CauToan.comCầu Toàn
Cầu toàn trong công việc

Cầu toàn trong nghề kế toán, kỹ thuật: kỹ ở đâu thì đáng, ở đâu thì thừa

Làm nghề mà sai một số là hỏng việc, cầu toàn là điểm mạnh. Nhưng kỹ ở đâu mới đáng? Cách người làm kế toán, kỹ sư, lập trình viên phân vùng rủi ro để bớt mệt.

A Vietnamese engineer in a hard hat inspects pipes in a clean industrial workshop, low angle from behind, cool fluorescent light mixed with daylight from high windows

Trong nghề kế toán và kỹ thuật, sự kỹ lưỡng đáng giá nhất ở những chỗ sai sót khó phát hiện, khó sửa hoặc gây hậu quả lan rộng: số liệu nộp cơ quan nhà nước, thông số an toàn, phần mã chạm tới dữ liệu khách hàng. Ở những chỗ sai sót lộ ra ngay và sửa được trong vài phút, kỹ thêm thường là thừa. Phân vùng rủi ro rõ ràng giúp bạn dồn sự cẩn thận vào đúng chỗ thay vì kiểm tra mọi thứ với cùng một mức lo.

Người làm nghề chính xác thường được dạy rằng cẩn thận không bao giờ thừa. Câu đó đúng với từng chỗ riêng lẻ, nhưng khi cộng lại, kiểm tra mọi thứ ở mức cao nhất làm bạn chậm, mệt, và đến lúc mệt thì lại dễ để lọt đúng những lỗi quan trọng. Phần dưới đây giúp bạn phân vùng rủi ro, thiết kế danh sách kiểm tra theo vùng, xử lý thói quen kiểm lại vì bất an, và nói chuyện với quản lý về mức kiểm duyệt hợp lý.

Ba người, ba nghề, một thói quen

Chị Trang làm kế toán thuế ở một công ty xây dựng. Mỗi tờ khai chị soát ba lượt, kể cả những tờ khai nội bộ mà sai thì chỉ cần sửa trong hệ thống. Anh Đức là kỹ sư bảo trì ở một nhà máy, ghi chép nhật ký kỹ thuật tỉ mỉ tới mức mỗi ca anh ở lại thêm bốn mươi phút để hoàn thiện. Bình là lập trình viên, không chịu gửi đoạn mã nào cho đồng nghiệp xem nếu chưa viết lại cho "sạch" ít nhất hai lần.

Ba người, ba nghề, cùng một điểm: sự kỹ lưỡng của họ là thật và có ích ở nhiều chỗ, nhưng đang được áp đồng đều lên mọi việc. Tờ khai nộp cơ quan thuế và tờ khai nội bộ được soát như nhau. Thông số an toàn của thiết bị và ghi chú về lịch thay dầu được ghi chép như nhau. Đoạn mã xử lý thanh toán và đoạn mã đổi màu nút bấm được viết lại như nhau.

Hệ quả cũng giống nhau: thời gian ít đi cho những chỗ cần kỹ thật, mệt mỏi nhiều lên, và cảm giác lúc nào cũng chưa xong. Trớ trêu là cả ba đều từng để lọt một lỗi đáng kể vào đúng những ngày mệt nhất, sau khi đã dành rất nhiều công cho những chỗ ít quan trọng.

Câu hỏi không phải là có nên cẩn thận hay không, mà là cẩn thận ở đâu, mức nào. Câu trả lời cần được nghĩ trước, khi đầu óc tỉnh táo, chứ không quyết định trong lúc đang lo.

Phân vùng rủi ro: đỏ, vàng, xanh

Chia công việc thành ba vùng theo hai câu hỏi: sai thì có dễ phát hiện không, và sai thì hậu quả có lan rộng không.

