Căng thẳng kéo dài của người cầu toàn thường hiện lên cơ thể trước khi họ chịu thừa nhận mình đang căng: vai gáy cứng, đau đầu vào cuối ngày, nghiến răng khi ngủ, bụng khó chịu, ăn không ngon trước hạn nộp. Cơ thể gồng theo đầu óc, và khi đầu óc ít khi được buông thì cơ thể cũng vậy. Những tín hiệu này đáng được lắng nghe, và nếu kéo dài thì cần đi khám để bác sĩ kiểm tra, không nên tự cho là "chỉ do căng thẳng".
Bài này không đưa ra lời khuyên điều trị bệnh nào. Mọi triệu chứng cơ thể kéo dài đều cần bác sĩ thăm khám để tìm nguyên nhân, vì cùng một cơn đau đầu có thể có nhiều lý do khác nhau. Phần dưới đây giúp bạn nhận ra những tín hiệu cơ thể hay đi cùng nếp làm việc cầu toàn, hiểu vì sao người cầu toàn hay bỏ qua chúng, gợi ý vài điều chỉnh nhỏ trong ngày, và nói rõ nên đi khám theo trình tự nào.
Cơ thể gồng theo đầu óc
Khi bạn tập trung cao độ để không mắc lỗi, cơ thể cũng ở tư thế sẵn sàng: vai nhô lên, hàm nghiến nhẹ, hơi thở nông và ngắn. Trong vài phút trước một việc quan trọng, điều này hoàn toàn bình thường. Vấn đề xuất hiện khi tư thế sẵn sàng ấy kéo dài cả ngày, ngày này qua ngày khác, vì với người cầu toàn, việc nào cũng có vẻ quan trọng.
Nhiều người cầu toàn kể rằng họ chỉ nhận ra vai mình cứng thế nào khi có ai chạm vào, hoặc khi đi nghỉ vài ngày và thấy vai tự nhiên hạ xuống. Họ đã quen với cảm giác gồng tới mức không còn thấy nó nữa, giống như tiếng quạt chạy suốt ngày mà chỉ khi tắt đi mới nhận ra nó ồn.
Hiểu mối liên hệ này giúp bạn coi tín hiệu cơ thể là thông tin, không phải sự phiền phức cần lờ đi. Một buổi chiều đau đầu có thể đang nói rằng bạn đã ngồi gồng suốt bốn tiếng mà không đứng dậy lần nào. Tuy vậy, đừng vội cho rằng mọi triệu chứng đều do căng thẳng; đó là việc bác sĩ cần kiểm tra.
Những tín hiệu cơ thể hay gặp
Vai gáy cứng, mỏi lưng trên. Thường nặng hơn vào cuối ngày hoặc sau những buổi sửa việc liên tục trước máy tính.
Đau đầu âm ỉ vào chiều tối. Nhiều người thấy nó đến đúng lúc sắp hết giờ mà việc chưa xong như ý.
Nghiến răng hoặc mỏi hàm khi thức dậy. Người nằm cạnh có khi nghe thấy tiếng nghiến răng lúc ngủ, còn bạn chỉ thấy hàm mỏi buổi sáng.
Bụng khó chịu, ăn không ngon. Trước hạn nộp hoặc trước cuộc họp quan trọng, bữa ăn bị bỏ qua hoặc ăn vội vài miếng.
Thở nông, hay thở dài. Bạn nhận ra mình nín thở khi đọc lại email, hoặc thỉnh thoảng phải thở một hơi thật dài.
Mệt mỏi dù không làm việc chân tay. Cả ngày chỉ ngồi nhưng tối về rã rời, như vừa làm việc nặng.
Dễ ốm vặt vào những đợt cao điểm. Nhiều người kể họ hay cảm cúm, lở miệng hay khó chịu trong người đúng vào tuần dồn việc. Điều này cũng nên được kể với bác sĩ khi đi khám, thay vì coi là chuyện ngẫu nhiên. Ghi lại thời điểm những đợt như vậy giúp bạn và bác sĩ thấy chúng có trùng với giai đoạn áp lực hay không.
Một buổi chiều của chị Mai
Chị Mai làm giao dịch viên ngân hàng, công việc đòi hỏi chính xác từng con số. Chị nổi tiếng chưa bao giờ để lệch quỹ. Nhưng gần một năm nay, chiều nào khoảng bốn giờ chị cũng đau đầu, vai cứng tới mức tối về phải nhờ chồng bóp. Bữa trưa chị thường ăn vội tại quầy, vì sợ rời chỗ lâu thì khách phải chờ.
