CauToan.comCầu Toàn
Cách sống "đủ tốt"

Ghi nhận tiến bộ nhỏ: cách người cầu toàn thấy được mình đã làm được gì

Người cầu toàn hay bỏ qua phần đã làm được để nhìn chỗ còn thiếu. Cách ghi nhận tiến bộ nhỏ hằng tuần, mừng mà không cần thưởng lớn và không biến nó thành điểm số.

A Vietnamese grandmother waters a row of small potted herbs on a sunny apartment balcony, low angle from beside the pots, warm morning light, soft green and coral

Ghi nhận tiến bộ nhỏ là tập dừng lại sau mỗi chặng để gọi tên điều mình đã làm được, trước khi nhìn sang điều còn thiếu. Người cầu toàn thường đi thẳng từ việc này sang việc khác mà không dừng ở vạch đích, nên dù làm nhiều, họ hiếm khi cảm thấy mình đã tiến lên.

Ghi nhận không phải tự khen sáo rỗng hay tự thưởng đắt tiền. Nó là một thói quen nhỏ giúp bạn có cái nhìn đầy đủ hơn về công sức của mình. Bài này nói vì sao người cầu toàn khó thấy tiến bộ, ba cách ghi nhận đơn giản, ví dụ cụ thể, và cách giữ cho việc ghi nhận không biến thành một bảng thành tích mới.

Vì sao làm xong mà vẫn thấy chưa đủ

Hãy tưởng tượng một người leo núi, mỗi lần lên tới một mỏm đá, thay vì nhìn xuống quãng đường đã qua, lại chỉ nhìn lên đỉnh và thấy còn xa. Người đó leo rất nhiều, nhưng cảm giác luôn là "vẫn chưa tới". Đó là cách nhiều người cầu toàn trải nghiệm công việc và cuộc sống.

Có hai lý do. Một là vạch đích của họ thường dịch xa thêm khi họ tới gần: hoàn thành dự án thì nghĩ tới dự án sau, được khen thì nghĩ "lần sau chưa chắc". Hai là họ coi những việc làm tốt là "đương nhiên phải thế", nên không đáng ghi nhận; chỉ những lỗi mới đáng chú ý.

Lâu dần, sự thiếu ghi nhận này làm cạn sức. Không có lúc nào cảm thấy đủ, nên cũng không có lúc nào thật sự nghỉ. Ghi nhận tiến bộ không làm bạn tự mãn; nó cho bạn những điểm dừng để thở, và cho bạn bằng chứng rằng công sức đang đi đến đâu đó.

Ba cách ghi nhận đơn giản

Ba dòng cuối ngày. Trước khi ngủ, viết ba điều đã làm được trong ngày, bất kể lớn nhỏ: "gửi báo cáo đúng hạn", "nấu cơm cho con", "dừng làm việc lúc sáu giờ". Chỉ ghi điều đã xảy ra, không thêm "nhưng còn…".

Một câu cuối mỗi việc lớn. Khi xong một việc lớn, trước khi mở việc tiếp theo, dừng một phút và tự trả lời: "Việc này mình làm tốt ở điểm nào?" Câu trả lời phải là một điểm cụ thể, ví dụ "mình giữ được số liệu khớp dù thời gian gấp".

So mình với chính mình ba tháng trước. Thay vì so với người khác hay với hình mẫu lý tưởng, so với chính bạn trong quá khứ gần. "Ba tháng trước mình mất bốn giờ cho bản này, giờ mất hai giờ rưỡi." Đây là kiểu so sánh công bằng nhất, vì cùng một người, cùng hoàn cảnh.

Kể với một người. Đôi khi nói ra giúp ghi nhận thật hơn. Kể với người thân hoặc bạn bè điều bạn vừa làm được, không cần khoe, chỉ chia sẻ: "Hôm nay mình nộp bài đúng hạn mà không thức khuya, lần đầu đấy."

Tiến bộ nào đáng ghi nhận ở người cầu toàn

Người cầu toàn hay chỉ coi kết quả lớn là tiến bộ. Nhưng với họ, những thay đổi nhỏ trong cách làm việc thường quý hơn. Bảng dưới gợi ý vài loại tiến bộ dễ bị bỏ qua.

