CauToan.comCầu Toàn
Cầu toàn trong công việc

Khó nhận góp ý ở chỗ làm: người cầu toàn đón phản hồi thế nào cho nhẹ

Một lời góp ý nhỏ của sếp làm bạn nghĩ cả tuần? Vì sao người cầu toàn nhạy với phản hồi và các bước nghe, tách ý, hỏi lại, đáp lời mà không tự dằn vặt.

A Vietnamese woman listens across a small round table in a glass-walled meeting room, her face turned away toward a colleague, over-the-shoulder shot, soft diffused light

Người cầu toàn khó nhận góp ý ở chỗ làm vì họ nghe lời góp ý về việc như một nhận xét về con người mình: "bản này còn thiếu" bị dịch thành "mình làm chưa đủ tốt". Đón phản hồi nhẹ hơn bắt đầu từ việc tách hai thứ đó ra, rồi xử lý lời góp ý như một thông tin về công việc, có phần dùng được và phần không cần dùng.

Nhiều người cầu toàn kể rằng sau một buổi đánh giá có mười lời khen và một lời nhắc, cái họ mang về nhà là lời nhắc. Điều này không có nghĩa bạn yếu đuối hay quá nhạy cảm; nó cho thấy bạn đặt chuẩn cao và quan tâm tới việc mình làm. Phần dưới đây giải thích vì sao lời góp ý chạm sâu như vậy, rồi đưa ra cách nghe, cách tách ý, câu hỏi lại, câu trả lời mẫu và cách xử lý những ngày sau buổi góp ý.

Vì sao lời góp ý chạm sâu với người cầu toàn

Chuẩn của bạn đã cao hơn chuẩn của người góp ý. Thường thì bạn đã tự soát rất kỹ trước khi nộp. Nên khi người khác vẫn tìm ra chỗ thiếu, cảm giác không phải "à, mình sửa" mà là "sao mình lại để lọt", kèm thêm một lớp tự trách.

Lời khen bị gạt đi, lời chê được giữ lại. Người cầu toàn hay coi phần làm tốt là đương nhiên, phải thế, nên không đáng ghi nhận. Chỉ phần thiếu là thông tin "mới", vì vậy được nhớ lâu hơn.

Một lỗi bị nhân lên thành cả con người. Câu "chỗ này em tính sai" có thể chạy trong đầu thành "mình luôn cẩu thả", rồi "sếp chắc thất vọng về mình lắm". Chuỗi suy diễn này đi rất nhanh và hiếm khi được kiểm tra lại.

Phản hồi mơ hồ bị điền vào bằng kịch bản xấu nhất. Khi sếp chỉ nói "bản này chưa ổn lắm" mà không nói rõ chỗ nào, người cầu toàn tự tưởng tượng ra mọi chỗ có thể chưa ổn, và thường là nhiều hơn thực tế.

Bạn đã cố gắng rất nhiều. Khi đã thức khuya làm một việc, một lời góp ý nhẹ cũng dễ cảm thấy như phủ nhận cả công sức ấy. Mức đầu tư càng lớn, lời góp ý càng nặng.

Năm bước nghe góp ý ngay tại chỗ

Trong lúc đang nghe, việc quan trọng nhất là hiểu đúng, chưa phải là phản ứng. Các bước sau giúp bạn ở lại với nội dung thay vì chìm vào cảm giác.

  1. Thở chậm và ghi chép. Cầm bút ghi lại lời người góp ý, càng sát nguyên văn càng tốt. Việc ghi giữ cho bạn tập trung vào câu chữ, không vào cảm giác đang dâng lên.
  2. Không giải thích ngay. Phản xạ của nhiều người cầu toàn là giải thích vì sao mình làm thế. Phần giải thích nên dành cho sau, khi bạn đã nghe hết.
  3. Hỏi lại cho cụ thể. "Anh thấy chưa ổn ở phần nào nhất ạ?", "Anh có ví dụ một chỗ để em hình dung không?" Câu hỏi biến lời góp ý mơ hồ thành thông tin dùng được.
  4. Nhắc lại bằng lời của mình. "Em hiểu là phần kết luận cần ngắn hơn và nêu đề xuất trước, đúng không ạ?" Bước này tránh việc bạn sửa cả bản trong khi người góp ý chỉ cần chỉnh một đoạn.
  5. Cảm ơn và hẹn bước tiếp. "Em cảm ơn anh, em chỉnh và gửi lại chiều mai." Kết thúc gọn gàng, không xin lỗi nhiều lần.

Nếu bạn thấy cảm xúc dâng lên quá mạnh, nói thẳng một câu: "Em xin phép ghi lại hết rồi mai em hỏi thêm anh nhé." Đó là cách chuyên nghiệp để lấy lại thời gian suy nghĩ, không phải né tránh.

