CauToan.comCầu Toàn
Cầu toàn và sức khoẻ tinh thần

Chuẩn bị cho buổi gặp chuyên gia tâm lý lần đầu: ghi gì, hỏi gì, mong đợi gì

Lần đầu gặp chuyên gia tâm lý, người cầu toàn hay lo nói chưa đủ, chưa đúng. Nên ghi chép gì trước, hỏi gì trong buổi đầu và mong đợi thế nào cho thực tế.

A Vietnamese woman in her forties waits in a calm clinic waiting room, a small closed notebook on her lap, potted plant beside her, medium side shot, soft daylight

Để chuẩn bị cho buổi gặp chuyên gia tâm lý lần đầu, bạn chỉ cần ghi lại vài điều chính: điều gì khiến bạn tìm tới, nó bắt đầu từ khi nào, ảnh hưởng tới giấc ngủ, công việc, quan hệ ra sao, và vài câu hỏi muốn hỏi. Không cần trình bày trọn vẹn hay "đúng"; người có chuyên môn sẽ hỏi thêm để hiểu bạn. Với người cầu toàn, điều quan trọng nhất là cho phép buổi đầu được vụng về.

Người cầu toàn thường biến cả việc đi khám thành một bài thi: lo nói chưa đủ ý, lo kể lộn xộn, lo chuyên gia đánh giá mình. Phần dưới đây giúp bạn biết nên gặp ai, chuẩn bị những gì là vừa đủ, những câu hỏi đáng hỏi, buổi đầu thường diễn ra thế nào, và nên làm gì sau đó. Mỗi cơ sở có cách làm việc riêng, nên hãy coi đây là gợi ý chung, không phải quy trình bắt buộc.

Bác sĩ chuyên khoa tâm thần và chuyên gia tâm lý khác nhau thế nào

Hai danh xưng này hay bị dùng lẫn, nhưng vai trò khác nhau. Bác sĩ chuyên khoa tâm thần là bác sĩ y khoa, có thể thăm khám, chẩn đoán và khi cần thì chỉ định điều trị bằng thuốc. Chuyên gia tâm lý, hay nhà tâm lý lâm sàng, thường làm việc qua trò chuyện, đánh giá tâm lý và các hình thức hỗ trợ tâm lý kéo dài nhiều buổi. Hai bên thường phối hợp với nhau.

Nếu chưa biết nên gặp ai, bạn không cần tự quyết. Hãy tới một cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý, kể vấn đề của mình, và người ở đó sẽ hướng bạn tới hình thức phù hợp. Bác sĩ đa khoa bạn đang quen cũng có thể giới thiệu.

Người cầu toàn hay muốn chọn đúng ngay từ đầu, sợ đi nhầm chỗ là phí thời gian. Thực tế, buổi gặp đầu tiên ở bất kỳ nơi nào có chuyên môn cũng giúp làm rõ bước tiếp theo. Đi nhầm cửa không có nghĩa là thất bại; nó chỉ là một bước để tìm ra cửa đúng.

Một điều cần nhớ: chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được tình trạng của bạn. Bài viết hay các bảng tự kiểm tra trên mạng không thay cho buổi gặp này.

Ghi lại gì trước buổi gặp

Một trang giấy là đủ. Mục đích là giúp bạn không quên những điều chính khi hồi hộp, chứ không phải soạn một bản trình bày hoàn chỉnh.

  • Điều khiến bạn tìm tới. Một hai câu, bằng lời của bạn: "Mấy tháng nay mình ngủ rất kém, lúc nào cũng thấy mình làm chưa đủ."
  • Từ khi nào và có gì thay đổi lúc đó. Đổi việc, sinh con, chuyển nhà, mất người thân, hay không có sự kiện gì rõ ràng.
  • Ảnh hưởng tới đời sống. Giấc ngủ, ăn uống, công việc, quan hệ với người thân, những việc từng thích.
  • Những gì đã thử. Nghỉ phép, đổi giờ làm, tập thể dục, tâm sự với bạn bè, và kết quả ra sao.
  • Thông tin sức khoẻ. Các bệnh đang điều trị, thuốc đang dùng, nếu có.
  • Điều bạn mong muốn. Ngủ được, bớt lo, làm việc nhẹ hơn, hiểu mình hơn. Không cần mục tiêu lớn.
  • Vài câu hỏi. Xem phần câu hỏi gợi ý bên dưới.

Nếu thấy mình đang viết tới trang thứ ba, sửa câu cho thật hay, hay sắp xếp theo đề mục, đó là tính cầu toàn đang làm việc. Hãy dừng lại ở một trang. Ghi chép lộn xộn vẫn hữu ích như ghi chép gọn gàng, vì chuyên gia đọc để hiểu bạn chứ không để chấm điểm.

