Người cầu toàn không dám giao việc vì tin rằng người khác sẽ làm không đúng chuẩn của mình, và sửa lại còn tốn công hơn tự làm. Cách giao được việc là chấp nhận rằng "đúng yêu cầu" khác với "giống hệt cách mình làm", rồi nói rõ yêu cầu ngay từ đầu và kiểm tra ở vài điểm đã hẹn trước. Bạn không bỏ chuẩn chất lượng; bạn chỉ đổi từ kiểm soát cách làm sang kiểm soát kết quả.
Việc này khó nhất với những người vừa được lên làm trưởng nhóm, vốn được đề bạt chính vì làm giỏi bằng tay mình. Phần dưới đây giải thích vì sao bạn hay giữ việc, cái giá thật của tự làm hết tính bằng giờ, cách chọn việc để giao trước, mẫu giao việc năm phần, và những câu nói mẫu khi kết quả nhận về không giống ý bạn.
Vì sao người cầu toàn hay giữ việc lại
Sợ mất chuẩn. Bạn đã mất nhiều năm để có cách làm khiến mình yên tâm. Giao đi là để người khác làm theo cách của họ, và điều đó khiến bạn thấy rủi ro, dù cách của họ chưa chắc đã kém.
Tự làm nhanh hơn, ít nhất lúc đầu. Giải thích một việc mất hai mươi phút, tự làm mất mười lăm. Phép tính ngắn hạn luôn nghiêng về tự làm, và người bận rộn hay chọn phép tính ngắn hạn.
Kết quả của nhóm được xem là kết quả của mình. Khi bạn chịu trách nhiệm chung, mọi lỗi của người khác đều có tên mình đi kèm. Giữ việc là cách giảm nỗi lo bị đánh giá qua người khác.
Ngại làm phiền người khác. Một số người cầu toàn thấy giao việc là đẩy gánh nặng sang người khác, nên ôm vào mình cho "đỡ phiền". Thực ra nhiều đồng nghiệp muốn được giao thêm việc để học.
Từng có lần giao và phải làm lại. Một trải nghiệm không vui đủ để bạn kết luận "giao là hỏng". Nhưng lần đó có thể việc được giao thiếu thông tin, chứ không hẳn do người nhận.
Cái giá thật của tự làm hết, tính bằng giờ
Hãy làm phép tính dài hơn một tuần. Lấy ví dụ anh Quân, trưởng nhóm năm người ở một phòng dịch vụ khách hàng, mỗi tuần tự soạn báo cáo tổng hợp phản ánh vì sợ nhân viên tổng hợp sai.
| Phương án | Tuần đầu | Mười tuần | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Anh Quân tự làm | 3 giờ | 30 giờ | Không ai khác biết cách làm |
| Giao cho chị Thảo, hướng dẫn và kiểm kỹ | 2 giờ hướng dẫn + 1 giờ kiểm | khoảng 10 giờ | Tuần ba trở đi chỉ kiểm 30 phút |
| Chênh lệch sau mười tuần | Tuần đầu tốn bằng nhau | khoảng 20 giờ | Gần ba ngày làm việc được trả lại |
Con số cụ thể của bạn sẽ khác, nhưng hình dạng phép tính thường giống: tuần đầu giao việc tốn ngang hoặc hơn tự làm, từ tuần thứ ba trở đi chênh lệch lớn dần. Ngoài giờ, còn những thứ không đếm được: khi anh Quân nghỉ phép, báo cáo vẫn ra đúng hạn; chị Thảo hiểu hơn về phản ánh khách hàng; anh có thời gian cho việc chỉ trưởng nhóm mới làm được.
Thử tự làm bảng này cho một việc bạn đang ôm. Viết ra giấy giúp bạn nhìn thấy phép tính dài hạn mà nỗi lo thường che mất.
Chọn việc nào để giao trước
Không phải mọi việc đều nên giao cùng lúc. Bắt đầu từ việc ít rủi ro để cả bạn và người nhận tập quen.
| Loại việc | Nên giao khi | Cách kiểm |
|---|---|---|
| Việc lặp lại hằng tuần, có quy trình rõ | Giao ngay, đây là nhóm dễ nhất | Kiểm kỹ ba lần đầu, sau đó kiểm ngẫu nhiên |
| Việc sai thì sửa lại được dễ | Giao sớm, để người nhận được tập sai | Xem kết quả cuối, không xem từng bước |
| Việc người nhận có thế mạnh hơn bạn | Giao luôn và hỏi ý họ | Hỏi họ tự đánh giá phần nào chắc, phần nào cần xem |
| Việc khó sửa, ảnh hưởng tới khách | Giao sau khi đã quen nhau | Hẹn hai điểm kiểm giữa chừng |
| Việc cần quyết định của bạn | Không giao phần quyết định | Giao phần chuẩn bị, giữ phần chốt |
Mỗi tháng chọn thêm một việc ở hàng trên để chuyển xuống thành việc đã giao. Chậm mà chắc tốt hơn giao ồ ạt một lần rồi hoảng mà thu hết về.
