CauToan.comCầu Toàn
Trì hoãn vì sợ chưa hoàn hảo

Chia nhỏ việc lớn khi trì hoãn: cắt việc thành từng bước mười lăm phút

Việc lớn khiến người cầu toàn đứng hình vì không thấy chỗ bắt tay. Cách cắt việc thành bước mười lăm phút, tránh bẫy lập kế hoạch quá kỹ và ghi lại phần đã xong.

A Vietnamese team leader in a white shirt sticks small blank paper notes on a glass wall in a quiet meeting room, seen from behind, bright midday light

Chia nhỏ việc lớn giúp bớt trì hoãn vì nó biến một khối mơ hồ, đáng sợ thành những bước cụ thể làm được trong mười lăm phút. Với người cầu toàn, bước càng nhỏ thì khoảng cách giữa chuẩn trong đầu và việc trước mắt càng ngắn, nên càng ít lý do để né.

Nhưng người cầu toàn cũng có một bẫy riêng khi chia việc: chia quá kỹ, biến việc lập kế hoạch thành một dự án hoàn hảo khác, và lại trì hoãn bước làm thật. Bài này đi qua cách chia vừa đủ, ví dụ cụ thể từ một bản báo cáo tổng kết năm, cách xếp bước vào ngày và cách ghi lại phần đã xong để thấy mình đang tiến.

Vì sao việc lớn khiến người cầu toàn đứng hình

Khi nhìn một việc như "làm báo cáo tổng kết năm" hay "dọn lại cả căn nhà trước Tết", người cầu toàn không chỉ thấy việc. Họ thấy luôn hình ảnh kết quả hoàn chỉnh: bản báo cáo gọn gàng, số liệu khớp, biểu đồ rõ ràng; căn nhà ngăn nắp từng ngăn kéo. Hình ảnh đó đẹp nhưng cách xa hiện tại quá, và không chỉ ra bước đầu tiên nằm ở đâu.

Đầu óc phản ứng với khoảng cách lớn bằng cảm giác ngợp. Cảm giác ngợp rất khó chịu, nên ta tìm cách làm nó dịu đi, thường là bằng một việc nhỏ khác có kết thúc rõ: trả lời thư, sắp lại bàn, rửa chén. Việc nhỏ xong, cảm giác dễ chịu, nhưng việc lớn vẫn nguyên đó.

Thêm một yếu tố nữa: người cầu toàn thích làm xong trọn vẹn trong một lần. Một việc không thể xong trong một buổi khiến họ khó chịu, vì sẽ phải để nó dở dang qua đêm. Thế là họ chờ một ngày trống thật dài để làm một mạch, và ngày đó hiếm khi đến. Chia nhỏ giải quyết cả hai: bước nhỏ thì nhìn thấy được, và mỗi bước tự nó là một việc trọn vẹn.

Dấu hiệu việc còn chưa được chia đủ nhỏ

Nhìn vào danh sách việc của bạn. Một mục cần chia nhỏ thêm nếu nó có một trong các dấu hiệu sau:

  • Mục bắt đầu bằng danh từ thay vì động từ, ví dụ "báo cáo năm" thay vì "mở tệp số liệu tháng một".
  • Đọc lên bạn không hình dung được tay mình sẽ làm động tác gì đầu tiên.
  • Mục đã nằm trong danh sách hơn ba ngày mà chưa được đánh dấu chút nào.
  • Mục cần nhiều hơn một buổi để xong, hoặc cần chờ thông tin từ người khác.
  • Mỗi lần nhìn thấy mục đó bạn thở dài hoặc thấy nặng ngực.
  • Mục có chữ "hoàn thiện", "tối ưu", "chuẩn chỉnh", những chữ không có điểm kết thúc rõ.

Với những mục như vậy, việc cần làm ngay không phải là bắt tay vào chúng, mà là ngồi năm phút để chia chúng ra. Bản thân việc chia cũng là một bước nhỏ, dễ làm, và thường làm cảm giác ngợp giảm đi đáng kể.

Có một phép thử dễ nhớ: đọc mục việc lên rồi hỏi "nếu mình bắt đầu ngay bây giờ, mười lăm phút nữa mình sẽ có cái gì trong tay?". Nếu câu trả lời mơ hồ, mục đó còn quá to.