Một trang ghi chép mẫu của anh Tùng

Anh Tùng là kỹ sư, ba mươi lăm tuổi, quyết định đi khám sau nhiều tháng ngủ kém. Trang ghi chép của anh viết vội trong giờ nghỉ trưa, đại ý như sau. Lý do: "Ngủ kém khoảng bốn tháng, nằm xuống là nghĩ lại việc, sáng dậy đã mệt. Hay cáu với vợ con." Bắt đầu khi nào: "Từ lúc được lên trưởng nhóm, nhiều trách nhiệm hơn."

Ảnh hưởng: "Hay làm tới khuya, sửa việc của các bạn trong nhóm. Ít đi đá bóng như trước. Ăn uống thất thường." Đã thử: "Nghỉ phép ba ngày, đỡ được hai hôm rồi lại như cũ." Sức khoẻ: "Không có bệnh gì đang điều trị." Mong muốn: "Ngủ được, bớt cáu." Câu hỏi: "Có cần đi nhiều buổi không? Có phải dùng thuốc không?"

Trang giấy ấy có lỗi chính tả, có chỗ gạch xoá, nhưng nó giúp anh không quên điều gì khi ngồi trước chuyên gia và lúng túng ở mấy phút đầu. Anh kể lại rằng chuyên gia đọc lướt rồi hỏi thêm về công việc, gia đình, và anh thấy nhẹ nhõm vì không phải tự sắp xếp mọi thứ cho mạch lạc.

Điều đáng học từ trang giấy của anh Tùng là nó ngắn và thật. Anh không cố giải thích vì sao mình như vậy, không tự đặt tên cho tình trạng của mình, cũng không viết những điều nghĩ rằng chuyên gia muốn nghe. Anh chỉ ghi lại điều đang xảy ra, và để phần hiểu và đánh giá cho người có chuyên môn.

Những câu hỏi nên hỏi trong buổi đầu

Buổi gặp là trao đổi hai chiều. Bạn có quyền hỏi để hiểu rõ mình sẽ được hỗ trợ thế nào. Chọn vài câu phù hợp, không cần hỏi hết.

  • Theo anh chị, tình trạng của em cần được hỗ trợ theo hướng nào?
  • Thường cần bao nhiêu buổi gặp, mỗi buổi bao lâu, cách bao lâu một lần?
  • Chi phí mỗi buổi là bao nhiêu và có thay đổi theo thời gian không?
  • Thông tin em kể được giữ thế nào, có ai khác được biết không?
  • Giữa các buổi, nếu thấy tệ hơn thì em nên làm gì?
  • Em có cần gặp thêm bác sĩ chuyên khoa tâm thần, hay làm thêm kiểm tra nào không?
  • Làm sao để biết việc hỗ trợ đang có ích?

Nếu có điều bạn chưa hiểu, cứ hỏi lại. Người cầu toàn thường ngại hỏi lại vì sợ bị coi là chậm hiểu, nhưng trong buổi khám, hỏi lại là cách để bạn nắm được việc chăm sóc sức khoẻ của chính mình. Ghi câu trả lời vào cùng trang giấy để xem lại sau.

Nếu đi cùng người thân, bạn có thể nhờ họ ghi giúp những điều chuyên gia dặn, để mình tập trung vào cuộc trò chuyện. Hãy thống nhất trước với người thân rằng họ chỉ ghi chép và hỗ trợ, phần kể chuyện vẫn là của bạn.

Buổi đầu tiên thường diễn ra thế nào

Mỗi nơi có cách làm riêng, nhưng buổi đầu thường dành nhiều thời gian để lắng nghe. Người gặp bạn sẽ hỏi về điều khiến bạn tìm tới, về cuộc sống hằng ngày, gia đình, công việc, sức khoẻ. Có thể bạn được mời điền một vài bảng hỏi. Có những câu hỏi khá riêng tư; bạn trả lời trong chừng mực mình thấy thoải mái, và hoàn toàn được phép nói "em chưa sẵn sàng kể chuyện này".

Đừng kỳ vọng buổi đầu sẽ giải quyết được vấn đề. Nó giống buổi khám đầu tiên ở bất kỳ chuyên khoa nào: để người có chuyên môn nắm được bức tranh và đề xuất hướng đi. Nhiều người ra về với cảm giác "chưa làm được gì", và điều đó hoàn toàn bình thường.

Cũng có thể bạn khóc, nói lộn xộn, quên điều định kể. Người cầu toàn hay xấu hổ về những điều này. Hãy nhớ rằng người ngồi đối diện đã gặp rất nhiều người ở đúng trạng thái đó, và việc bạn đến được đã là bước quan trọng nhất của buổi hôm ấy.