Chị nghĩ đó là chuyện bình thường của nghề, uống nước nhiều hơn, cố chịu. Chỉ khi đau đầu bắt đầu kéo sang cả buổi tối và cuối tuần, chị mới đi khám. Bác sĩ đa khoa kiểm tra, hỏi kỹ về giờ giấc làm việc, tư thế ngồi và mức độ căng thẳng, rồi tư vấn chị những điều chỉnh phù hợp, đồng thời dặn nếu căng thẳng vẫn nặng nề thì nên gặp thêm chuyên gia tâm lý.
Câu chuyện của chị Mai không có gì đặc biệt, và đó chính là điều đáng nói. Rất nhiều người cầu toàn chịu đựng tín hiệu cơ thể hàng tháng trời vì nghĩ nó không đủ nghiêm trọng, hoặc vì đi khám nghĩa là phải nghỉ làm nửa ngày. Đi khám sớm giúp loại trừ những nguyên nhân khác và cho bạn thông tin để điều chỉnh đúng chỗ.
Tín hiệu, lúc hay xuất hiện và việc nhỏ nên thử
Bảng dưới đây ghép những tín hiệu quen thuộc với tình huống hay gặp và một điều chỉnh đời thường. Đây không phải cách điều trị; nếu tín hiệu kéo dài, hãy đi khám.
| Tín hiệu | Hay xuất hiện khi | Việc nhỏ nên thử |
|---|---|---|
| Vai gáy cứng | Ngồi sửa việc liền mấy tiếng | Đặt nhắc đứng dậy mỗi giờ, đi lại vài phút |
| Đau đầu chiều tối | Bỏ bữa, uống ít nước, dồn việc về cuối ngày | Ăn trưa đúng bữa, rời bàn khi ăn, uống nước đều |
| Mỏi hàm buổi sáng | Ngày hôm trước nhiều lo lắng | Kể với nha sĩ hoặc bác sĩ khi đi khám định kỳ |
| Ăn không ngon | Trước hạn nộp, trước cuộc họp | Chuẩn bị bữa nhẹ dễ ăn, không bỏ hẳn bữa |
| Thở nông | Đọc lại, soát lỗi tập trung cao độ | Thỉnh thoảng ngả lưng ra ghế, hạ vai xuống |
| Rã rời buổi tối | Cả ngày không có khoảng nghỉ thật | Chen vài khoảng dừng ngắn trong giờ làm |
Chọn một dòng đúng nhất với bạn và thử trong một tuần. Người cầu toàn dễ muốn làm hết cả bảng cùng lúc, nhưng một thay đổi nhỏ được giữ đều đặn có ích hơn sáu thay đổi bỏ dở sau ba ngày.
Vì sao người cầu toàn hay phớt lờ tín hiệu cơ thể
Người cầu toàn thường xếp nhu cầu của cơ thể sau nhu cầu của công việc. Đói thì "làm xong cái này rồi ăn", mỏi thì "cố thêm chút nữa", đau đầu thì "chắc tại thiếu ngủ". Mỗi lựa chọn riêng lẻ có vẻ hợp lý, nhưng cộng lại thành một nếp sống mà cơ thể luôn phải chờ.
Thêm vào đó, nhiều người coi việc nghỉ vì mệt là yếu đuối. Họ ngưỡng mộ những người làm xuyên đêm và thấy ngại khi phải nói "em mệt quá". Việc đi khám cũng bị hoãn vì sợ làm phiền đồng nghiệp, sợ mất nửa ngày làm, hoặc sợ bác sĩ nói "không có gì đâu" và mình thành người làm quá.
Có một cách nhìn khác: cơ thể là công cụ làm việc quan trọng nhất của bạn. Một người thợ giỏi chăm chút đồ nghề, vì biết đồ nghề hỏng thì việc cũng hỏng. Lắng nghe cơ thể không phải là nuông chiều, mà là giữ cho mình làm việc được lâu dài với chất lượng mà bạn vẫn đòi hỏi.
Nếu bạn là người quản lý, cách bạn đối xử với cơ thể mình cũng là tấm gương cho cả nhóm. Khi trưởng nhóm ăn trưa tại bàn và trả lời tin nhắn lúc nửa đêm, các bạn trong nhóm ngầm hiểu đó là chuẩn. Một trưởng nhóm biết rời bàn ăn trưa và nghỉ khi ốm giúp cả nhóm thấy được phép làm điều tương tự.
Đi khám theo trình tự nào
Khi tín hiệu cơ thể kéo dài, trình tự sau giúp bạn không bỏ sót nguyên nhân nào và không tự kết luận vội vàng.
- Gặp bác sĩ đa khoa trước. Kể rõ triệu chứng, thời gian, lúc nào nặng hơn. Bác sĩ sẽ kiểm tra để loại trừ các nguyên nhân thể chất.