Tách lời góp ý thành ba phần

Sau buổi góp ý, lấy tờ ghi chép ra và chia từng ý vào một trong ba cột. Việc phân loại này giúp bạn không xử lý mọi lời góp ý với cùng một mức nghiêm trọng.

PhầnVí dụLàm gì
Thông tin về việc, cần sửaSố liệu quý ba chưa cập nhật; thiếu phần rủi roĐưa vào danh sách sửa, làm theo thứ tự quan trọng
Sở thích của người góp ýAnh thích biểu đồ cột hơn biểu đồ trònLàm theo nếu người đó là người dùng chính, không cần coi là lỗi của mình
Phần mình tự thêm vào"Chắc sếp nghĩ mình kém", "lần sau sẽ bị giao ít việc hơn"Gạch ra, vì không ai nói câu đó
Lời khen đi kèmPhần phân tích khách hàng rất rõGhi lại riêng, đọc lại khi thấy nản

Cột thứ ba thường dài nhất với người cầu toàn. Khi thấy rõ những câu đó không nằm trong lời người khác nói mà do chính mình thêm vào, sức nặng của buổi góp ý giảm đáng kể.

Cột lời khen cũng quan trọng không kém. Nếu bạn không ghi lại, nó sẽ bị quên trước khi bạn về tới nhà. Một cuốn sổ nhỏ chỉ để ghi những gì người khác thấy bạn làm tốt là thứ đáng giữ cho những ngày khó.

Câu tự nói sau buổi góp ý: câu cũ và câu mới

Những giờ sau buổi góp ý là lúc giọng nói bên trong to nhất. Đổi câu không phải để tự lừa mình, mà để nói chính xác hơn điều đã thật sự xảy ra.

Câu cũCâu mới
Sếp chê bản báo cáo, vậy là mình làm dở.Sếp góp ý hai chỗ trong bản báo cáo, phần còn lại đã dùng được.
Lẽ ra mình phải tự thấy lỗi này.Người khác nhìn từ góc khác nên thấy chỗ mình chưa thấy; đó là lý do có người soát.
Lần này để lọt thì lần sau cũng sẽ lọt.Mình biết thêm một điểm cần chú ý, lần sau thêm nó vào danh sách soát.
Họ chỉ khen cho lịch sự thôi.Họ đã bỏ thời gian nói ra phần làm tốt; mình ghi nhận nó như ghi nhận phần góp ý.
Mình phải sửa thật hoàn hảo để chuộc lại.Mình sửa đúng chỗ được góp ý, không cần làm lại cả bản.

Câu cuối trong bảng là cái bẫy hay gặp: sau một lời góp ý, người cầu toàn có xu hướng làm lại toàn bộ để chứng minh mình, tốn gấp mấy lần mức cần. Sửa đúng chỗ, gửi lại sớm, và hỏi người góp ý đã ổn chưa, thường là cách lấy lại lòng tin nhanh nhất.

Câu trả lời mẫu cho những kiểu góp ý khó

Khi góp ý mơ hồ: "Em muốn chỉnh cho đúng ý anh, anh nói giúp em một hai chỗ cụ thể nhất được không ạ?" Bạn không đoán, không sửa tràn lan, và người góp ý cũng phải nghĩ rõ hơn về điều họ muốn.

Khi góp ý trước mặt người khác: "Dạ em ghi nhận, sau buổi họp em gặp anh trao đổi kỹ hơn phần này nhé." Câu này giữ được không khí cuộc họp và cho bạn một không gian riêng để hỏi thêm.

Khi bạn không đồng ý: "Em hiểu ý anh về phần chi phí. Em làm theo cách này vì số liệu tháng trước có biến động, anh xem giúp em lý do đó có hợp lý không ạ?" Nói lý do bằng thông tin, không bằng cảm xúc, và mở cho người kia quyết định.

Khi góp ý chạm vào điểm bạn vốn tự ti: "Em cảm ơn anh đã nói thẳng. Em cần một ngày để xem lại, chiều mai em gửi anh hướng sửa." Bạn không phải phản hồi ngay khi đang bị chạm vào chỗ đau.

Khi đánh giá cuối năm có điểm cần cải thiện: "Anh gợi ý giúp em một việc cụ thể em có thể làm khác đi trong quý tới, để mình cùng xem lại sau ba tháng ạ?" Câu này biến nhận xét thành kế hoạch có thời hạn, và bạn biết mình sẽ được nhìn nhận qua tiến triển, không qua một lời nhận xét duy nhất.

Những ngày sau buổi góp ý và khi nào cần hỗ trợ

Nếu đầu óc cứ quay lại buổi góp ý, thử cho nó một khung giờ: mười lăm phút buổi tối để viết ra mọi suy nghĩ về chuyện đó, hết giờ thì gấp sổ lại. Khi ý nghĩ quay lại vào lúc khác, nhắc mình "để tối nay viết". Cách này không xoá nỗi buồn, nhưng giúp nó không chiếm cả ngày.