Kỳ vọng của người cầu toàn và điều thường xảy ra

Đặt hai cột cạnh nhau giúp bạn chuẩn bị tâm thế, bớt thất vọng khi mọi thứ không diễn ra như hình dung.

Người cầu toàn hay mongĐiều thường xảy ra
Kể mạch lạc, đủ ý ngay buổi đầuKể lộn xộn, được hỏi thêm để làm rõ
Ra về với lời giải cụ thểRa về với hướng đi và lịch gặp tiếp
Được khen là mình hợp tác tốtKhông có chuyện chấm điểm người đến khám
Thấy đỡ ngay sau vài buổiThay đổi đến dần, có lúc lên lúc xuống
Tìm được người hợp ngay lần đầuĐôi khi cần đổi người để thấy phù hợp

Nếu sau vài buổi bạn thấy không hợp với cách làm việc của người hỗ trợ, cứ nói thẳng hoặc tìm nơi khác. Sự phù hợp quan trọng, và đổi người không phải là bạn khó tính hay thất bại.

Người cầu toàn cũng hay đặt cho mình mục tiêu trở thành "người đến khám tốt nhất": làm đủ mọi hướng dẫn, không bao giờ trễ hẹn, buổi nào cũng có tiến bộ để kể. Đây là cùng một khuôn mẫu đã khiến bạn mệt. Buổi gặp không phải nơi để thể hiện, mà là nơi bạn được phép chưa ổn.

Sau buổi gặp nên làm gì

Những ngày sau buổi đầu, người cầu toàn hay tua lại mọi điều mình đã nói và lo nói chưa đúng. Các bước sau giúp bạn đi tiếp nhẹ nhàng hơn.

  1. Ghi lại vài dòng ngay sau buổi gặp. Điều chuyên gia đề xuất, lịch hẹn tiếp, điều bạn thấy nhẹ hoặc khó.
  2. Không tua lại từng câu mình đã kể. Nếu nhớ ra điều quan trọng chưa nói, ghi vào giấy để kể ở buổi sau.
  3. Làm theo hướng dẫn được giao, ở mức vừa sức. Nếu được đề nghị ghi chép hay thay đổi nếp sinh hoạt, làm theo mức bạn làm được, không cần làm hoàn hảo.
  4. Đặt lịch buổi tiếp theo ngay. Người cầu toàn hay hoãn vì thấy mình "chưa chuẩn bị đủ" cho buổi sau. Buổi sau không cần chuẩn bị gì đặc biệt.
  5. Biết cách liên hệ khi thấy tệ hơn. Ghi lại hướng dẫn của cơ sở về việc này. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc báo cho người thân bạn tin cậy.

Để theo dõi, mỗi tuần ghi một dòng về điều đã khác đi so với tuần trước, dù rất nhỏ. Không chấm điểm. Những dòng ấy cũng là thông tin quý để mang tới các buổi gặp tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Lần đầu gặp chuyên gia tâm lý cần mang theo gì?

Một trang ghi chép ngắn về điều khiến bạn tìm tới, thời điểm bắt đầu, ảnh hưởng tới đời sống, những gì đã thử, thuốc đang dùng nếu có và vài câu hỏi. Mang theo giấy tờ tuỳ thân theo yêu cầu của cơ sở.

Nên gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hay chuyên gia tâm lý trước?

Nếu chưa rõ, hãy tới cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý và kể vấn đề của mình. Người ở đó sẽ hướng bạn tới hình thức phù hợp. Hai bên thường phối hợp với nhau.

Kể lộn xộn trong buổi đầu có sao không?

Không sao. Người có chuyên môn quen với việc người đến khám hồi hộp, quên ý hay khóc. Họ sẽ hỏi thêm để hiểu bạn. Một trang ghi chép ngắn giúp bạn không quên điều chính.

Một buổi gặp có giải quyết được vấn đề không?

Thường là không. Buổi đầu để chuyên gia nắm bức tranh và đề xuất hướng đi. Thay đổi đến dần qua nhiều buổi, có lúc lên lúc xuống. Ra về với cảm giác chưa làm được gì là chuyện bình thường.

Có được hỏi về chi phí và việc giữ thông tin không?

Có, và nên hỏi. Bạn có quyền biết chi phí mỗi buổi, số buổi dự kiến và cách cơ sở giữ thông tin của người đến khám. Hiểu rõ những điều này giúp bạn yên tâm hơn khi đi tiếp.

Nếu thấy không hợp với chuyên gia thì làm sao?

Bạn cứ nói thẳng điều mình thấy chưa hợp, hoặc tìm một nơi khác. Sự phù hợp giữa bạn và người hỗ trợ là điều quan trọng, và đổi người không có nghĩa là bạn khó tính.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138