CauToan.comCầu Toàn
Tình huống cầu toàn thường gặp

Bỏ dở sở thích mới vì không giỏi ngay: người cầu toàn học đàn, học vẽ sao cho bền

Mua đàn, mua màu vẽ, học được ba buổi rồi cất đi vì thấy mình dở. Vì sao người cầu toàn khó chịu giai đoạn mới tập và cách giữ sở thích mà không biến nó thành áp lực.

A middle-aged Vietnamese woman practices guitar alone on a small apartment balcony at dusk, seen from behind, plants around her, soft coral evening sky

Bỏ dở sở thích mới vì không giỏi ngay là chuyện rất hay gặp ở người cầu toàn, vì giai đoạn mới tập buộc họ phải làm dở trong một thời gian dài, điều trái ngược hẳn với chuẩn "làm gì cũng phải tốt" họ quen sống cùng. Không phải họ thiếu kiên trì, mà là mỗi buổi tập vụng về đều chạm vào nỗi sợ "mình kém".

Sở thích vốn là chỗ để nghỉ ngơi, thử nghiệm và vui. Khi tính cầu toàn kéo cả chuẩn công việc vào đây, sở thích thành thêm một nơi phải đạt thành tích. Phần dưới giúp bạn hiểu vì sao giai đoạn đầu khó với người cầu toàn, và vài cách đặt lại mục tiêu để giữ được sở thích qua những tháng vụng về đầu tiên.

Cây đàn trong góc phòng của chị Nga

Chị Nga (nhân vật giả định), ba mươi tám tuổi, nhân viên ngân hàng, mua một cây đàn guitar sau nhiều năm ấp ủ. Chị xem video hướng dẫn, tập ba hợp âm đầu tiên. Ngón tay đau, dây rè, chuyển hợp âm chậm. Tuần đầu chị tập hăng hái. Tuần thứ hai, chị ghi âm thử một đoạn ngắn, nghe lại thấy dở quá, cả tối không vui.

Tuần thứ ba, chị tập ít hơn. Mỗi lần cầm đàn, chị lại nghĩ tới đoạn ghi âm đó và tới những người chơi hay mình xem trên mạng. Có tối chị định tập, rồi nghĩ "mệt rồi, mai tập cho đàng hoàng". Tới tháng thứ hai, cây đàn nằm trong góc phòng, phủ một lớp bụi mỏng. Chị Nga nhìn nó với cảm giác vừa tiếc vừa hơi xấu hổ.

Chị kể với bạn rằng chắc mình không có năng khiếu. Nhưng nhìn lại, chị chưa từng cho mình đủ thời gian để biết có hay không. Chị đã bỏ cuộc không phải vì tập không tiến bộ, mà vì không chịu nổi khoảng cách giữa cách mình chơi và cách mình muốn chơi. Đây là cái bẫy quen thuộc của người cầu toàn khi học điều mới.

Vì sao giai đoạn mới tập đặc biệt khó với người cầu toàn

Khoảng cách giữa gu và tay nghề. Bạn biết thế nào là một bản nhạc hay, một bức tranh đẹp, vì đã nghe, đã xem nhiều. Nhưng tay bạn chưa làm được điều đó. Người mới tập nào cũng ở trong khoảng cách này. Người cầu toàn cảm nhận nó gắt hơn, vì mắt và tai họ soi lỗi rất nhạy.

Quen được giỏi ở chỗ khác. Nhiều người cầu toàn đã giỏi trong công việc hay học hành. Quay lại làm người mới, vụng về, là cảm giác lạ và khó chịu, như đánh mất một phần hình ảnh bản thân.

Đặt mục tiêu theo người giỏi nhất. Xem người chơi đàn hay trên mạng, người cầu toàn ngầm lấy đó làm chuẩn. Mỗi buổi tập so với chuẩn ấy đều thua xa.

Coi sở thích như dự án. Mua đủ dụng cụ, lập lộ trình học, đặt mục tiêu ba tháng chơi được một bài. Sở thích có kế hoạch rõ không sai, nhưng khi lệch kế hoạch, người cầu toàn dễ thấy mình thất bại thay vì thấy mình đang học.

Chờ có thời gian "đàng hoàng". Người cầu toàn hay nghĩ một buổi tập phải đủ dài, đủ tập trung mới đáng. Tối nào chỉ có mười lăm phút thì không tập, và rồi không tập nữa.

Học sở thích lành mạnh và lúc nó thành gánh

Bảng dưới giúp bạn nhận ra lúc sở thích đang bị chuẩn cầu toàn kéo đi.