Bốn tầng chia từ việc lớn xuống bước mười lăm phút

Lấy một việc lớn đang làm bạn ngại. Chia theo bốn tầng, mỗi tầng hỏi một câu:

  1. Tầng kết quả: việc này xong thì có gì trong tay? Viết bằng một câu cụ thể. Ví dụ: "Một tệp báo cáo khoảng mười trang gửi giám đốc trước ngày hai mươi."
  2. Tầng phần: kết quả đó gồm những phần nào? Thường từ ba đến bảy phần. Ví dụ: số liệu doanh thu, số liệu chi phí, việc đã làm được, việc chưa làm được, kế hoạch năm tới.
  3. Tầng bước: mỗi phần cần những bước nào? Mỗi bước bắt đầu bằng động từ và làm được trong mười lăm đến ba mươi phút.
  4. Tầng bước đầu: trong tất cả các bước, chọn bước dễ nhất, ít phải nghĩ nhất, làm ngay hôm nay. Không nhất thiết là bước đầu theo thứ tự logic.

Tầng bốn hay bị bỏ qua nhưng lại quan trọng nhất với người cầu toàn. Bắt đầu bằng bước dễ, như mở tệp và chép số liệu thô vào một bảng, giúp đầu óc "khởi động máy". Khi đã đang làm, bước khó kế tiếp thường đỡ đáng sợ hơn hẳn so với lúc còn ngồi nhìn.

Không cần chia hết mọi phần ngay từ đầu. Chia kỹ phần đầu tiên, các phần sau chỉ ghi tên. Tới đâu chia tới đó, vì khi làm phần đầu bạn sẽ biết thêm nhiều thứ làm thay đổi cách chia phần sau.

Ví dụ: báo cáo tổng kết năm của anh Tuấn

Anh Tuấn là trưởng nhóm kinh doanh, năm nào cũng để báo cáo tổng kết tới đêm cuối. Năm nay anh thử chia phần đầu tiên theo bốn tầng trên. Phần "số liệu doanh thu" thành các bước:

BướcThời lượngXong khi nào
Mở tệp doanh thu mười hai tháng, chép tổng mỗi tháng vào một bảng mới15 phútCó bảng mười hai dòng
Đánh dấu ba tháng cao nhất và ba tháng thấp nhất10 phútCó sáu ô được tô
Viết mỗi tháng nổi bật một dòng lý do, viết thô20 phútCó sáu dòng, chưa cần hay
Hỏi chị kế toán số liệu tháng mười hai đã chốt chưa5 phútĐã gửi tin nhắn
Viết đoạn nhận xét chung khoảng một trăm chữ25 phútCó đoạn nháp
Đọc lại phần doanh thu, sửa câu20 phútPhần một xong để gửi duyệt

Cột "xong khi nào" là phần người cầu toàn cần nhất. Nó trả lời trước câu hỏi "thế nào là đủ" cho từng bước, để bạn không ngồi tô màu bảng hay chỉnh định dạng mãi ở bước một.

Anh Tuấn làm hai bước mỗi ngày vào đầu giờ sáng. Phần doanh thu xong trong ba ngày, nhẹ nhàng hơn nhiều so với một đêm thức trắng. Anh vẫn muốn sửa thêm vài chỗ, nhưng cột "xong khi nào" giúp anh dừng đúng lúc.

Bẫy lập kế hoạch quá kỹ

Kế hoạch thành sản phẩm. Người cầu toàn có thể dành cả buổi tô màu, chia giờ từng phút, chọn mẫu bảng đẹp cho kế hoạch. Cảm giác rất năng suất, nhưng chưa bước nào của việc chính được làm. Quy tắc dễ nhớ: thời gian lập kế hoạch không quá một phần mười thời gian làm.

Chia quá vụn. Bước năm phút là quá nhỏ cho phần lớn việc, danh sách sẽ dài tới mức nhìn đã thấy mệt. Mười lăm đến ba mươi phút là vừa cho đa số người.

Lên lịch kín không chừa chỗ. Xếp bước nối bước suốt ngày, chỉ cần một cuộc họp đột xuất là cả lịch đổ, và người cầu toàn dễ bỏ luôn cả ngày vì "đằng nào cũng hỏng rồi". Hãy chỉ xếp hai đến ba bước chính mỗi ngày.

Sửa kế hoạch thay vì làm. Mỗi khi gặp khó, mở kế hoạch ra chia lại. Chia lại đôi khi cần, nhưng nếu tuần nào cũng chia lại mà chưa xong bước nào, đó là cách né quen thuộc trong vỏ bọc mới.

Chờ có công cụ quản lý hoàn hảo. Một tờ giấy và cây bút là đủ. Đi tìm phần mềm quản lý việc tốt nhất có thể tốn nhiều thời gian hơn chính việc cần làm.