Loại tiến bộVí dụVì sao đáng ghi
Dừng đúng lúcGửi bản báo cáo khi đã đạt tiêu chí, không sửa thêmĐây là kỹ năng khó nhất với người cầu toàn
Bắt đầu sớmViết dòng đầu tiên của bài tiểu luận ngay ngày nhận đềBớt được vòng lặp lo, né rồi làm gấp
Hỏi sớmGửi bản phác thảo cho sếp xem khi mới xong một nửaTiết kiệm công sức sửa lại về sau
Nghỉ ngơiTắt máy lúc tám giờ tối dù vẫn còn việcGiữ sức cho những ngày sau
Giọng tự nói mềm hơnMắc lỗi và nghĩ "mình sửa được" thay vì "mình kém"Thay đổi bên trong khó thấy nhưng rất bền
Để người khác làm theo cách của họĐể con tự gấp quần áo dù chưa thẳngGiảm căng thẳng cho cả hai bên

Khi ghi ba dòng cuối ngày, thử thêm ít nhất một dòng thuộc những loại này. Chúng là dấu hiệu bạn đang sống "đủ tốt" hơn, ngay cả khi kết quả công việc trông không khác trước.

Ví dụ: bạn Vy, sinh viên năm ba

Vy (nhân vật giả định) học năm ba, nổi tiếng trong lớp vì vở ghi đẹp và bài tập luôn chỉn chu. Nhưng Vy kể rằng chưa bao giờ thấy mình "học đủ": được điểm cao thì nghĩ do đề dễ, được thầy khen thì nghĩ thầy chỉ động viên. Vy bắt đầu thử ghi ba dòng cuối ngày.

Tuần đầu, Vy thấy khó: ghi xong dòng nào cũng muốn thêm chữ "nhưng". "Làm xong bài tập kinh tế vĩ mô, nhưng phần cuối còn sơ sài." Vy tập xoá phần "nhưng", để lại câu trọn vẹn. Tuần thứ hai, Vy bắt đầu ghi cả những việc không phải học: "đi ngủ trước mười hai giờ", "gọi điện cho bà".

Sau một tháng, Vy đọc lại khoảng chín mươi dòng. Điều làm Vy bất ngờ không phải là số lượng mà là thấy những việc mình từng coi là bình thường, thật ra đòi hỏi khá nhiều cố gắng. Vy nói rằng không thấy mình giỏi hơn, nhưng thấy mình "đỡ khắt khe với mình hơn một chút", và đó là điều Vy muốn.

Khi người khác khen: nhận lời khen thay vì gạt đi

Một dạng ghi nhận ít ai nghĩ tới là để lời khen của người khác được chạm tới mình. Người cầu toàn rất giỏi gạt lời khen: "Có gì đâu", "Còn nhiều chỗ chưa được", "Do may thôi". Mỗi lần gạt đi là một lần bỏ lỡ bằng chứng rằng công sức của mình có người nhìn thấy. Vài cách đáp khác:

  • Khi sếp khen bản báo cáo: thay "Dạ còn nhiều chỗ em chưa ưng" bằng "Dạ cảm ơn anh, phần so sánh em làm khá kỹ, em mừng là nó có ích."
  • Khi bạn khen bữa ăn: thay "Món này hơi mặn" bằng "Cảm ơn bạn, món này mình mới thử lần đầu."
  • Khi thầy cô khen bài: thay "Em làm vội lắm ạ" bằng "Em cảm ơn thầy, em sẽ giữ cách trình bày này."
  • Khi tự nghe lại lời khen trong đầu: câu cũ "chắc người ta nói cho vui" đổi thành câu mới "người ta thấy điều gì đó thật, mình ghi lại".

Nếu muốn, ghi lời khen vào cuốn sổ ghi nhận cùng ngày. Đọc lại những câu người khác nói về mình vào một hôm mệt mỏi thường có sức nặng hơn nhiều so với những gì bạn tự nhủ.

Mừng tiến bộ theo cách vừa phải

Ghi nhận có thể đi kèm một chút niềm vui cụ thể. Không cần phần thưởng lớn; với người cầu toàn, những niềm vui nhỏ, đều đặn hợp hơn những phần thưởng lớn hiếm hoi. Vài gợi ý:

  • Sau một việc lớn, cho mình mười lăm phút không làm gì có ích: uống trà, đi dạo, nghe một bài hát.
  • Cuối tuần, chọn một dòng ghi nhận đáng nhớ nhất và kể cho người thân trong bữa cơm.
  • Khi hoàn thành một dự án, đi ăn món mình thích với người đã hỗ trợ mình.
  • Đặt một vật nhỏ, như hòn sỏi hay chiếc kẹp giấy, vào một chiếc lọ mỗi lần dừng đúng lúc. Nhìn lọ đầy dần là một cách ghi nhận không cần chữ.

Tránh gắn phần thưởng với điều kiện quá khắt khe như "chỉ khi không có lỗi nào". Điều kiện đó đưa bạn trở lại vòng cầu toàn cũ. Phần thưởng tốt nhất là gắn với hành vi mới bạn đang tập: dừng đúng lúc, hỏi sớm, nghỉ ngơi, chứ không gắn với kết quả hoàn hảo.

