mẫu: "Chị ơi, em đã làm được một tháng. Chị cho em xin nhận xét em đang làm ổn ở đâu, và tháng tới em nên tập trung cải thiện điều gì nhất ạ?" Câu này đặt cuộc trò chuyện vào hướng tiếp theo, không phải vào phán xét.

Khi nghe nhận xét, ghi lại cả phần tốt lẫn phần cần cải thiện. Chọn một điểm cải thiện để tập trung, không phải tất cả.

Áp lực thử việc là điều nhiều người trải qua và thường dịu đi khi bạn quen việc. Nhưng nếu nó kéo dài nhiều tuần kèm mất ngủ, ăn uống thất thường, sợ hãi mỗi sáng phải đi làm hay cảm giác mình vô giá trị, bạn nên tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần tại cơ sở y tế có chuyên môn. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc một người thân tin cậy.

Khi được giao nhiều việc cùng lúc

Nhân viên mới hay nhận hết. Sợ bị coi là thiếu nhiệt tình, người mới cầu toàn thường gật đầu với mọi việc được nhờ, rồi cố làm tất cả thật chỉn chu. Đến cuối tuần, việc chính bị trễ vì thời gian đã chia cho những việc phụ.

Hỏi thứ tự ưu tiên là việc chuyên nghiệp. Khi nhận việc thứ ba trong ngày, nói với quản lý: "Em đang làm báo cáo tồn kho và bảng đối chiếu, giờ có thêm việc này. Anh muốn em ưu tiên việc nào trước ạ?" Bạn không từ chối, bạn đưa thông tin để người giao việc quyết định.

Không phải việc nào cũng cần cùng một mức kỹ. Hỏi thêm người giao việc cần kết quả ở mức nào: bản nháp để xem hướng hay bản gửi ra ngoài. Người mới thường mặc định mọi việc đều cần ở mức cao nhất, và đó là lý do họ luôn thiếu giờ.

Báo sớm khi không kịp. Nếu thấy không kịp hạn, báo ngay khi nhận ra, không chờ tới phút cuối. Câu mẫu: "Chị ơi, em ước tính phần đối chiếu cần thêm một ngày vì số liệu tháng trước chưa khớp. Em gửi chị phần đã xong trước, mai em hoàn thành phần còn lại được không ạ?"

Ghi lại việc đã nhận. Một danh sách đơn giản gồm tên việc, người giao, hạn chót giúp bạn không quên việc nào và có cơ sở khi cần trao đổi về khối lượng.

Câu hỏi thường gặp

Nhân viên mới hỏi nhiều có bị đánh giá thấp không?

Thường là không, nếu câu hỏi có chuẩn bị: bạn đã tự tìm trước, nói rõ mình đã thử gì và ghi lại câu trả lời. Người quản lý lo hơn khi nhân viên mới không hỏi rồi làm sai cả buổi.

Thời gian thử việc có cần làm mọi thứ thật hoàn hảo không?

Không. Điều người quản lý thường để ý là bạn học nhanh, sửa lỗi nhanh và tiến bộ đều qua các tuần. Làm hoàn hảo ngay từ đầu không phải kỳ vọng thực tế với người mới.

Mắc lỗi khi mới vào làm thì nên xử lý thế nào?

Báo ngay với người phụ trách, nói rõ chuyện gì đã xảy ra và đề xuất cách sửa. Sau đó thêm một dòng vào danh sách tự soát để tránh lặp lại, rồi dừng lại, không nghĩ mãi về nó.

Làm sao biết mình đang tiến bộ trong ba tháng đầu?

Cuối mỗi tháng, ghi ba việc mình đã làm được mà tháng trước chưa làm được, và hỏi người hướng dẫn nhận xét. So với chính mình tháng trước, không so với người đã làm lâu năm.

Có nên mang việc về nhà đọc thêm khi mới đi làm không?

Thỉnh thoảng đọc thêm là bình thường, nhưng đừng biến mọi buổi tối thành giờ học. Giữ ít nhất vài tối mỗi tuần để nghỉ, vì ba tháng thử việc là chặng dài và sức khoẻ của bạn cần đi hết chặng đó.

Áp lực thử việc thế nào thì nên tìm hỗ trợ?

Khi áp lực kéo dài nhiều tuần kèm mất ngủ, ăn uống thất thường, sợ đi làm hay thấy mình vô giá trị. Khi đó nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần tại cơ sở y tế có chuyên môn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138