Khi bạn bè bảo mình khó tính, họ thường không chê con người bạn mà đang nói về vài thói quen cụ thể: góp ý quá nhiều, lên kế hoạch quá chặt, khó vui khi mọi thứ lệch dự tính. Những thói quen ấy đi kèm điểm mạnh mà bạn bè vẫn quý, nên việc cần làm là giữ phần được quý và nới phần làm người khác ngại.
Tình bạn khác tình yêu và công việc ở chỗ nó không có hợp đồng, không có nghĩa vụ. Người ta ở lại vì thấy dễ chịu. Vì vậy những va chạm nhỏ do tính cầu toàn ít khi biến thành cãi nhau, mà lặng lẽ biến thành ít được rủ hơn. Bài này giúp bạn nhận ra những chỗ đó sớm, nghe góp ý mà không phòng thủ, và giữ được tình bạn theo cách hợp với mình.
Tính cầu toàn lộ ra trong tình bạn ở những chỗ nào
Người cầu toàn ít khi khắt khe với bạn bè một cách trực diện. Nó lộ ra ở những việc rất đời thường. Rủ nhau đi ăn, bạn là người xem kỹ mọi lựa chọn rồi gạt dần từng quán. Đi chơi xa, bạn lập lịch trình theo từng giờ và khó chịu khi cả nhóm muốn ngủ nướng. Bạn kể chuyện, bạn sửa chi tiết người khác kể sai. Bạn nhận quà, bạn khó che được vẻ chưa ưng.
Có cả những chỗ người ngoài không thấy. Bạn trả lời tin nhắn chậm vì muốn viết một câu thật chu đáo. Bạn ngại rủ bạn về nhà vì nhà chưa đủ gọn. Bạn từ chối tham gia một trò chơi vì sợ mình chơi dở. Những điều này khiến bạn bè đôi khi nghĩ bạn xa cách, trong khi thật ra bạn đang rất để tâm.
Nhìn rõ hai nhóm này giúp bạn biết nên bắt đầu từ đâu. Nhóm thứ nhất là những gì bạn đặt lên người khác. Nhóm thứ hai là những gì bạn đặt lên chính mình nhưng làm khoảng cách xa thêm. Cả hai đều có thể điều chỉnh, và điều chỉnh nhóm thứ hai thường dễ hơn bạn nghĩ.
Điều bạn bè quý ở bạn và điều có thể làm họ ngại
Mỗi thói quen của người cầu toàn đều có hai mặt. Bảng dưới đặt chúng cạnh nhau, để bạn thấy mình không cần bỏ thói quen, chỉ cần chỉnh liều lượng.
| Thói quen | Bạn bè quý ở bạn | Điều có thể làm họ ngại |
|---|---|---|
| Lên kế hoạch kỹ | Đi chơi với bạn ít khi thiếu gì, ít bị lạc | Lịch kín từng giờ, không còn chỗ cho ngẫu hứng |
| Để ý chi tiết | Nhớ sinh nhật, nhớ món bạn bè thích | Nhận xét cả cách ăn mặc, cách nói chuyện của bạn bè |
| Chuẩn cao về chất lượng | Giới thiệu quán ngon, đồ tốt | Chê lựa chọn của người khác, làm họ ngại đề xuất |
| Giữ lời hẹn | Đáng tin, đúng giờ | Khó chịu ra mặt khi bạn bè đến muộn một chút |
| Muốn mọi thứ chu đáo | Chuẩn bị quà, lời chúc rất cẩn thận | Ngại rủ bạn về nhà, ngại nhắn tin khi chưa nghĩ ra câu hay |
Đọc từng dòng và tự hỏi: trong ba tháng gần đây, cột nào xuất hiện nhiều hơn trong các buổi gặp bạn bè? Không cần trả lời chính xác. Chỉ cần thấy một hai dòng nghiêng hẳn về cột phải là bạn đã có chỗ để thử thay đổi.
Một tình huống giả định: chuyến đi biển “như đi tour”
Nam, hai mươi lăm tuổi, làm lập trình viên, là người được giao lên kế hoạch cho chuyến đi biển ba ngày của nhóm năm người. Nam làm rất kỹ: giờ xuất phát, giờ ăn, quán nào gọi món gì, giờ tắm biển theo con nước. Sáng đầu tiên, hai người bạn muốn ngủ thêm. Nam nhắn liên tục vào nhóm, rồi gõ cửa phòng. Bữa trưa, một bạn đề nghị đổi quán vì thấy quán ven đường đông khách. Nam phản đối vì quán đã đặt trước.