- Kể cả về nhịp làm việc và áp lực. Đừng chỉ nói "em đau đầu". Nói thêm "em hay làm liền mấy tiếng không nghỉ, dạo này áp lực nhiều". Thông tin này giúp bác sĩ hiểu bức tranh đầy đủ.
- Làm theo hướng dẫn và hẹn tái khám nếu được dặn. Đừng tự dùng thuốc giảm đau kéo dài khi chưa có chỉ định.
- Gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần nếu cần. Khi bác sĩ gợi ý, hoặc khi căng thẳng đi kèm mất ngủ, buồn bã, lo lắng kéo dài nhiều tuần, hãy tìm cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần, tâm lý.
- Đi khám ngay nếu có dấu hiệu bất thường. Đau ngực, khó thở dữ dội, đau đầu đột ngột rất nặng hay những triệu chứng khác thường cần tới cơ sở y tế gần nhất ngay, không chờ.
Nếu có lúc bạn nảy ra ý nghĩ làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc báo cho một người thân bạn tin cậy.
Câu cũ, câu mới khi cơ thể lên tiếng
Những câu dưới đây giúp bạn bớt gạt đi tín hiệu cơ thể bằng những lý do quen thuộc.
| Câu cũ | Câu mới |
|---|---|
| Làm xong cái này rồi ăn. | Ăn xong rồi làm tiếp, việc vẫn ở đó. |
| Đau đầu thì cố chịu, ai chẳng vậy. | Đau đầu kéo dài là điều nên kể với bác sĩ. |
| Đi khám mất nửa ngày, phiền mọi người. | Nửa ngày đi khám giúp mình làm việc ổn hơn nhiều ngày sau. |
| Nghỉ vì mệt là yếu. | Nghỉ vì mệt là giữ sức cho việc mình quan tâm. |
Để tự theo dõi, ghi lại mỗi ngày một dòng về tín hiệu cơ thể và bối cảnh: hôm nay đau đầu lúc bốn giờ, cả ngày chưa rời bàn. Không chấm mức đau theo thang điểm, chỉ ghi sự việc. Sau vài tuần, những ghi chép này giúp bạn thấy khuôn mẫu và cũng rất có ích khi kể với bác sĩ.
Bạn cũng có thể nhờ người thân để ý những dấu hiệu bạn khó tự thấy, như tiếng nghiến răng ban đêm hay việc bạn thở dài nhiều lần trong bữa tối. Góc nhìn từ bên ngoài thường bổ sung cho những gì bạn tự ghi.
Câu hỏi thường gặp
Căng thẳng vì cầu toàn có gây đau đầu, mỏi vai gáy không?
Nhiều người cầu toàn thấy vai gáy cứng, đau đầu cuối ngày khi căng thẳng kéo dài. Tuy vậy, cùng một triệu chứng có thể có nhiều nguyên nhân, nên khi kéo dài bạn cần đi khám để bác sĩ kiểm tra.
Đau đầu do căng thẳng có cần đi khám không?
Có, nếu đau kéo dài, lặp lại thường xuyên hoặc nặng dần. Bác sĩ đa khoa sẽ kiểm tra để loại trừ các nguyên nhân khác. Đau đầu đột ngột rất nặng thì cần tới cơ sở y tế ngay.
Có nên tự uống thuốc giảm đau khi đau đầu vì làm việc căng không?
Không nên tự dùng thuốc giảm đau kéo dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Dùng thường xuyên có thể che đi nguyên nhân thật. Hãy đi khám để được tư vấn cách xử lý phù hợp.
Vì sao người cầu toàn hay bỏ qua tín hiệu cơ thể?
Vì họ quen xếp nhu cầu cơ thể sau công việc, coi nghỉ vì mệt là yếu đuối và ngại đi khám vì sợ phiền người khác. Mỗi lựa chọn riêng lẻ có vẻ hợp lý nhưng cộng lại thành nếp sống thiếu chăm sóc bản thân.
Khi nào cần gặp chuyên gia tâm lý vì triệu chứng cơ thể?
Khi bác sĩ đa khoa gợi ý, hoặc khi triệu chứng đi kèm mất ngủ, buồn bã, lo lắng kéo dài nhiều tuần. Lúc đó nên tìm cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần, tâm lý để được hỗ trợ thêm.
Làm sao theo dõi tín hiệu cơ thể mà không thêm áp lực?
Ghi mỗi ngày một dòng về triệu chứng và bối cảnh, không chấm điểm mức đau. Đọc lại sau vài tuần để thấy khuôn mẫu. Những ghi chép này cũng giúp bác sĩ hiểu tình trạng của bạn nhanh hơn.