Đặt giới hạn thời gian là quyết định trước mỗi việc được bao nhiêu phút hoặc bao nhiêu giờ, rồi làm tốt nhất có thể trong khoảng đó thay vì làm tới khi thấy hoàn hảo. Với người cầu toàn, đây là cách đổi câu hỏi "đã đủ tốt chưa", vốn không có điểm dừng, thành câu hỏi "trong một tiếng này, làm phần nào trước", vốn trả lời được.
Kỹ thuật nghe đơn giản nhưng hay thất bại vì người ta đặt giờ rồi lờ nó đi. Bài này nói cách ước lượng hợp lý, cách chia một khoảng giờ thành từng chặng, chuyện gì xảy ra khi hết giờ mà việc chưa xong, và cách bắt đầu từ những việc ít rủi ro để tập dần.
Vì sao việc cứ phình ra khi bạn cầu toàn
Có một hiện tượng nhiều người đi làm đều thấy: việc thường kéo dài cho tới khi hết thời gian dành cho nó. Ở người cầu toàn, hiện tượng này mạnh hơn, vì họ luôn tìm được thêm chỗ để sửa. Một bài thuyết trình hai mươi trang có thể làm xong trong một buổi chiều, hoặc kéo dài ba ngày nếu ngày nào cũng mở ra chỉnh màu, đổi chữ, thêm hình.
Phần thời gian thêm vào hiếm khi mang lại lợi ích tương xứng. Hai giờ đầu tạo ra phần lớn giá trị; những giờ sau chủ yếu đổi những chi tiết mà người xem không nhận ra. Nhưng vì người cầu toàn nhìn thấy rõ từng chi tiết, họ thấy những giờ sau cũng quan trọng như giờ đầu.
Giới hạn thời gian không tranh luận với cảm giác đó. Nó chỉ đặt ra một khung từ bên ngoài, giống như khi đi thi: hết giờ là nộp, và kỳ lạ là nhiều người làm bài thi tốt hơn làm bài ở nhà. Khi biết mình chỉ có chín mươi phút, bạn tự động chọn làm phần quan trọng trước, thay vì sa vào chỗ đẹp nhất.
Ước lượng thời gian: con số đầu tiên đến từ đâu
Người cầu toàn hay ước lượng sai theo hai hướng: hoặc đặt rất ngắn vì nghĩ "người giỏi phải làm nhanh", hoặc không dám đặt vì sợ không kịp. Bảng dưới gợi ý cách lấy con số ban đầu.
| Tình huống | Cách lấy con số | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Việc đã từng làm | Lấy thời gian lần trước trừ đi phần sửa thêm sau khi đã đủ dùng | Báo cáo tháng trước mất năm giờ, trong đó hai giờ cuối chỉnh trình bày: đặt ba giờ rưỡi |
| Việc mới, có người từng làm | Hỏi đồng nghiệp hoặc bạn học họ mất bao lâu, cộng thêm một phần ba vì bạn mới | Bạn cùng lớp làm bài thu hoạch trong hai giờ: đặt hai giờ bốn mươi phút |
| Việc mới hoàn toàn | Đặt một khoảng thăm dò ngắn để xem việc cần gì, sau đó mới đặt giờ cho phần chính | Ba mươi phút đọc tài liệu và phác dàn ý, rồi quyết định có cần thêm mấy buổi |
| Việc lặp lại hằng ngày | Đo thật trong một tuần, lấy mức giữa, không lấy ngày nhanh nhất | Trả lời thư khách mỗi sáng: đo được từ ba mươi đến năm mươi phút, đặt bốn mươi |
Con số đầu tiên không cần đúng. Nó chỉ cần đủ hợp lý để bắt đầu, và mỗi lần làm xong bạn sửa nó dựa trên thực tế. Sau vài lần, ước lượng của bạn sẽ sát hơn nhiều so với cảm tính.
Chia một khoảng giờ thành chặng: ví dụ chín mươi phút
Một khoảng giờ liền mạch dễ bị nuốt trọn bởi phần bạn thích nhất. Chia nó thành chặng giúp phần quan trọng không bị bỏ lại cuối cùng. Ví dụ với một bản đề xuất gửi khách, có chín mươi phút:
- Mười phút đầu: đọc lại yêu cầu, viết ba ý chính khách cần thấy. Chưa mở phần trình bày.
- Bốn mươi phút tiếp: viết toàn bộ nội dung thô, đủ các phần, chưa sửa câu chữ. Gặp chỗ chưa chắc thì đánh dấu và đi tiếp.
- Hai mươi phút: quay lại các chỗ đánh dấu, kiểm số liệu, tên khách, giá và thời hạn. Đây là phần sai thì ảnh hưởng thật.
