CauToan.comCầu Toàn
Tình huống cầu toàn thường gặp

So sánh bản thân với người khác trên mạng xã hội: lướt mạng sao cho nhẹ lòng

Lướt mạng mười phút là thấy mình chậm hơn, kém hơn, chưa đủ. Vì sao người cầu toàn dễ so sánh trên mạng xã hội và cách dùng mạng mà không tự hạ mình.

A Vietnamese university student lies on a dormitory bed at night holding a phone above her face, shot from the side with face in shadow, dim warm light

So sánh bản thân với người khác trên mạng xã hội làm người cầu toàn mệt vì họ đang đặt cả đời sống thật của mình, có đủ ngày tốt ngày xấu, cạnh những khoảnh khắc đẹp nhất mà người khác chọn để đăng. Phép so ấy luôn thua, và với người vốn có tiêu chuẩn cao, mỗi lần thua lại thành bằng chứng mới rằng mình chưa đủ.

Bỏ hẳn mạng xã hội không phải lựa chọn hợp với tất cả mọi người, vì đó còn là nơi giữ liên lạc, cập nhật tin tức, làm việc. Phần dưới giúp bạn hiểu so sánh hoạt động thế nào trong đầu người cầu toàn, phân biệt so sánh có ích với so sánh làm hại, và vài cách lướt mạng có chủ đích hơn.

Mười phút lướt mạng của Linh trước giờ ngủ

Linh (nhân vật giả định), sinh viên năm ba, mở điện thoại lúc mười một giờ đêm định xem tin nhắn rồi ngủ. Tin đầu tiên trên trang là bạn cùng lớp khoe học bổng trao đổi. Tin tiếp theo là một người quen cũ đi du lịch nước ngoài. Rồi một bạn khác đăng ảnh thân hình sau ba tháng tập. Rồi một người bằng tuổi ra mắt cửa hàng nhỏ của riêng mình.

Mười phút sau, Linh vẫn nằm đó, không ngủ được. Trong đầu chạy một danh sách: mình chưa có học bổng, chưa đi đâu xa, chưa tập được gì, chưa làm được gì riêng. Linh quên mất rằng sáng nay mình vừa hoàn thành bài thuyết trình nhóm được thầy khen, rằng mình đang đi làm thêm để tự trang trải một phần học phí.

Không ai trong những người kia làm gì sai. Họ chỉ chia sẻ niềm vui. Nhưng với Linh, mỗi bài đăng là một cột mốc mình "chưa đạt", và tối nào cũng vậy. Đây là cảnh rất nhiều người cầu toàn kể lại: điều làm họ mệt không phải thành công của người khác, mà là cách họ dùng thành công ấy làm thước đo cho chính mình.

Vì sao người cầu toàn dễ bị cuốn vào so sánh

So với nhiều người cùng lúc. Ngoài đời, bạn thường so mình với vài người quanh mình. Trên mạng, bạn so với hàng trăm người, mỗi người giỏi một thứ. Trong đầu, những điểm mạnh ấy gộp lại thành một người tưởng tượng giỏi mọi mặt, một người không có thật.

Chỉ thấy kết quả, không thấy quá trình. Bài đăng về học bổng không kể những lần trượt trước đó. Ảnh thân hình đẹp không kể những ngày mệt mỏi. Người cầu toàn so quá trình lộn xộn của mình với kết quả gọn gàng của người khác.

Tiêu chuẩn cao tìm thêm chất liệu. Người cầu toàn vốn đã có chuẩn cao. Mạng xã hội cung cấp liên tục những ví dụ cho thấy chuẩn ấy "có người đạt được", và chuẩn trong đầu cứ thế nhích lên theo người giỏi nhất mình vừa thấy.

Giá trị bản thân gắn với thành tích. Khi thấy mình có giá trị nhờ thành tích, thành tích của người khác dễ biến thành một lời so sánh ngầm. Bài đăng vui của bạn bè đọc ra thành "mình tụt lại".

Lướt mạng lúc đã mệt. Phần lớn thời gian lướt mạng rơi vào cuối ngày, lúc sức đã cạn. Đó cũng là lúc tâm trí dễ nghiêng về phía tiêu cực nhất, nên phép so càng dễ thua.

So sánh có ích và so sánh làm hại

Không phải so sánh nào cũng xấu. Đôi khi nhìn người khác giúp bạn học được cách làm, có thêm động lực. Bảng dưới giúp bạn nhận ra mình đang ở loại nào.