Mẫu giao việc năm phần
Phần lớn lần giao việc "hỏng" là do người nhận không biết điều người giao ngầm hiểu. Người cầu toàn có nhiều tiêu chuẩn ngầm hơn ai hết, nên càng cần nói ra.
- Kết quả cần có: mô tả sản phẩm cuối cùng, ví dụ "một bảng tổng hợp phản ánh tuần, chia theo năm nhóm vấn đề, kèm ba ví dụ tiêu biểu".
- Dùng để làm gì: "để sếp khối nắm xu hướng trong cuộc họp thứ Hai". Biết mục đích, người nhận tự quyết được nhiều chi tiết nhỏ mà không cần hỏi.
- Phần không được khác: chỉ nêu hai, ba điểm thật sự bắt buộc, ví dụ "số liệu lấy từ hệ thống, không ước lượng", "tên khách hàng phải che". Những thứ còn lại để người nhận làm theo cách của họ.
- Hạn chót và điểm kiểm: "chiều thứ Năm gửi bản nháp, sáng thứ Sáu bản cuối". Hẹn trước điểm kiểm để bạn không phải hỏi dồn giữa chừng.
- Ai hỏi ai khi vướng: "vướng chỗ nào em nhắn anh, anh trả lời trong buổi". Người nhận yên tâm hơn, và bạn cũng bớt lo họ âm thầm làm sai.
Viết năm phần này ra một tin nhắn hoặc một tờ giấy, đừng chỉ nói miệng. Lần sau giao lại việc đó, bạn dùng lại được, và người nhận có thứ để đối chiếu.
Kiểm tra mà không sửa lại
Nhận kết quả về là lúc người cầu toàn dễ "lỡ tay" nhất: thấy chỗ khác ý là sửa luôn cho nhanh. Làm vậy vài lần, người nhận sẽ hiểu rằng làm gì cũng bị sửa, và họ thôi cố gắng. Thử các nguyên tắc sau:
- Kiểm theo đúng hai, ba điểm "không được khác" đã nói lúc giao. Điểm nào đạt thì coi là đạt.
- Chỗ khác cách mình mà vẫn đúng yêu cầu thì để nguyên. Ghi lại nếu muốn bàn, nhưng không sửa.
- Chỗ sai thật thì trả lại cho người làm sửa, kèm lý do, thay vì tự sửa. Họ học được, và lần sau không lặp lại.
- Bắt đầu nhận xét bằng phần làm tốt, nói cụ thể, rồi mới tới phần cần chỉnh.
- Giới hạn số góp ý mỗi lần ở ba điểm quan trọng nhất. Mười điểm góp ý cùng lúc khiến người nhận chỉ nhớ cảm giác bị chê.
Nếu bạn vẫn thấy khó chịu khi kết quả khác ý, thử để nó qua một đêm. Sáng hôm sau, nhiều chỗ từng thấy "không ổn" trở thành "cũng được", và bạn tránh được những lời góp ý vội.
Câu nói mẫu khi giao việc và khi nhận kết quả khác ý
Khi giao việc lần đầu: "Em ơi, anh muốn nhờ em phần tổng hợp phản ánh tuần. Anh gửi em mẫu và ba điều bắt buộc. Còn cách trình bày em cứ làm theo cách em thấy rõ nhất, thứ Năm mình xem bản nháp nhé." Câu này cho người nhận biết bạn tin họ, đồng thời đặt trước ranh giới.
Khi kết quả khác cách mình nhưng vẫn đạt: "Phần số liệu em làm chuẩn rồi. Cách chia nhóm của em khác anh hay làm, anh thấy cũng rõ, mình giữ thế này." Nói ra câu này khó với người cầu toàn, nhưng chính nó làm người nhận dám chủ động lần sau.
Khi có chỗ sai thật: "Chỗ tổng nhóm ba lệch với hệ thống, em dò lại giúp anh nhé, anh nghĩ do lọc trùng ngày. Phần còn lại ổn." Nêu đúng chỗ sai, gợi nguyên nhân nếu biết, và giới hạn lời góp ý vào đó.