Chuyến đi vẫn vui, ảnh đẹp, không ai bị lạc. Nhưng trên đường về, cả nhóm đùa rằng đi với Nam như đi tour. Lần sau nhóm tổ chức đi chơi, một người khác lo kế hoạch, và Nam chỉ được báo lịch. Nam buồn, thấy công sức của mình không được ghi nhận.
Nếu nhìn lại, Nam không cần bỏ cách lên kế hoạch kỹ. Điều có thể đổi là để lại khoảng trống: mỗi ngày chỉ chốt hai việc chính, phần còn lại để nhóm quyết tại chỗ, và hỏi trước mỗi người muốn gì nhất từ chuyến đi. Kế hoạch tốt cho một nhóm bạn khác kế hoạch tốt cho một dự án ở chỗ nó phải chừa chỗ cho người khác thấy đây cũng là chuyến đi của họ.
Nghe câu “cậu khó tính quá” mà không phòng thủ
Câu nhận xét này dễ chạm tự ái, nhất là với người vốn khắt khe với chính mình. Phản xạ tự nhiên là giải thích hoặc phản bác. Các bước dưới đây giúp bạn nghe được điều có ích bên trong.
- Dừng trước khi trả lời. Thở chậm một nhịp và nhắc mình: bạn ấy đang nói về một việc, không phải về toàn bộ con người mình.
- Hỏi một ví dụ cụ thể: “Cậu thấy mình khó tính ở chỗ nào nhất? Kể mình nghe một lần được không?” Câu hỏi này chuyển cuộc nói chuyện từ phán xét sang thông tin.
- Nghe hết, không chen vào để giải thích lý do. Lý do của bạn có thể đúng, nhưng lúc này bạn đang nghe chứ không phải đang bào chữa.
- Cảm ơn thật lòng: “Cảm ơn cậu đã nói thẳng, nhiều người sẽ chỉ im lặng rồi ít rủ mình hơn.”
- Vài ngày sau, khi đã bình tĩnh, chọn một điều nhỏ để đổi và cho bạn ấy biết: “Lần này đi chơi mình chỉ lên khung thôi, còn lại để mọi người quyết.”
Nếu câu nhận xét đến từ nhiều người khác nhau, nó đáng được nghe kỹ hơn. Nếu chỉ một người nói và bạn thấy không đúng, bạn vẫn có quyền giữ cách của mình, miễn là bạn đã nghe trước khi quyết định.
Giữ chuẩn của mình mà không áp lên bạn bè
Tách chuẩn cá nhân khỏi chuẩn của nhóm. Bạn có thể muốn đến sớm mười lăm phút, mặc đồ thật chỉn chu, chuẩn bị quà thật kỹ. Đó là chuẩn của bạn. Chuẩn của nhóm chỉ nên là những gì cả nhóm đồng ý.
Nhận việc thay vì góp ý. Thấy cách chia tiền chưa rõ ràng, thay vì chê, hãy nói: “Để mình làm phần chia tiền cho.” Bạn được làm theo chuẩn của mình mà không ai bị sửa.
Nói trước, đừng sửa sau. Nếu bạn có một điều thật sự quan trọng, như không muốn về quá khuya, hãy nói từ lúc lên kế hoạch. Nói sau khi mọi người đã vui là lúc lời nói dễ thành lời trách.
Chấp nhận phương án chưa tối ưu. Nhóm chọn một quán không ngon bằng quán bạn biết là chuyện bình thường. Buổi gặp có giá trị vì gặp nhau, quán chỉ là cái cớ.
Cho phép mình là người dở ở vài trò. Hát dở ở buổi hát hò, chơi thua ở một trò mới, nấu món chưa ngon khi tụ tập. Bạn bè thường thấy gần gũi hơn với một người chịu chơi dở cùng họ so với một người luôn đứng ngoài vì sợ làm không tốt. Thử nhận lời một lần mà không luyện trước.
Giữ một hai thói quen chu đáo mà bạn bè quý. Nhớ sinh nhật, ghi lại món bạn thích, gửi ảnh sau chuyến đi. Đây là phần cầu toàn làm tình bạn ấm hơn, cứ giữ.
Câu nói mẫu với bạn bè
Những câu dưới đây xưng “mình” và “cậu”, bạn đổi theo cách nhóm hay nói. Điểm chung là chúng nói về mong muốn của mình và để ngỏ quyền quyết định cho người khác.
- Khi muốn góp ý chọn quán: “Mình biết một quán khá ổn, nếu mọi người chưa có ý thì thử, còn có rồi thì đi chỗ kia cũng được.”