- Mười lăm phút: sửa câu chữ và trình bày, bắt đầu từ trang đầu vì người đọc thấy nó trước.
- Năm phút cuối: đọc lướt một lượt, lưu và gửi. Không mở thêm việc mới trong năm phút này.
Để ý thứ tự: nội dung trước, độ chính xác sau, hình thức cuối cùng. Người cầu toàn hay làm ngược lại, mất nửa thời gian vào trang bìa và phông chữ, rồi cuống cuồng ở phần số liệu. Đảo thứ tự là đổi được nhiều nhất mà không phải hạ tiêu chuẩn.
Hết giờ mà việc chưa xong: ba lựa chọn, không có lựa chọn "làm tiếp vô hạn"
Nộp phần đã có kèm ghi chú. Nếu phần chính đã đủ dùng, gửi đi kèm một dòng nói rõ phần nào còn sơ bộ. Ví dụ: "Em gửi bản đủ nội dung, phần phụ lục số liệu chi tiết em bổ sung trong chiều mai." Người nhận thường thích có bản sớm để xem hướng hơn là chờ bản đẹp.
Thêm một khoảng giờ có giới hạn. Nếu thật sự thiếu phần bắt buộc, cho phép thêm một khoảng, nhưng ngắn hơn khoảng đầu, ví dụ một phần ba. Quyết định này nên ghi ra, để bạn biết mình đang chủ động gia hạn chứ không phải trôi.
Thu hẹp việc. Có lúc hết giờ là dấu hiệu việc lớn hơn bạn nghĩ. Thay vì làm cả, hãy chọn làm trọn một phần và hẹn phần kia sang buổi khác, hoặc hỏi người giao việc nên ưu tiên phần nào.
Ghi lại để lần sau ước lượng tốt hơn. Dù chọn cách nào, ghi một dòng: đặt bao lâu, thực tế cần bao lâu, phần nào ngốn thời gian. Đây không phải để tự trách mà để con số lần sau sát hơn.
Bắt đầu từ đâu để không vỡ kế hoạch ngay tuần đầu
Đừng thử giới hạn thời gian lần đầu với việc quan trọng nhất tháng. Áp lực khi đó quá lớn, bạn sẽ bỏ giờ ngay khi thấy lo. Hãy chọn những việc lặp lại, ít rủi ro, nơi thói quen làm quá tay của bạn hiện rõ: trả lời thư, soạn tin nhắn dài, dọn một góc nhà, chuẩn bị bữa tối cuối tuần, ghi chép bài giảng.
Tuần đầu, chọn hai việc như vậy, đặt giờ, và chỉ quan sát. Hết giờ thì dừng, kể cả khi thấy khó chịu. Ghi ra cảm giác lúc dừng và điều gì xảy ra sau đó: có ai phàn nàn không, bạn có phải quay lại không. Phần lớn người cầu toàn ngạc nhiên vì hậu quả của việc dừng đúng giờ nhỏ hơn nhiều so với nỗi lo trước đó.
Tuần thứ hai, thêm một việc lớn hơn một chút. Dần dần, bạn có bằng chứng của riêng mình rằng làm trong khung giờ vẫn ra kết quả dùng được. Bằng chứng tự thu thập thuyết phục hơn mọi lời khuyên, vì nó đến từ chính công việc và chính người xung quanh bạn.
Khi người khác thấy bạn "làm nhanh quá"
Một nỗi lo hay gặp: nếu nộp nhanh, người ta sẽ nghĩ mình làm qua loa. Vài cách giữ uy tín mà vẫn giữ giờ:
- Nói rõ phạm vi khi gửi: "Bản này em tập trung vào ba điểm chính anh chị cần, phần chi tiết em làm tiếp nếu cần."
- Kiểm kỹ những chỗ sai thì ảnh hưởng thật (số liệu, tên, ngày, giá) dù khung giờ ngắn; cắt bớt ở phần trình bày, không cắt ở phần chính xác.
- Hỏi lại người nhận sau khi họ dùng: "Bản đó dùng được chưa, có chỗ nào cần thêm?" Câu trả lời giúp bạn biết khung giờ đã vừa hay chưa.
- Với người thân, nói trước: "Hôm nay mình dọn một tiếng thôi, chỗ còn lại để cuối tuần." Người sống cùng hiếm khi để ý mức sạch như bạn lo.
Uy tín ở chỗ làm thường đến từ việc đúng hẹn và đúng chỗ quan trọng, ít khi đến từ những chi tiết không ai nhìn. Nộp đúng giờ một bản tốt thường được nhớ lâu hơn nộp trễ một bản hoàn hảo.
