CauToan.comCầu Toàn
Hiểu về tính cầu toàn

Làm sao biết mình có cầu toàn không: câu hỏi tự soi, không chấm điểm

Không cần bài trắc nghiệm tính điểm. Bộ câu hỏi tự soi về công việc, cảm xúc khi mắc lỗi, cách đối xử với người khác và một tuần ghi chép để tự nhận ra.

A Vietnamese woman in her thirties writes slowly in a small notebook at a home kitchen table at dawn, over the shoulder view, steam from a cup, pale blue light

Cách tốt nhất để biết mình có cầu toàn không là quan sát những lúc mọi việc chưa như ý: bạn phản ứng thế nào khi mắc lỗi, khi được khen, khi phải dừng một việc chưa hoàn hảo, và khi người khác làm khác cách mình. Không cần bài trắc nghiệm có điểm, chỉ cần vài câu hỏi thật lòng và một tuần ghi chép.

Bộ câu hỏi dưới đây không cho ra kết luận "bạn cầu toàn mức mấy". Nó giúp bạn nhìn thấy tính cầu toàn đang hiện ra ở mảng nào, nặng hay nhẹ, và đang giúp hay đang làm khó bạn. Đó là thông tin để tự điều chỉnh, không phải nhãn dán lên mình.

Vì sao không cần bài trắc nghiệm có điểm

Trên mạng có nhiều bài kiểu "trả lời hai mươi câu để biết bạn cầu toàn tới đâu". Với người cầu toàn, những bài này hay phản tác dụng theo hai cách. Một là họ lo lắng về con số: điểm cao thì sợ mình "có vấn đề", điểm thấp thì nghi ngờ mình trả lời chưa chuẩn và làm lại. Hai là con số làm người ta tưởng đã hiểu xong về mình, trong khi tính cầu toàn đổi rất nhiều theo hoàn cảnh.

Các bài tự chấm trôi nổi cũng không phải công cụ đánh giá chuyên môn. Một chuyên gia tâm lý khi làm việc với ai đó sẽ trò chuyện, quan sát, hỏi về hoàn cảnh sống, chứ không kết luận chỉ dựa trên một con số. Tự chấm điểm ở nhà rồi tự kết luận là cách dễ hiểu sai nhất.

Vì vậy bài này chọn cách khác: những câu hỏi mở, để bạn trả lời bằng ví dụ thật trong đời mình. Không có câu trả lời đúng sai. Câu trả lời nào khiến bạn dừng lại lâu, khiến bạn thấy "đúng là mình", câu đó là manh mối đáng giá nhất.

Bạn có thể đọc lướt một lượt, rồi quay lại chọn ba bốn câu khiến mình chững lại nhất để nghĩ kỹ. Không cần trả lời hết trong một lần; trả lời vội để "xong bài" chính là thói quen cầu toàn đang muốn kéo bạn đi.

Nhóm câu hỏi về cách bạn làm việc

Nghĩ về hai ba tuần gần đây, không phải về "bình thường mình là người thế nào". Ví dụ cụ thể giúp câu trả lời thật hơn.

  • Lần gần nhất bạn nộp một việc, bạn đã sửa nó bao nhiêu lần sau khi thấy nó cơ bản ổn rồi?
  • Có việc nào bạn chần chừ chưa bắt đầu chỉ vì chưa nghĩ ra cách làm thật trọn vẹn không?
  • Bạn có hay tự làm luôn thay vì nhờ người khác, vì nghĩ họ sẽ làm không đúng ý?
  • Khi có ít thời gian, bạn có giảm bớt yêu cầu với sản phẩm không, hay vẫn giữ nguyên và thức khuya để kịp?
  • Trước khi bắt đầu, bạn có nói rõ được "việc này xong khi nào" không, hay chỉ biết "khi nào thấy ổn"?
  • Trong tuần, có bao nhiêu buổi bạn làm quá giờ vì những chi tiết mà người nhận có lẽ không để ý?

Nếu với phần lớn câu bạn trả lời bằng ví dụ khá dễ, kiểu "à, đúng hôm thứ Ba vừa rồi", tính cầu toàn có lẽ đang hiện diện rõ trong công việc của bạn. Điều này không xấu; nó chỉ cho bạn biết nên để ý chỗ nào trước.

Nhóm câu hỏi về cảm xúc khi mắc lỗi và khi được khen

Phần này quan trọng nhất, vì cầu toàn nằm ở cảm xúc nhiều hơn ở hành động. Đọc từng câu và để ý cơ thể mình phản ứng thế nào khi nghĩ tới câu trả lời.