Lành mạnhĐã thành gánh
Tập vì thấy vui trong lúc tậpTập chỉ để tới lúc "chơi được", phần tập là phần phải chịu
Vui khi chơi được một đoạn ngắnChỉ thấy đoạn chưa được, quên đoạn đã được
Tập mười lăm phút cũng thấy đángKhông đủ một tiếng thì không tập
Ghi âm để nghe mình tiến bộGhi âm rồi nghe lại để tự chê
Xem người giỏi để học kỹ thuậtXem người giỏi rồi thấy mình không bao giờ bằng
Nghỉ một tuần rồi quay lại bình thườngNghỉ một tuần thấy như đã thất bại, ngại quay lại

Nếu bạn thấy mình ở cột phải, đó không phải lý do để bỏ sở thích, mà là lý do để đổi cách đặt mục tiêu cho nó. Phần lớn người cầu toàn thấy mình ở cột phải trong vài dòng, không phải tất cả, và chỉ cần bắt đầu chỉnh từ một dòng.

Năm cách đặt lại mục tiêu cho sở thích mới

Những cách dưới đây chuyển mục tiêu từ "làm giỏi" sang "làm đều và vui". Không ai cấm bạn muốn giỏi, nhưng giỏi chỉ đến sau khi bạn đã ở lại đủ lâu.

  1. Mục tiêu theo số buổi, không theo kết quả. Thay cho "ba tháng chơi được một bài", đặt "mỗi tuần cầm đàn bốn buổi, mỗi buổi tối thiểu mười phút". Đạt mục tiêu này không phụ thuộc chơi hay hay dở.
  2. Cho phép buổi tập ngắn. Mười phút vẫn là một buổi tập. Người cầu toàn cần nghe điều này nhiều lần: buổi ngắn mà đều hơn hẳn buổi dài mà hiếm.
  3. Đặt dụng cụ ở chỗ dễ lấy. Đàn để ngoài giá, không cất trong bao. Màu vẽ để sẵn trên bàn. Mỗi bước cản nhỏ đều là cớ để người cầu toàn chờ lúc "đàng hoàng".
  4. Có buổi "chơi cho vui" trong tuần. Một buổi không tập kỹ thuật, chỉ đàn bừa, vẽ bừa, không ghi âm, không chụp lại. Buổi này nhắc bạn vì sao mình chọn sở thích này.
  5. So với mình của một tháng trước. Ghi âm hoặc chụp ảnh mỗi tháng một lần, không thường xuyên hơn. Mở bản tháng trước ra nghe, không mở video của người khác ra so.

Ba tháng đầu với cách này, nhiều người vẫn chơi chưa hay. Nhưng họ còn cầm đàn, và đó là điều kiện duy nhất để có thể chơi hay về sau.

Câu tự nói trong buổi tập vụng về

Lúc dây rè, nét vẽ lệch, câu chạy trong đầu thường quyết định bạn có tập tiếp hay không.

Câu cũCâu thay thế
"Dở quá, chắc mình không có khiếu.""Mình mới tập ba tuần. Ai ở tuần thứ ba cũng nghe giống vậy."
"Người ta chơi hay vậy, mình không bao giờ bằng.""Người ta đã tập nhiều năm. Mình đang ở tuần thứ ba của họ."
"Không có thời gian tập cho đàng hoàng thì thôi.""Mười phút hôm nay tốt hơn một tiếng không bao giờ tới."
"Nghỉ một tuần rồi, quay lại cũng vô ích.""Quay lại sau một tuần nghỉ là chuyện bình thường của mọi người học."
"Phải làm cho được bài này mới thôi.""Hôm nay mình tập đoạn đầu. Bài này không chạy đi đâu."

Viết câu thay thế bạn cần nhất lên một mẩu giấy, đặt cạnh dụng cụ tập. Mắt nhìn thấy nó trước khi bắt đầu thường đủ để buổi tập nhẹ đi.

Mua dụng cụ và chọn bài: đừng để phần chuẩn bị nuốt mất phần tập

Người cầu toàn hay dồn sức vào phần chuẩn bị: so sánh mười loại đàn, đọc kỹ về các dòng màu vẽ, lập lộ trình học sáu tháng. Phần chuẩn bị cho cảm giác đang tiến lên mà chưa phải đối mặt với sự vụng về. Vài gợi ý giữ phần này ở mức vừa đủ:

  • Mua dụng cụ ở mức cơ bản cho người mới, chưa cần loại tốt nhất. Khi đã tập đều vài tháng, bạn sẽ biết rõ hơn mình cần nâng cấp gì.
  • Giới hạn thời gian chọn dụng cụ trong một hai buổi tối. Hết thời gian thì chọn món đạt yêu cầu cơ bản.
  • Chọn bài tập hoặc đề tài dễ hơn mức bạn nghĩ mình làm được. Hoàn thành một bài dễ cho cảm giác tốt hơn nhiều so với bỏ dở một bài khó.
  • Không lập lộ trình dài ngay từ đầu. Chỉ lên kế hoạch cho hai tuần tới, rồi xem lại.
  • Không mua thêm sách, khoá học, dụng cụ mới trong ba tháng đầu, trừ khi thật cần. Mua thêm thường là cách né buổi tập.