Hành động sớm cũng giúp. Sửa xong một chỗ được góp ý và gửi lại trong ngày hôm sau thường làm nhẹ lòng hơn nhiều so với nằm nghĩ về nó. Cảm giác bất lực giảm khi bạn thấy mình đã làm được gì đó.

Theo dõi tiến bộ bằng cách ghi lại sau mỗi lần được góp ý: mình đã nghĩ về nó bao lâu, mình đã làm gì. Không chấm điểm. Sau vài tháng, nhiều người thấy thời gian "nghĩ mãi" ngắn dần từ cả tuần còn một buổi tối.

Nếu mỗi lời góp ý đều kéo theo nhiều ngày buồn bã, mất ngủ, cảm giác mình vô dụng, hoặc bạn bắt đầu né tránh công việc vì sợ bị nhận xét, đó là dấu hiệu nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần tại cơ sở y tế có chuyên môn. Nếu có lúc nảy ra ý nghĩ làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc một người thân tin cậy.

Khi góp ý đến từ đồng nghiệp hay khách hàng

Đồng nghiệp ngang cấp. Góp ý từ người ngang cấp đôi khi khó nghe hơn từ sếp, vì người cầu toàn dễ so sánh và nghĩ "họ cũng đâu hơn mình". Thử tách người nói khỏi nội dung: nếu ý đó đúng với yêu cầu của việc, nó vẫn có ích dù ai nói. Cảm ơn ngắn gọn và dùng phần hữu ích, phần còn lại để đó, không cần tranh luận.

Khách hàng phàn nàn. Lời phàn nàn của khách thường đi kèm cảm xúc và có khi gay gắt. Ghi lại phần sự việc: khách gặp vấn đề gì, lúc nào, họ cần gì để hài lòng. Phần giọng điệu thuộc về tâm trạng của khách lúc đó, không phải thước đo năng lực của bạn.

Nhân viên góp ý cho bạn. Nếu bạn ở vị trí dẫn dắt, góp ý từ người dưới quyền là món quà hiếm, vì họ phải vượt qua ngại ngần mới nói ra. Cảm ơn rõ ràng và cho họ thấy bạn đã thay đổi điều gì sau đó, họ sẽ tiếp tục nói thật.

Góp ý qua tin nhắn. Chữ viết không có giọng nói, nên người cầu toàn dễ đọc ra sự khó chịu không có thật. Trước khi buồn vì một tin nhắn cụt, đọc lại nó bằng giọng bình thường nhất có thể, hoặc hỏi lại trực tiếp nếu chưa rõ.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao bị góp ý một chút mà mình buồn cả tuần?

Người cầu toàn thường nghe lời góp ý về công việc như nhận xét về con người mình, rồi tự thêm vào những suy diễn như "sếp thất vọng về mình". Phần tự thêm đó nặng hơn nhiều so với lời góp ý thật.

Có nên giải thích ngay khi bị góp ý không?

Nên nghe hết và hỏi lại cho rõ trước. Giải thích ngay dễ nghe như chống chế và khiến bạn bỏ lỡ phần quan trọng. Nếu cần nói lý do, hẹn trao đổi sau khi đã hiểu đúng ý người góp ý.

Làm sao phân biệt góp ý cần sửa và sở thích của sếp?

Góp ý cần sửa là chỗ sai hoặc thiếu so với yêu cầu, như số liệu chưa cập nhật. Sở thích là cách trình bày người đó thích hơn. Với sở thích, cứ làm theo nếu họ là người dùng chính, nhưng không cần coi đó là lỗi của bạn.

Bị góp ý trước mặt cả nhóm thì nên phản ứng thế nào?

Ghi nhận ngắn gọn và hẹn trao đổi riêng sau buổi họp. Cách này giữ không khí chung và cho bạn thời gian bình tĩnh, sau đó bạn hỏi kỹ hơn hoặc trình bày lý do nếu cần.

Làm sao để nhớ lời khen nhiều như nhớ lời chê?

Ghi lời khen ra một cuốn sổ riêng ngay trong ngày, nói rõ ai khen điều gì. Người cầu toàn dễ coi phần làm tốt là đương nhiên, nên cần một chỗ cố định để thấy lại nó vào những ngày khó.

Khi nào việc khó nhận góp ý cần đến chuyên gia?

Khi mỗi lời góp ý kéo theo nhiều ngày buồn bã, mất ngủ, thấy mình vô dụng hoặc né tránh công việc vì sợ bị nhận xét. Khi đó nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần tại cơ sở y tế có chuyên môn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138