Khi bạn lỡ sửa lại việc của người khác: "Hôm qua anh sửa luôn bảng của em mà chưa nói, anh xin lỗi. Lần sau anh sẽ gửi góp ý để em tự chỉnh." Thừa nhận nhanh giữ được lòng tin trong nhóm.
Theo dõi tiến bộ bằng một câu hỏi mỗi cuối tháng: tháng này có việc nào mình đã giao hẳn, không còn phải nhìn vào nữa không? Ghi tên việc đó lại. Danh sách dài dần lên là dấu hiệu tốt, và không cần thêm điểm số nào.
Khi nỗi lo vẫn còn sau khi đã giao
Giao việc xong không có nghĩa nỗi lo biến mất. Nhiều trưởng nhóm cầu toàn kể rằng những tuần đầu họ mở tệp của nhân viên ra xem lén, nhắn hỏi tiến độ nhiều lần trong ngày, hoặc lặng lẽ làm song song một bản "phòng khi". Những hành vi này hiểu được, nhưng chúng lấy lại đúng phần thời gian bạn vừa định giải phóng, và người nhận cảm nhận được sự thiếu tin tưởng.
Một cách là gom nỗi lo vào các điểm kiểm đã hẹn. Giữa hai điểm kiểm, nếu muốn hỏi, viết câu hỏi ra giấy thay vì nhắn ngay. Tới điểm kiểm, đọc lại tờ giấy: phần lớn câu hỏi đã tự có lời đáp khi xem bản nháp, chỉ còn một hai câu đáng hỏi thật.
Cách thứ hai là nói thật với người nhận rằng bạn đang tập giao việc: "Anh hay lo nên có thể hỏi hơi nhiều, em thấy phiền thì cứ nói anh nhé." Câu này hạ bớt căng thẳng cho cả hai phía, và cho phép người nhận nhắc bạn một cách nhẹ nhàng.
Cách thứ ba là ghi lại kết quả thực tế mỗi lần giao: việc gì, ai làm, có sai sót gì, sai sót đó ảnh hưởng ra sao. Sau một hai tháng, bạn có trong tay bằng chứng cụ thể thay vì những kịch bản tưởng tượng. Phần lớn người cầu toàn thấy danh sách sai sót ngắn hơn họ nghĩ nhiều, và những lỗi có xảy ra đều sửa được.
Nếu sau nhiều tháng bạn vẫn hoàn toàn không giao được việc gì, căng thẳng tới mất ngủ mỗi khi việc nằm ngoài tầm tay, thì nên tìm gặp chuyên gia tâm lý để có người đồng hành gỡ dần nỗi lo đó.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người cầu toàn thường không dám giao việc?
Vì họ sợ người khác làm không đúng chuẩn của mình và nghĩ sửa lại còn mất công hơn tự làm. Thêm vào đó, kết quả của nhóm thường gắn với tên họ, nên giữ việc lại là cách giảm nỗi lo bị đánh giá.
Giao việc rồi người khác làm sai thì sao?
Trả lại cho họ sửa kèm lý do cụ thể, thay vì tự sửa. Sai ở những lần đầu là bình thường; điều quan trọng là bạn đã chọn việc sửa được dễ để giao trước và hẹn điểm kiểm giữa chừng.
Làm sao để không sửa lại việc người khác đã làm?
Kiểm theo đúng vài điểm bắt buộc đã nói lúc giao. Chỗ nào khác cách bạn làm nhưng vẫn đạt yêu cầu thì để nguyên. Nếu thấy khó chịu, để qua một đêm rồi mới góp ý.
Nên giao việc gì trước khi mới tập giao việc?
Bắt đầu với việc lặp lại hằng tuần có quy trình rõ, hoặc việc sai thì sửa lại dễ. Việc ảnh hưởng trực tiếp tới khách hàng hay cần quyết định của bạn thì để sau khi đã quen làm với nhau.
Giao việc có làm mình mất vai trò trong nhóm không?
Ngược lại, giao việc giải phóng thời gian để bạn làm những việc chỉ người ở vị trí của bạn mới làm được, như định hướng, gỡ vướng và phát triển người trong nhóm. Đó mới là phần giá trị nhất của vai trò dẫn dắt.
Mất bao lâu để quen với việc giao việc?
Mỗi người một khác, và cảm giác lo thường còn trong vài tháng đầu. Đừng chờ hết lo mới giao. Cứ giao từng việc nhỏ, ghi lại những lần mọi thứ vẫn ổn, nỗi lo sẽ dịu dần theo trải nghiệm thật.