Câu hỏi tự soiNếu câu trả lời thường là "có", điều đó gợi ý
Một lỗi nhỏ có làm bạn nghĩ về nó suốt nhiều ngày không?Lỗi đang được coi là bằng chứng về con người mình, không chỉ là sự việc
Khi được khen, bạn có hay gạt đi hoặc nghĩ ngay tới chỗ chưa tốt?Thành công khó được ghi nhận, chỉ phần thiếu là được nhớ
Bạn có thấy xấu hổ khi người khác thấy bản nháp, việc dở dang của mình?Hình ảnh "phải luôn chỉn chu" đang chi phối
Bạn có sợ bị góp ý tới mức né đưa việc cho người khác xem sớm?Nỗi sợ bị đánh giá lớn hơn mong muốn làm tốt
Xong một việc lớn, cảm giác chính là "vui" hay "thoát"?Nếu là "thoát", công việc đang được trải nghiệm như kỳ thi
Bạn có tự nói với mình những câu mà bạn không bao giờ nói với một người bạn?Giọng tự phê bình đang gay gắt hơn mức cần

Hãy trả lời câu cuối thật chậm. Nhiều người cầu toàn nhận ra họ tử tế với bạn bè hơn rất nhiều so với chính mình, và đó là một khám phá đáng giá.

Nhóm câu hỏi về cách bạn đối xử với người xung quanh

Bạn có hay sửa lại việc người khác đã làm không? Gấp lại quần áo vợ hoặc chồng đã gấp, chỉnh lại trang trình chiếu đồng nghiệp đã làm, viết lại tin nhắn con đã soạn. Nếu có, thử để ý: bạn sửa vì kết quả tốt hơn hay vì nó giống cách mình hơn.

Người thân có hay nói "làm sao vừa lòng được" không? Câu than này, nếu xuất hiện thường xuyên, là tín hiệu tiêu chuẩn của bạn đang lan sang người khác nhiều hơn bạn nghĩ.

Bạn có thấy khó chịu khi người khác vui vẻ với một kết quả mà bạn thấy chưa ổn? Ví dụ con khoe bức tranh, bạn thấy ngay chỗ tô lem. Phản ứng đầu tiên của bạn là khen hay góp ý?

Bạn có ngại nhờ giúp vì không muốn người khác thấy mình chưa làm được? Đây là mặt ít ai để ý: cầu toàn không chỉ khiến ta khó với người khác, mà còn khiến ta khó nhận sự giúp đỡ.

Bạn có hay lo người khác đang đánh giá mình dù không có bằng chứng? Ví dụ sếp không trả lời tin nhắn ngay và bạn nghĩ ngay "chắc mình làm sai gì". Câu hỏi này giúp nhận ra kiểu cầu toàn đến từ cảm giác bị người khác đòi hỏi.

Hỏi người thân thế nào để nghe được câu trả lời thật

Mình nhìn mình luôn có góc khuất. Người sống cạnh bạn thường thấy rõ những điều bạn không thấy, nhưng họ cũng hay ngại nói, hoặc nói lúc đang bực. Muốn nghe được câu trả lời hữu ích, nên chọn lúc cả hai bình thản và hỏi về những điều cụ thể.

Một cách hỏi dễ nghe: "Anh thấy em có hay căng thẳng vì mấy chuyện nhỏ không? Em đang muốn tìm hiểu về mình, anh cứ nói thật, em không giận đâu." Với bạn thân: "Có lúc nào cậu thấy mình khó tính quá không? Ví dụ chuyện gì?" Với đồng nghiệp tin cậy: "Chị thấy em có hay giữ việc lâu quá không giao không?"

Khi nghe câu trả lời, việc khó nhất là không phản bác ngay. Bạn chỉ cần nói "cảm ơn, để mình nghĩ thêm" và ghi lại. Nếu bạn giải thích hay phòng thủ, lần sau người kia sẽ không nói thật nữa. Và nếu câu trả lời làm bạn buồn, đó cũng là một dữ liệu: có lẽ bạn đang nhạy với góp ý hơn mình tưởng.

Một gợi ý nhỏ: hỏi hai ba người ở các mảng khác nhau của đời sống, như người nhà, bạn bè, đồng nghiệp. Nếu những câu trả lời giống nhau ở một điểm, điểm đó đáng tin hơn bất kỳ cảm nhận riêng nào của bạn.