So sánh có íchSo sánh làm hại
"Bạn ấy làm hồ sơ học bổng thế nào, mình hỏi thử.""Bạn ấy được, mình không được, mình kém."
Sau khi xem, thấy muốn bắt tay làm một việc cụ thểSau khi xem, thấy nặng nề, muốn nằm im
So với chính mình của tháng trướcSo với người giỏi nhất trong từng lĩnh vực
Nhìn cả quá trình người khác kể lạiChỉ nhìn kết quả cuối cùng được đăng lên
Vui cho người khác, rồi quay về việc của mìnhMở lại trang của người khác nhiều lần để đối chiếu
Một hai lần, có chủ đíchLiên tục, mỗi lần mở điện thoại

Câu hỏi đơn giản để phân loại: sau khi đóng ứng dụng, mình muốn làm gì? Nếu câu trả lời là một việc cụ thể, đó thường là so sánh có ích. Nếu là "không muốn làm gì cả", đó là tín hiệu nên điều chỉnh.

Lướt mạng có chủ đích: năm thay đổi nhỏ

Những thay đổi dưới đây không yêu cầu bạn rời mạng xã hội, chỉ giúp bạn dùng nó theo cách bạn chọn thay vì để nó dẫn bạn đi.

  1. Đặt mục đích trước khi mở ứng dụng. Tự hỏi "mình mở để làm gì": xem tin nhắn của nhóm, xem bạn thân có tin gì mới. Làm xong việc đó thì đóng.
  2. Không lướt mạng trong ba mươi phút trước giờ ngủ. Để điện thoại ngoài tầm với, thay bằng việc khác như đọc vài trang sách giấy, nghe nhạc nhẹ.
  3. Dọn danh sách theo dõi. Ẩn bớt những trang khiến bạn thường thấy tệ sau khi xem, dù họ không làm gì sai. Ẩn không phải là chặn hay huỷ kết bạn, không ai biết.
  4. Thêm vào những trang cho bạn điều cụ thể. Ví dụ trang dạy nấu ăn, trang về chủ đề bạn đang học. Trang có ích giúp bạn làm, không chỉ nhìn.
  5. Ghi một điều mình đã làm trong ngày trước khi mở mạng buổi tối. Một dòng thôi: "hôm nay thuyết trình xong", "hôm nay nấu bữa tối cho em". Có điểm tựa của mình rồi mới nhìn người khác.

Thử trong hai tuần, mỗi ngày ghi lại cảm giác sau lần lướt mạng cuối ngày bằng một từ. Bạn không cần thấy khác biệt ngay, chỉ cần quan sát.

Câu tự nói khi thấy mình thua kém

Lúc nỗi so sánh trỗi dậy, một câu tự nói sát thực tế giúp bạn không bị cuốn theo.

Câu cũCâu thay thế
"Ai cũng giỏi hơn mình.""Mình đang thấy điểm mạnh nhất của mỗi người, gộp lại thành một người không có thật."
"Bằng tuổi mà người ta đã làm được bao nhiêu thứ.""Mỗi người đi một con đường với điều kiện khác nhau. Mình chỉ so được với chính mình."
"Mình chưa có gì đáng để đăng.""Những việc nhỏ hôm nay vẫn là việc thật, dù không ai đăng về chúng."
"Người ta sống vui quá, còn mình thì...""Mình đang xem đoạn vui nhất của họ, cạnh đoạn mệt nhất của mình."
"Phải cố gắng hơn nữa mới theo kịp.""Theo kịp ai? Mình muốn tiến tới điều gì cho chính mình?"

Câu cuối là câu quan trọng. Nó chuyển sự chú ý từ người khác về mục tiêu của bạn, thứ duy nhất bạn thật sự cần đối chiếu.

Chuyển từ so sánh sang học hỏi

Có lúc thành công của người khác chạm vào đúng điều bạn mong muốn: bạn cũng muốn có học bổng, cũng muốn mở cửa hàng nhỏ. Lúc đó, thay vì nằm im với cảm giác thua kém, thử biến nó thành câu hỏi.

Ví dụ: "Bạn ấy đã làm những bước gì để có học bổng?" Nếu quen, nhắn hỏi: "Chúc mừng bạn nha. Mình cũng đang muốn thử, bạn chuẩn bị hồ sơ từ khi nào vậy?" Phần lớn người ta vui khi được hỏi về hành trình của mình, và câu trả lời thường cho thấy một quá trình dài, có thất bại, có may mắn, khác xa ấn tượng gọn gàng của bài đăng.

Nếu không quen, viết ra một bước nhỏ đầu tiên bạn làm được trong tuần này để tiến về phía điều đó. Ví dụ tìm hiểu các chương trình học bổng của trường, hoặc hỏi thầy cô hướng dẫn. Một bước nhỏ có thật giúp cảm giác thua kém dịu xuống nhanh hơn nhiều lần đọc lời khuyên "đừng so sánh".