VùngĐặc điểmVí dụMức kiểm
ĐỏSai khó phát hiện, khó sửa, hậu quả lan ra ngoàiTờ khai thuế, thông số an toàn, mã xử lý thanh toán, số liệu kiểm toánKiểm theo danh sách đầy đủ, có người thứ hai soát
VàngSai phát hiện được, sửa tốn công nhưng không lan rộngBáo cáo quản trị nội bộ, bản vẽ chưa phát hành, mã tính năng mớiKiểm theo danh sách rút gọn, một lượt
XanhSai lộ ra ngay, sửa trong vài phútBút toán tạm trong kỳ, ghi chú vận hành, chỉnh giao diện nhỏLàm, xem lại nhanh, chuyển tiếp

Liệt kê mười việc bạn làm nhiều nhất trong tháng và xếp mỗi việc vào một vùng. Nhiều người cầu toàn phát hiện chỉ hai, ba việc thật sự thuộc vùng đỏ, còn phần lớn thời gian lo lắng của họ lại dành cho vùng vàng và xanh.

Chị Trang làm bài tập này và thấy trong mười hai loại tờ khai, bốn loại thuộc vùng đỏ. Chị giữ nguyên ba lượt soát cho bốn loại đó, giảm còn một lượt theo danh sách cho các loại còn lại, và lấy lại được khoảng một buổi chiều mỗi tuần.

Thiết kế danh sách kiểm tra theo vùng

Danh sách kiểm tra là bạn đồng hành tốt nhất của người làm nghề chính xác, vì nó thay thế cảm giác "chắc chưa" bằng câu hỏi "đã làm bước này chưa". Cách làm một danh sách dùng được:

  1. Với mỗi việc vùng đỏ, liệt kê những lỗi đã từng xảy ra hoặc suýt xảy ra trong một, hai năm qua. Đó là nguồn tiêu chí đáng tin nhất, hơn mọi kịch bản tưởng tượng.
  2. Chuyển mỗi lỗi thành một câu kiểm được bằng có hoặc không: "mã số thuế của bên mua khớp với hợp đồng", "áp suất thử nằm trong ngưỡng cho phép", "có kiểm tra đầu vào rỗng".
  3. Giữ danh sách vùng đỏ dưới mười lăm mục, vùng vàng dưới bảy mục. Danh sách dài quá sẽ bị đọc lướt, mất tác dụng.
  4. Khi kiểm, đi đúng thứ tự, đánh dấu từng mục. Xong danh sách là xong việc kiểm, không đọc lại "cho chắc" từ đầu.
  5. Mỗi quý xem lại: mục nào lâu không bắt được lỗi thì cân nhắc bỏ, lỗi mới phát sinh thì thêm vào.

Với vùng đỏ, nhờ người thứ hai soát là cách giảm rủi ro hiệu quả hơn nhiều so với tự soát thêm lần nữa. Người khác nhìn với đôi mắt mới, còn lần soát thứ tư của chính bạn thường chỉ thấy lại những gì đã thấy ở ba lần trước.

Kiểm lại vì cần hay kiểm lại vì bất an

Kiểm vì cần có lý do cụ thể. Bạn vừa nhận số liệu mới, phát hiện bất thường, hoặc danh sách yêu cầu bước đó. Lần kiểm này có mục tiêu rõ ràng và kết thúc khi mục tiêu đạt.

Kiểm vì bất an không có điểm dừng. Bạn vừa kiểm xong nhưng vẫn thấy không yên, muốn kiểm lại "một lần nữa thôi". Sau lần đó cảm giác yên tâm chỉ kéo dài vài phút rồi lại muốn kiểm tiếp.

Câu hỏi để phân biệt. Trước khi kiểm lại, hỏi: "Có thông tin gì mới khiến mình nghi ngờ kết quả không?" Nếu có, kiểm. Nếu câu trả lời chỉ là "không chắc lắm", đó là cảm giác, không phải thông tin.