Giữ cho ghi nhận không thành áp lực mới

Không đếm để so. Đừng so số dòng ghi nhận tuần này với tuần trước. Tuần ít dòng có thể là tuần bạn mệt, không phải tuần bạn kém.

Không bắt buộc mỗi ngày. Bỏ một hai ngày là chuyện bình thường. Nếu thấy việc ghi nhận thành gánh, giảm xuống ba lần mỗi tuần.

Không dùng để chứng minh với ai. Những dòng ghi nhận là của riêng bạn. Không cần đăng lên mạng xã hội hay khoe với đồng nghiệp, trừ khi bạn muốn chia sẻ.

Không biến thành bảng chấm điểm. Với trẻ em và học sinh, cha mẹ có thể khuyến khích con ghi điều con làm được, nhưng không nên biến nó thành bảng thi đua, chấm sao hay so với anh chị em. Một đứa trẻ ghi "hôm nay con tự buộc dây giày" cần được nghe "mẹ thấy rồi", không cần biết mình đứng thứ mấy.

Không đòi câu ghi nhận phải hay. Người cầu toàn có khi viết đi viết lại một dòng ghi nhận cho tới khi thấy chữ nghĩa ổn. Dòng ghi nhận cẩu thả, viết vội, vẫn làm đúng việc của nó: nhắc bạn rằng hôm nay đã có điều được làm.

Khi không thấy được điều gì tốt ở mình

Có những giai đoạn, dù cố gắng thế nào, bạn vẫn không viết nổi một dòng ghi nhận vì mọi thứ đều có vẻ vô nghĩa hoặc chưa đủ. Nếu tình trạng đó chỉ kéo dài vài ngày khi bận rộn, mệt mỏi, hãy nghỉ ngơi và quay lại sau. Nhưng nếu nó kéo dài nhiều tuần, đi kèm cảm giác buồn bã, trống rỗng, mất hứng thú với những việc từng thích, mất ngủ hoặc mệt mỏi liên tục, đó là lúc nên tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần ở cơ sở y tế có chuyên môn.

Nói với một người thân về những gì bạn đang trải qua cũng giúp ích. Câu mở lời đơn giản: "Dạo này mình thấy làm gì cũng không thấy đủ, mình hơi lo, mình muốn kể với bạn." Nếu có lúc xuất hiện ý nghĩ làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc một người thân bạn tin cậy.

Ghi nhận tiến bộ là một thói quen hữu ích trong đời thường, nhưng nó không thay thế được sự hỗ trợ chuyên môn khi bạn đang thật sự khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

Ghi nhận tiến bộ có làm mình tự mãn không?

Hiếm khi, nhất là với người cầu toàn vốn có xu hướng ngược lại. Ghi nhận chỉ giúp bạn nhìn đầy đủ hơn, thấy cả phần đã làm được bên cạnh phần còn thiếu. Nó cân lại cán cân chứ không làm lệch sang phía tự mãn.

Nên ghi nhận tiến bộ vào lúc nào trong ngày?

Cuối ngày, trước khi ngủ, là thời điểm phổ biến vì bạn nhìn lại được cả ngày. Ngoài ra, ngay sau khi xong một việc lớn cũng là lúc tốt để dừng một phút và gọi tên điều mình làm tốt trước khi chuyển sang việc khác.

Những việc bình thường như nấu cơm có đáng ghi nhận không?

Có. Người cầu toàn hay coi những việc hằng ngày là đương nhiên, nhưng chúng cũng cần công sức. Ghi nhận cả những việc này giúp bạn thấy được lượng việc thật mình gánh mỗi ngày, và bớt cảm giác chưa làm được gì.

Làm sao để không thêm chữ nhưng sau mỗi câu ghi nhận?

Viết câu ghi nhận rồi dừng, không viết tiếp. Nếu muốn ghi điều còn thiếu, ghi ở một trang khác hoặc một thời điểm khác. Tách hai việc ra giúp mỗi câu ghi nhận được trọn vẹn.

Cha mẹ giúp con ghi nhận tiến bộ thế nào cho đúng?

Hỏi con hôm nay con thấy mình làm được điều gì, và lắng nghe mà không chấm điểm hay so sánh với bạn bè, anh chị em. Ghi nhận nỗ lực và cách làm của con, như con đã tự làm bài trước khi hỏi, hơn là chỉ ghi nhận kết quả.

Ghi nhận tiến bộ có cần sổ riêng không?

Không bắt buộc. Một cuốn sổ nhỏ, phần ghi chú trên điện thoại hay mặt sau tờ lịch đều được. Điều quan trọng là bạn đọc lại được sau vài tuần, vì đọc lại là lúc ghi nhận phát huy tác dụng rõ nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138