Nếu bạn nhận ra mình đã dành nhiều thời gian chuẩn bị hơn thời gian tập, đó không phải điều đáng xấu hổ, chỉ là dấu hiệu nên cầm dụng cụ lên ngay hôm nay, dù chỉ năm phút.

Học cùng người khác hay học một mình

Người cầu toàn hay chọn học một mình, vì sợ người khác thấy mình vụng. Học một mình có cái lợi là không bị đánh giá, nhưng cũng thiếu những điều giúp người mới ở lại: người cùng trình độ để thấy mình không chậm hơn ai, người hướng dẫn chỉ ra chỗ đang tiến bộ mà mình không nhận ra.

Nếu điều kiện cho phép, một lớp học nhỏ dành cho người mới bắt đầu thường có không khí dễ chịu hơn bạn tưởng. Ai cũng vụng, ai cũng chơi sai, và chính điều đó làm nhẹ áp lực. Một câu nói mẫu với người hướng dẫn: "Em là người mới hoàn toàn, em hay tự thấy mình chậm. Anh chị chỉ giúp em xem em đang tiến ở chỗ nào nhé."

Nếu học một mình, thử chia sẻ việc tập với một người bạn: gửi một đoạn ghi âm ngắn mỗi tháng, hoặc rủ người thân nghe mình chơi một bài đơn giản. Phản hồi của người thật thường ấm áp hơn nhiều so với tiếng nói chê bai trong đầu, và giúp bạn nhớ rằng mình đang học để có niềm vui, không phải để thi.

Theo dõi tiến bộ mà không biến sở thích thành bài thi

Người cầu toàn dễ biến cả việc theo dõi thành một bảng thành tích, rồi lại thấy áp lực vì bảng đó. Thay vào đó, giữ một cuốn sổ nhỏ với đúng hai cột: ngày tập và một từ mô tả cảm giác sau buổi tập. Không ghi điểm, không ghi "tốt" hay "dở" cho bản thân.

Mỗi tháng một lần, đọc lại sổ và nghe lại bản ghi âm đầu tiên. Đa số người làm vậy ngạc nhiên vì tiến bộ của mình rõ hơn họ cảm thấy từ ngày này sang ngày khác. Tiến bộ chậm và đều thường vô hình khi nhìn từng ngày, chỉ hiện ra khi nhìn theo tháng.

Và nếu sau vài tháng bạn nhận ra mình thật sự không thích sở thích này, chuyện dừng lại cũng hoàn toàn ổn. Khác biệt nằm ở lý do: dừng vì không thích là một lựa chọn, dừng vì sợ mình dở là một nỗi sợ. Nếu cảm giác "mình làm gì cũng dở" lan sang mọi mặt đời sống, kéo theo buồn chán kéo dài, nên trò chuyện với chuyên gia tâm lý tại cơ sở y tế có chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao người cầu toàn hay bỏ dở sở thích mới?

Vì giai đoạn mới tập buộc họ phải làm dở trong một thời gian, điều trái với chuẩn làm gì cũng phải tốt. Mỗi buổi tập vụng về chạm vào nỗi sợ mình kém, nên họ dần né buổi tập, chờ lúc có thời gian đàng hoàng, rồi bỏ hẳn.

Mỗi ngày tập mười phút có ích không?

Có. Với người mới, tập ngắn mà đều thường hiệu quả hơn tập dài mà thưa. Buổi ngắn giúp giữ thói quen và giảm áp lực phải tập cho đàng hoàng. Khi đã quen, bạn có thể kéo dài buổi tập nếu thấy vui.

Có nên xem video của người chơi giỏi khi mới học không?

Xem để học kỹ thuật thì có ích. Nhưng nếu sau khi xem bạn thấy nản, thấy mình không bao giờ bằng, nên giới hạn lại. Ưu tiên video hướng dẫn cho người mới, và so với chính mình của tháng trước thay vì với người đã tập nhiều năm.

Làm sao quay lại tập sau một thời gian bỏ?

Bắt đầu lại bằng buổi thật ngắn, năm đến mười phút, với bài dễ nhất bạn từng tập. Không cố bù phần đã bỏ. Nghỉ rồi quay lại là chuyện bình thường của mọi người học, không phải dấu hiệu bạn đã thất bại.

Có nên học sở thích ở lớp hay tự học?

Cả hai đều được. Lớp dành cho người mới giúp bạn thấy ai cũng vụng như mình và có người chỉ ra tiến bộ. Tự học thì linh hoạt hơn. Nếu tự học, thử chia sẻ việc tập với một người bạn để có phản hồi ấm áp từ bên ngoài.

Bỏ một sở thích có phải là thất bại không?

Không. Nếu sau một thời gian thử bạn thật sự không thích, dừng lại là một lựa chọn hợp lý. Điều đáng để ý chỉ là lý do dừng: vì không thích, hay vì sợ mình làm dở. Lý do thứ hai mới là thứ đáng thử gỡ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138