Đặt giới hạn trước. Với mỗi loại việc, quyết định trước số lượt kiểm, ví dụ vùng đỏ hai lượt cộng người thứ hai, vùng vàng một lượt. Hết số lượt thì gửi, ghi lại nỗi lo nếu có.

Khi nào nên gặp chuyên gia. Nếu thói quen kiểm tra lặp đi lặp lại lan ra cả ngoài công việc, như kiểm khoá cửa, kiểm bếp ga nhiều lần, chiếm nhiều thời gian mỗi ngày và gây khổ sở dù bạn biết là không cần, đó là dấu hiệu nên gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý tại cơ sở y tế có chuyên môn để được đánh giá. Đây không phải điều tự kết luận được qua một bài đọc.

Câu tự nói của người làm nghề chính xác

Người làm kế toán, kỹ thuật thường có giọng tự nói rất nghiêm, phù hợp với nghề nhưng dễ trở thành tra tấn khi áp vào mọi chỗ.

Câu cũCâu mới
Nghề này không được phép sai.Nghề này không được phép sai ở vùng đỏ; ở vùng xanh, sai thì sửa.
Kiểm lần nữa cũng chẳng mất gì.Kiểm lần nữa mất thời gian và sức cho những việc vùng đỏ sau đó.
Nếu có lỗi lọt qua, đó hoàn toàn là lỗi của mình.Quy trình có nhiều lớp kiểm; mình làm tốt lớp của mình theo danh sách.
Đoạn mã này chưa đủ đẹp để người khác xem.Đồng nghiệp xem sớm sẽ góp ý trước khi mình đầu tư thêm vào hướng sai.
Ghi chép càng chi tiết càng tốt.Ghi chép đủ để người ca sau làm tiếp được; phần thêm là tuỳ chọn.

Với nghề kỹ thuật, câu thứ tư rất đáng thử. Bình, lập trình viên trong ví dụ, bắt đầu gửi mã cho đồng nghiệp xem khi mới viết xong lần đầu. Góp ý đến sớm, nhiều chỗ anh định viết lại hoá ra không cần, còn những chỗ thật sự có vấn đề thì được phát hiện trước khi chạy trên hệ thống thật.

Nói chuyện với quản lý về mức kiểm duyệt

Phân vùng rủi ro sẽ hiệu quả hơn nếu được thống nhất với quản lý, vì khi đó bạn không phải một mình chịu trách nhiệm quyết định chỗ nào được kiểm nhẹ. Mang bảng phân vùng tới và đề xuất cụ thể.

Câu mẫu: "Anh ơi, em đã liệt kê các loại tờ khai em phụ trách và chia theo mức rủi ro. Em đề xuất giữ hai lượt soát cộng chị Mai soát chéo cho bốn loại vùng đỏ, còn tám loại kia em soát một lượt theo danh sách. Như vậy em có thêm thời gian cho phần đối chiếu cuối năm. Anh thấy có loại nào cần nâng mức không ạ?"

Quản lý thường đánh giá cao đề xuất có cấu trúc như vậy, vì nó cho thấy bạn hiểu rủi ro của nghề. Có khi họ còn chỉ ra thêm một việc bạn xếp vùng vàng nhưng thật ra nên ở vùng đỏ, và ngược lại.

Theo dõi tiến bộ sau khi áp dụng: ghi số lỗi phát hiện ở từng vùng mỗi tháng, thời gian bạn dành cho kiểm tra, và giờ về trung bình. Nhìn xu hướng sau ba tháng, không chấm điểm. Nếu lỗi vùng đỏ không tăng mà thời gian kiểm giảm, bạn đang đi đúng hướng.

Anh Đức sau khi trao đổi với trưởng ca đã rút mẫu nhật ký từ hai trang xuống một trang cho các ca bình thường, giữ mẫu đầy đủ cho ca có sự cố. Anh về đúng giờ hầu hết các ngày, và trưởng ca nói nhật ký mới dễ đọc hơn.