Nói ra với một người tin cậy

Cảm giác thua kém lớn lên nhanh nhất khi ở một mình với nó. Người cầu toàn thường giữ kín, vì thấy ghen tị hay tự ti là điều đáng xấu hổ, trong khi rất nhiều người quanh bạn cũng có cảm giác tương tự mà không nói.

Thử nói với một người bạn thân hoặc người nhà bạn tin. Không cần nói thành một cuộc tâm sự lớn, chỉ một câu thật: "Dạo này tối nào lướt mạng xong mình cũng thấy mình chậm hơn mọi người, hơi mệt." Nhiều khi người nghe đáp lại "mình cũng vậy", và chỉ riêng câu đó đã làm cảm giác nhẹ đi.

Nếu người nghe vội khuyên "đừng nghĩ nhiều", cứ nhẹ nhàng nói rõ điều mình cần lúc đó, chẳng hạn: "Mình không cần lời khuyên đâu, chỉ muốn kể ra thôi." Với người thân của một người cầu toàn đang so sánh nhiều, cách giúp tốt nhất thường là nhắc họ những điều cụ thể họ đã làm được, ví dụ "tuần trước em tự sửa xong cái quạt đấy", thay vì những lời khen chung chung như "em giỏi mà".

Khi cảm giác thua kém không còn chỉ ở trên mạng

Với nhiều người, cảm giác so sánh đến rồi đi, tuỳ ngày. Nhưng nếu bạn thấy mình gần như lúc nào cũng thấy thua kém, kể cả khi không lướt mạng, thấy buồn chán kéo dài, mất ngủ, mất hứng thú với những điều từng thích, hoặc né tránh bạn bè vì sợ bị so, đó là lúc nên tìm thêm hỗ trợ.

Một bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý tại cơ sở y tế có chuyên môn có thể lắng nghe và giúp bạn hiểu điều gì đang diễn ra. Tìm tới họ không có nghĩa là bạn yếu đuối hay có gì nghiêm trọng, mà là bạn đang chăm sóc bản thân một cách nghiêm túc.

Nếu có lúc bạn nghĩ tới việc làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc nói với một người thân tin cậy. Với sinh viên, phòng tư vấn tâm lý của trường, nếu có, cũng là nơi dễ tiếp cận để bắt đầu cuộc trò chuyện.

Câu hỏi thường gặp

So sánh bản thân với người khác có phải lúc nào cũng xấu không?

Không. So sánh có thể giúp bạn học cách làm hoặc có thêm động lực, nếu sau đó bạn muốn bắt tay vào một việc cụ thể. Nó thành có hại khi để lại cảm giác nặng nề, thua kém, khiến bạn không muốn làm gì và lặp lại nhiều lần mỗi ngày.

Có nên nghỉ mạng xã hội một thời gian không?

Với một số người, nghỉ vài ngày giúp nhìn lại thói quen. Nhưng nghỉ hẳn không hợp với tất cả vì mạng xã hội còn dùng để liên lạc và làm việc. Cách bền hơn là dùng có mục đích, giới hạn giờ dùng và dọn danh sách theo dõi.

Ẩn bài đăng của bạn bè có phải là ích kỷ không?

Không. Ẩn bài đăng là cách bạn chăm sóc sức khoẻ tinh thần của mình, người kia không bị ảnh hưởng gì và không biết. Bạn vẫn có thể giữ liên lạc, nhắn tin, gặp mặt. Bạn chỉ chọn không xem mọi cập nhật của họ trong một giai đoạn.

Làm sao vui cho người khác mà không thấy mình kém?

Tách hai việc: chúc mừng người khác là một việc, đánh giá bản thân là việc khác. Bạn có thể thả tim, nhắn lời chúc rồi quay về việc của mình mà không cần đặt mình cạnh họ. Ghi lại một việc mình đã làm trong ngày giúp có điểm tựa riêng.

Vì sao lướt mạng buổi tối lại thấy buồn hơn?

Cuối ngày là lúc sức lực và sự tỉnh táo đã giảm, tâm trí dễ nghiêng về phía tiêu cực. Cùng một bài đăng, đọc buổi sáng có thể thấy bình thường, đọc lúc nửa đêm lại thấy nặng nề. Đó là lý do nên dừng lướt mạng một khoảng trước giờ ngủ.

Khi nào cảm giác thua kém cần gặp chuyên gia?

Khi cảm giác ấy kéo dài gần như mọi lúc, kể cả khi không lướt mạng, kèm buồn chán, mất ngủ, mất hứng thú hay né tránh bạn bè. Khi đó nên gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ở cơ sở y tế có chuyên môn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138