- Khi bạn đến muộn: “Mình đợi hơi lâu nên lần sau cậu nhắn mình một tiếng nhé.” Rồi bỏ qua và vui tiếp buổi gặp.
- Khi lỡ sửa lời bạn kể: “À xin lỗi, mình hay chen vào chi tiết quá, cậu kể tiếp đi.”
- Khi ngại rủ bạn về nhà: “Nhà mình hơi bừa, không ngại thì qua uống nước nhé.” Nói ra như vậy thường giúp chính bạn bớt lo hơn là dọn thêm cả buổi.
- Khi muốn hỏi thẳng: “Có khi nào mình làm mọi người thấy khó chịu mà không ai nói không? Mình muốn biết thật.”
Câu cuối nên hỏi riêng với một người bạn thân, lúc thong thả, không hỏi trước cả nhóm. Câu trả lời có thể không dễ nghe, nhưng nó giúp bạn hiểu mình nhanh hơn nhiều tháng tự đoán.
Khi chính bạn thấy bạn bè thiếu chu đáo
Chiều ngược lại cũng hay gặp: người cầu toàn thấy bạn bè quên sinh nhật, trả lời tin nhắn qua loa, hứa rồi không đến. Bạn tự hỏi vì sao mình lúc nào cũng nhớ, còn họ thì không. Câu hỏi ấy dễ biến thành một kết luận lặng lẽ: họ không coi trọng mình. Thường kết luận đó không đúng. Mỗi người có cách thể hiện quan tâm khác nhau, và không phải ai cũng thể hiện bằng chi tiết.
Nếu một điều thật sự quan trọng với bạn, như được hỏi thăm khi ốm hay được báo khi huỷ hẹn, hãy nói ra một lần, rõ ràng và nhẹ nhàng. Bạn bè không đọc được kỳ vọng ngầm. Còn những điều chỉ là cách bạn sẽ làm, hãy tập nhìn chúng như khác biệt tính cách. Tình bạn cũng có mùa: có lúc gần, có lúc thưa, không phải lần thưa nào cũng là dấu hiệu bị bỏ rơi.
Nếu bạn thấy mình ngày càng ít bạn, thường xuyên cảm giác cô đơn, buồn bã kéo dài hoặc né mọi buổi gặp vì sợ mình không đủ tốt, đó là những điều đáng mang tới chuyên gia tâm lý. Một vài buổi trò chuyện với người có chuyên môn ở cơ sở y tế đáng tin cậy có thể giúp bạn nhìn rõ hơn điều đang xảy ra.
Câu hỏi thường gặp
Bị bạn bè nói là khó tính có nên buồn không?
Buồn là cảm xúc bình thường. Sau khi bình tĩnh lại, hãy xem câu nhận xét như một thông tin: bạn bè đang nói về việc gì cụ thể. Hỏi ví dụ, nghe hết, rồi chọn một điều nhỏ để thử thay đổi. Phần lớn bạn bè nói ra vì vẫn muốn gần bạn.
Làm sao để vẫn lên kế hoạch kỹ mà bạn bè không thấy ngột ngạt?
Chốt ít việc chính, để phần còn lại mở cho cả nhóm quyết tại chỗ. Hỏi trước mỗi người muốn gì nhất từ buổi đi chơi. Phần chi tiết như giờ xe hay đặt chỗ, bạn cứ làm kỹ nhưng không cần báo hết cho mọi người.
Có nên góp ý khi bạn bè ăn mặc hay nói chuyện chưa hợp?
Chỉ nên góp ý khi bạn ấy hỏi, hoặc khi điều đó thật sự ảnh hưởng tới bạn ấy trong một dịp quan trọng. Nhận xét không được hỏi, dù đúng, thường làm người nghe thấy bị đánh giá nhiều hơn là được giúp.
Ngại mời bạn về nhà vì nhà chưa gọn thì phải làm sao?
Thử mời khi nhà ở mức gọn bình thường, nói trước một câu nhẹ như “nhà hơi bừa, không ngại thì qua”. Bạn bè đến để gặp bạn chứ không để kiểm tra nhà. Mỗi lần mời được là một lần bạn thấy nỗi lo nhỏ hơn mình tưởng.
Bạn bè hay đến muộn mà mình rất khó chịu thì nên làm gì?
Nói ra một lần, rõ ràng, nhờ bạn nhắn trước nếu trễ. Sau đó, với những người hay trễ, bạn có thể chủ động hẹn ở nơi có thể ngồi đợi thoải mái hoặc mang theo việc nhỏ để làm. Điều chỉnh của bạn giúp buổi gặp không bắt đầu bằng sự bực bội.