Khi việc lớn phải chờ người khác

Nhiều việc lớn bị treo không vì bạn ngại, mà vì một phần nằm trong tay người khác: chờ số liệu, chờ duyệt, chờ báo giá. Người cầu toàn hay dùng việc chờ này làm lý do dừng cả khối. Vài cách giữ việc vẫn chạy:

  • Tách phần phụ thuộc thành một bước riêng tên là "hỏi" hoặc "nhắc", ví dụ "nhắn chị kế toán hỏi số tháng mười hai". Bước này xong ngay khi gửi tin, không phải khi có câu trả lời.
  • Làm tiếp những phần không phụ thuộc. Phần nhận xét, phần kế hoạch năm tới, phần định dạng chung đều làm được trước khi có số liệu cuối.
  • Dùng số tạm có đánh dấu rõ, như ba chữ x hoặc tô vàng, để viết tiếp đoạn văn. Khi số thật về, chỉ cần thay vào.
  • Hẹn một mốc nhắc lại cụ thể. Ghi vào danh sách: "thứ Năm chưa có thì gọi điện". Có mốc rồi thì đầu óc không phải lo nhớ.
  • Nếu chờ quá lâu ảnh hưởng hạn chót, báo sớm cho người nhận kết quả: "Phần chi phí em đang chờ số chốt, các phần khác em gửi trước để anh xem."

Điều quan trọng là đừng để một mảnh nhỏ đang chờ làm đứng cả công việc. Với người cầu toàn, câu "chưa đủ dữ liệu thì chưa làm được" nghe rất hợp lý, nhưng thường chỉ đúng với một phần nhỏ của việc.

Xếp bước vào ngày và ghi lại phần đã xong

Sau khi chia, việc tiếp theo là quyết định bước nào làm hôm nay. Cách đơn giản: mỗi tối chọn sẵn hai bước cho ngày mai, viết lên một mẩu giấy đặt trên bàn. Sáng ra không phải nghĩ, chỉ cần nhìn và làm. Bước đầu tiên nên là bước dễ nhất trong hai bước.

Bên cạnh danh sách việc cần làm, hãy có thêm một danh sách việc đã xong. Người cầu toàn hay nhìn vào phần còn thiếu, nên dù đã làm được nhiều, họ vẫn cảm thấy mình chưa làm gì. Danh sách đã xong cho bạn thấy con đường đã đi, và đó là thứ nuôi động lực bền hơn mọi lời tự nhắc.

Không cần chấm điểm hay so sánh từng ngày. Cuối tuần, đọc lại danh sách đã xong và tự hỏi: bước nào hóa ra dễ hơn mình nghĩ, bước nào khó hơn, mình hay bị kẹt ở kiểu bước nào. Những nhận xét đó giúp lần chia việc sau sát thực tế hơn.

Nếu dù đã chia rất nhỏ bạn vẫn không bắt tay được vào bất cứ bước nào trong nhiều tuần liền, kèm mệt mỏi hay mất ngủ kéo dài, nên trò chuyện với chuyên gia tâm lý tại một cơ sở y tế có chuyên môn. Khi đó vấn đề có thể không nằm ở cách chia việc.

Câu hỏi thường gặp

Chia việc nhỏ cỡ nào là vừa?

Với phần lớn mọi người, mỗi bước làm được trong mười lăm đến ba mươi phút là vừa. Nhỏ hơn thì danh sách quá dài gây mệt, lớn hơn thì dễ quay lại cảm giác ngợp. Bạn có thể chỉnh dần theo sức của mình.

Có cần chia hết cả dự án ngay từ đầu không?

Không cần. Chia kỹ phần đầu tiên, các phần sau chỉ cần ghi tên. Khi làm phần đầu, bạn sẽ hiểu việc hơn và chia các phần sau chính xác hơn, đỡ phải sửa kế hoạch nhiều lần.

Nên làm bước dễ trước hay bước khó trước?

Với người hay trì hoãn vì cầu toàn, bước dễ trước thường giúp hơn, vì nó đưa bạn vào trạng thái đang làm. Khi đã khởi động, bước khó kế tiếp bớt đáng sợ. Một số người hợp làm bước khó lúc sáng sớm, cứ thử và chọn theo mình.

Làm sao để không mất cả buổi chỉ để lập kế hoạch?

Đặt giới hạn thời gian cho việc lập kế hoạch, ví dụ không quá một phần mười thời gian làm. Dùng giấy bút thay vì công cụ cầu kỳ, và chỉ xếp hai đến ba bước chính cho mỗi ngày.

Vì sao nên ghi danh sách việc đã xong?

Vì người cầu toàn hay chỉ nhìn phần còn thiếu, dù đã làm được nhiều vẫn thấy chưa làm gì. Danh sách đã xong cho thấy con đường đã đi, giúp động lực bền hơn và giảm tự trách.

Nếu lịch bị đảo lộn giữa chừng thì sao?

Bỏ qua phần lịch hôm đó, chọn một bước nhỏ nhất làm được trong thời gian còn lại. Ngày bị đảo lộn không làm hỏng cả kế hoạch; điều làm hỏng là bỏ cả ngày vì nghĩ đằng nào cũng không như dự tính.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138