Một tuần quan sát: ghi chép thay cho chấm điểm

Câu hỏi giúp bạn nghĩ, còn ghi chép giúp bạn thấy. Thử trong một tuần, mỗi ngày dành năm phút trước khi ngủ:

  1. Ghi một tình huống trong ngày mà bạn thấy căng vì một điều chưa hoàn hảo. Chỉ một, tình huống rõ nhất.
  2. Ghi câu đầu tiên chạy trong đầu lúc đó, càng nguyên văn càng tốt.
  3. Ghi bạn đã làm gì: sửa lại, né đi, bực với ai đó, hay để đó và đi tiếp.
  4. Ghi điều thật sự xảy ra sau đó, nếu có.
  5. Cuối tuần đọc lại bảy dòng. Tìm xem câu nào lặp lại, mảng nào xuất hiện nhiều nhất: công việc, nhà cửa, con cái hay quan hệ.

Không chấm điểm ngày nào "tốt", ngày nào "tệ". Mục đích là nhìn thấy khuôn mẫu. Nhiều người sau một tuần nhận ra họ cầu toàn chủ yếu ở một hai mảng, còn ở các mảng khác thì khá thoải mái, và điều đó giúp việc điều chỉnh trở nên vừa sức hơn.

Nếu lỡ quên ghi một hai ngày, cứ ghi tiếp từ hôm sau. Một cuốn sổ ghi chưa đều vẫn có ích hơn nhiều so với không ghi gì.

Đọc kết quả tự soi thế nào cho đúng

Sau khi đi qua các câu hỏi và một tuần ghi chép, bạn sẽ có một bức tranh khá rõ. Có ba cách đọc phổ biến. Nếu tính cầu toàn xuất hiện ở vài mảng, bạn vẫn ngủ ngon, vẫn vui, đó là nét tính cách bình thường, có thể giữ phần có ích và tập nới phần gây mệt. Nếu nó xuất hiện ở hầu hết mọi mảng và làm bạn căng thẳng gần như mỗi ngày, đó là lúc nên dành thời gian chăm sóc nó nghiêm túc hơn.

Và nếu trong quá trình tự soi bạn nhận ra mình mất ngủ kéo dài, buồn bã hoặc trống rỗng hầu hết thời gian, bỏ bê ăn uống, công việc, hoặc có những hành vi kiểm tra, sắp xếp lặp lại chiếm nhiều giờ mỗi ngày mà không dừng được, hãy tìm gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ở cơ sở y tế có chuyên môn. Tự soi chỉ giúp nhận ra, không thay được việc được đánh giá đúng.

Dù kết quả tự soi ra sao, hãy nhớ đây là ảnh chụp một giai đoạn, không phải bản án về tính cách. Cùng một người, sau vài tháng tập dừng ở mức đủ tốt với những việc nhỏ, đọc lại các câu hỏi này thường thấy câu trả lời đã khác.

Nếu có lúc bạn nghĩ tới việc làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc một người thân tin cậy.

Câu hỏi thường gặp

Có bài kiểm tra nào biết chính xác mình cầu toàn tới đâu không?

Những bài tự chấm trên mạng không phải công cụ đánh giá chuyên môn và dễ gây hiểu sai. Nếu cần đánh giá nghiêm túc, nên gặp chuyên gia tâm lý ở cơ sở y tế có chuyên môn; còn để tự hiểu mình, câu hỏi mở và ghi chép hữu ích hơn.

Có phải ai cũng cầu toàn một chút?

Phần lớn người đều có những việc họ muốn làm thật tốt. Điểm khác là mức độ và cảm giác đi kèm: khi không đạt, người cầu toàn thường thấy giá trị bản thân bị lung lay, chứ không chỉ thấy tiếc về kết quả.

Tự soi xong thấy mình cầu toàn nhiều thì nên làm gì trước?

Chọn một mảng gây mệt nhất và một việc nhỏ ít rủi ro trong mảng đó để tập dừng ở mức đủ tốt. Thay đổi nhỏ, đều đặn, thường bền hơn cố sửa mọi thứ cùng lúc.

Người thân nói mình cầu toàn nhưng mình không thấy vậy thì sao?

Hãy hỏi họ ví dụ cụ thể và ghi lại, không cần đồng ý hay phản bác ngay. Sau một tuần tự quan sát, bạn sẽ có thêm dữ liệu để thấy họ nói đúng tới đâu.

Bao lâu thì nên tự soi lại một lần?

Khoảng vài tháng một lần, hoặc khi cuộc sống có thay đổi lớn như đổi việc, có con, chuyển nhà. Tính cầu toàn hay nặng lên ở những giai đoạn như vậy, nên tự soi lúc đó giúp bạn nhận ra sớm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138