Câu tự nói khi đồng hồ báo hết giờ
Lúc nghe tiếng báo, trong đầu người cầu toàn hay vang lên vài câu quen thuộc. Đổi câu không làm cảm giác biến mất ngay, nhưng giúp bạn có lựa chọn khác ngoài việc làm tiếp.
| Câu cũ | Câu mới |
|---|---|
| "Chưa xong thì chưa được dừng." | "Hết khung giờ thì dừng để quyết định, không dừng hẳn." |
| "Người khác sẽ thấy chỗ chưa đẹp." | "Người nhận cần nội dung đúng trước, chỗ đẹp để lần sau." |
| "Thêm mười phút nữa thôi." | "Nếu cần thêm, mình ghi ra và đặt hẳn một khung mới." |
| "Dừng lúc này là bỏ dở." | "Dừng đúng giờ là giữ lời hẹn với chính mình." |
| "Lần này phải làm cho thật tốt." | "Lần này làm tốt trong một tiếng, lần sau tốt hơn nữa." |
Chọn một câu mới hợp với bạn nhất, viết lên mẩu giấy đặt cạnh chỗ làm việc. Khi đồng hồ báo, đọc nó trước khi quyết định. Câu nào nghe gượng gạo thì sửa theo giọng của mình, vì câu tự nói chỉ có tác dụng khi nó nghe giống bạn.
Theo dõi tiến bộ mà không biến nó thành áp lực mới
Người cầu toàn có thể biến chính kỹ thuật giới hạn thời gian thành một cuộc thi mới: phải luôn xong đúng giờ, phải ước lượng chính xác từng phút. Đó là cầu toàn đổi áo. Mục tiêu không phải đúng giờ tuyệt đối mà là thời gian bạn dành cho việc ngày càng tương xứng với giá trị của nó.
Một cách theo dõi nhẹ là cuối tuần nhìn lại và trả lời ba câu: tuần này có việc nào dừng được đúng khung giờ không; có việc nào vượt nhiều, vì sao; thời gian dư ra bạn đã dùng vào đâu, nghỉ ngơi, gia đình hay việc khác. Câu cuối quan trọng, vì lợi ích của kỹ thuật này nằm ở những giờ bạn lấy lại được.
Nếu sau một thời gian mà bạn vẫn không thể dừng, liên tục làm tới khuya, thấy kiệt sức hoặc lo lắng kéo dài, đó không còn là chuyện kỹ thuật quản lý thời gian. Lúc đó nên trò chuyện với chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần ở cơ sở y tế có chuyên môn để được hỗ trợ đúng cách.
Câu hỏi thường gặp
Giới hạn thời gian có làm chất lượng công việc giảm không?
Ở phần lớn việc thì không, vì thời gian cắt đi chủ yếu là phần chỉnh sửa người khác không nhận ra. Điều kiện là bạn dùng khung giờ để làm phần quan trọng trước và kiểm kỹ những chỗ sai thì ảnh hưởng thật, như số liệu, tên, giá, ngày tháng.
Nên đặt giới hạn bằng đồng hồ báo hay chỉ nhìn giờ?
Đồng hồ báo hoặc hẹn giờ trên điện thoại giúp nhiều hơn, vì người cầu toàn khi đang tập trung sửa rất dễ quên nhìn giờ. Tiếng báo là một tín hiệu từ bên ngoài, giống tiếng chuông hết giờ thi, dễ tuân theo hơn lời tự nhắc trong đầu.
Làm sao để không bị cuống khi biết thời gian có hạn?
Chia khoảng giờ thành chặng và viết ra trước giúp bớt cuống, vì bạn biết lúc nào làm gì. Nếu vẫn thấy hồi hộp, bắt đầu với khung giờ rộng hơn một chút rồi thu dần, và chọn những việc ít quan trọng để tập trước.
Có việc nào không nên giới hạn thời gian?
Những việc liên quan tới an toàn, sức khoẻ, tiền bạc lớn hay pháp lý cần làm theo quy trình và kiểm tra đầy đủ, không cắt bớt. Giới hạn thời gian phù hợp nhất với phần trình bày, câu chữ, sắp xếp và những việc lặp lại hằng ngày.
Hết giờ mà vẫn muốn làm tiếp thì có nên cố dừng không?
Nên dừng ít nhất một lúc, đứng dậy, uống nước rồi quyết định có gia hạn hay không. Khoảng nghỉ ngắn giúp bạn chọn bằng đầu óc tỉnh táo thay vì bằng đà đang sửa. Nếu gia hạn, đặt khoảng mới ngắn hơn khoảng đầu.
Giới hạn thời gian khác gì với tiêu chí xong việc?
Tiêu chí xong việc cho biết làm tới đâu thì đủ, còn giới hạn thời gian cho biết được dùng bao nhiêu giờ để đạt mức đó. Hai cách bổ sung cho nhau: có tiêu chí để biết đích, có khung giờ để không đi đường vòng quá lâu.