Khi phát hiện lỗi sau khi đã nộp

Ở nghề chính xác, nỗi sợ lớn nhất của người cầu toàn là phát hiện sai sót sau khi số liệu đã đi. Có một quy trình sẵn giúp bạn hành động thay vì hoảng loạn:

  1. Dừng và xác định phạm vi. Lỗi ở đâu, ảnh hưởng tới những con số, thiết bị hay người dùng nào. Ghi ra trong năm phút, chưa cần sửa.
  2. Xếp lỗi vào vùng. Lỗi vùng xanh thì sửa ngay và ghi chú. Lỗi vùng vàng thì sửa và báo người dùng kết quả. Lỗi vùng đỏ thì báo quản lý trước khi tự xử lý.
  3. Báo bằng sự việc. "Em phát hiện tờ khai tháng Chín sai mã số hàng hoá ở ba dòng, chưa ảnh hưởng số thuế phải nộp. Em đề xuất nộp tờ khai bổ sung trong tuần này." Không kèm lời tự trách dài.
  4. Sửa theo quy định của nghề. Mỗi nghề có cách điều chỉnh chính thức: tờ khai bổ sung, phiếu điều chỉnh, bản vá có kiểm duyệt. Làm theo đúng kênh, không sửa lặng lẽ.
  5. Thêm một dòng vào danh sách kiểm tra. Biến lỗi thành một câu kiểm được để lần sau không lặp lại, rồi khép chuyện lại.

Phần lớn sai sót trong nghề kế toán và kỹ thuật đều có đường sửa chính thức, vì những người thiết kế quy trình biết rằng con người có lúc sai. Biết trước đường sửa giúp bạn bớt sợ, và bớt sợ thì bớt phải kiểm lại vì bất an.

Câu hỏi thường gặp

Nghề kế toán có cần cầu toàn không?

Cần sự cẩn thận cao ở những phần sai sót khó phát hiện và hậu quả lớn, như tờ khai thuế hay số liệu kiểm toán. Nhưng áp cùng mức kỹ cho mọi bút toán, kể cả phần sửa được ngay, chỉ làm bạn chậm và mệt thêm.

Làm sao biết việc nào cần kiểm tra kỹ nhất?

Hỏi hai câu: sai thì có dễ phát hiện không, và sai thì hậu quả có lan ra ngoài không. Việc khó phát hiện và hậu quả lan rộng là vùng đỏ, đáng kiểm kỹ nhất và nên có người thứ hai soát.

Kiểm tra lại nhiều lần có làm giảm sai sót không?

Tới một mức thì không. Lần soát thứ tư của chính bạn thường chỉ thấy lại những gì đã thấy, trong khi mệt mỏi làm bạn dễ bỏ sót hơn. Nhờ người khác soát vùng đỏ thường hiệu quả hơn tự soát thêm.

Lập trình viên cầu toàn có nên gửi mã chưa đẹp cho đồng nghiệp xem?

Nên gửi sớm, nói rõ đây là bản đầu để xin góp ý. Góp ý sớm giúp tránh đầu tư vào hướng sai, và nhiều chỗ bạn định viết lại hoá ra không cần. Phần mã chạm tới dữ liệu quan trọng vẫn được soát kỹ theo danh sách.

Thói quen kiểm tra lặp lại thế nào thì nên đi khám?

Khi việc kiểm tra lặp lại lan ra ngoài công việc, chiếm nhiều thời gian mỗi ngày và gây khổ sở dù bạn biết là không cần. Khi đó nên gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý tại cơ sở y tế có chuyên môn.

Có nên đề xuất với sếp giảm mức kiểm tra không?

Nên đề xuất kèm bảng phân vùng rủi ro cụ thể: giữ nguyên hoặc tăng ở vùng đỏ, giảm ở vùng xanh. Đề xuất có cấu trúc cho thấy bạn hiểu rủi ro nghề và giúp quản lý cùng chịu trách nhiệm với quyết định đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138